91 بقرة

پناه میبرم به الله از شرِّ شیطانِ مَطرودأَعُوذُ بِاللّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ

خلاصه سوره بقره: در سوره بقره موضوعات مختلفی مطرح شده است. ابتدا شرایط رستگاری بیان می‌شود و سپس سه گروه از مردم معرفی می‌گردند: کافر، مؤمن واقعی و منافق. پس از آن به ضرورت اطاعت کامل و بی‌چون‌وچرای تنها از دستورات الله اشاره شده، زیرا او قانون‌گذار خلقت است. یکی از دلایل اثبات نبوت پیامبر اسلام این است که هیچ‌کس قادر نیست سوره‌ای مانند قرآن که راهنمایی‌کننده باشد، بسازد، حتی اگر بزرگ‌ترین دانشمندان را هم به کمک گیرد؛ مگر اینکه طرفدار نبوت و قرآن باشد و دقیقاً از آن تقلید کند. کسانی که راهنمایی‌های قرآن را نمی‌پذیرند، معمولاً به دلیل تمایل به فساد نمی‌خواهند دنبال یک تحقیق درست درباره نبوت قرآن بروند و نمی‌خواهند به هدف واقعی خلقت که در قرآن توضیح داده شده، پی ببرند. در حالی که در آنجا اطلاعات عمیق و گسترده‌ای از علوم اجتماعی و شناخت موجودات مختلف و تفاوت آن‌ها با انسان برای معرفی هدف خلقت ارائه شده است.

پس از این مطالب، سخن به سوی بنی‌اسرائیل بازمی‌گردد و از تورات دلایل فراوانی برای اثبات نبوت قرآن و پیامبر اسلام بیان می‌شود و حقایق بسیاری از تورات اصلی روشن می‌گردد. بنی‌اسرائیل به اعمال نادرست تاریخی خود و خشم الله نسبت به آنان آگاه شده و از تکرار آن برحذر داشته می‌شوند. اعلام می‌شود که سعادت آنها در گرو پیروی از قرآن و کنار گذاشتن تعصبات قومی است و باید تعهدی را که طبق تورات در برابر حضرت موسی به الله داده‌اند، به انجام برسانند.

پس از این موارد، توصیه‌هایی به مؤمنان مختلف نسبت به قرآن و همچنین روش‌های بحث و تبلیغ با یهودیان و نصاری ارائه شده است. سپس مطالبی درباره تغییر قبله مسلمانان از بیت‌المقدس به سمت مکه، تاریخ مذهبی خانه کعبه، تأکید بر یگانگی ادیان حق و نقد خودخواهی‌های مذهبی متعصبانه بیان گردیده است؛ همچنین اشاره شده که هر دیندار واقعی، فارغ از دینش، دین اسلام را به عنوان تجدید دین حقیقی خود می‌پذیرد.

پس از آن، مسلمانان به ایثار در راه دین فراخوانده شده و بت‌پرستان و کسانی که این راهنمایی‌ها را انکار می‌کنند، به عذاب دوزخ تهدید شده‌اند. احکام مربوط به خوراک‌های حرام توضیح داده شده و افرادی که در دین الله و تفسیر کتاب او اختلاف ایجاد می‌کنند، نکوهش شده‌اند. اصول انجام کارهای نیک بیان گردیده و قوانین قصاص، مجازات قاتل و وصیت‌نامه مطرح شده است. سپس مقررات روزه گرفتن مسلمانان تشریح می‌شود. پس از آن، مسلمانان تشویق شده و برای جنگ با کافران مکه آماده می‌گردند و اهمیت حج رفتن و تلاش برای ریشه‌کن کردن کفر از مکه توصیه می‌شود. در نهایت، قواعد مربوط به حج نیز بیان شده است.

مقداری آموزش‌های دینی، اجتماعی و جامعه‌شناسی دینی ارائه شده و تأکید شده که باید برای جنگ با کافران آماده باشند، زیرا آن‌ها درصدد نبرد با شما و نابودی‌تان هستند. پس از این موارد، قوانینی درباره یتیم‌داری، نکاح، حیض، روابط میان زن و مرد، قسم خوردن، طلاق زن، نگهداری و شیر دادن فرزندان، و زنی که همسرش فوت کرده و قصد ازدواج مجدد دارد، بیان شده است. در ادامه، برای آمادگی مسلمانان به جهاد مطالبی مستدل ارائه شده، نحوه به دست آوردن سلطنت در یهود شرح داده شده و قواعدی برای آموزش‌های جنگی به منظور پیروزی یادآوری شده است.

در این متن فلسفه ضرورت جنگ برای مصلحان اجتماعی یادآوری شده و مسلمانان ترغیب می‌شوند که در راه پیروزی هزینه کنند. سپس دوباره به تبلیغات دینی پرداخته شده و داستان گفت‌وگوی ابراهیم با نمرود و همچنین عُزیر پیامبری که مرده و به خواست الله زنده شده، نقل می‌شود. پس از آن، توضیح مفصلی درباره انفاق، امور خیریه، پرهیز از ربا، کمک به نیازمندان و رعایت قوانین محکم در معاملات ارائه می‌گردد.

در پایان سوره، مطالب سودمندی برای دینداران آمده و دعایی که مؤمنان باید در پیشگاه الله بخوانند، ذکر شده است.

این سوره که شامل ۲۸۵ آیه محکم و یک آیه متشابه (در کل  ۲۸۶ آیه) است، بزرگ‌ترین سوره قرآن به شمار می‌رود و تقریباً نزدیک به دو جزء و نیم از مجموع سی جزء قرآن را در بر می‌گیرد. با توجه به آیاتی که درباره روزه هستند و گفته شده در ماه شعبان سال دوم هجری نازل شده‌اند، همچنین آیاتی که درباره تغییر قبله‌اند و گفته شده در نیمه رجب همان سال فرستاده شده‌اند، و آیات جهاد که در بخش‌های پایانی این سوره آمده‌اند، پیداست که بخش عمده این سوره حدود وسط ماه رمضان سال دوم هجری نازل شده است؛ زیرا جنگ بدر در هفدهم ماه رمضان آن سال رخ داده است.

با در نظر گرفتن این نکات، این سوره طی مدت حدود یک سال و نیم بر پیامبر اسلام نازل شده و وضعیت مسلمانان را از نظر میزان قدرت و نوع مخالفان نشان می‌دهد. اگر علائم موجود در آیات از نظر قافیه و مخاطب بررسی شود، تقریباً می‌توان دریافت که آیات آن در چند مرحله نازل شده‌اند؛ بر این اساس به نظر می‌رسد که کل آیات سوره بقره در دو مرحله نازل شده باشد.

اکنون به ترجمه و تفسیر متن آیات توجه فرمایید:

بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيمِ
001  الم
الف، لام، میم (این حروف تحت عنوان „حُرُوفِ مَقَطَّعَه“ شناخته می‌شوند و معانی دقیق و مشخص آنها را تنها الله می‌داند.) (1)الم2:1
002  صفات هدایت‌شدگان و رستگاران
این همان مطالب ثبت‌شده‌ای است که در آن هیچ شکی نیست؛ راهنمایی برای پرهیزکاران است. (2)ذٰلِكَ الكِتابُ لا رَيبَ ۛ فيهِ ۛ هُدًى لِلمُتَّقينَ2:2
پرهیزگاران کسانیاند که به ناپیدا ایمان می‌آورند، نماز را برپا می‌دارند، و از آنچه روزیشان کرده‌ایم انفاق می‌کنند. (3)الَّذينَ يُؤمِنونَ بِالغَيبِ وَيُقيمونَ الصَّلاةَ وَمِمّا رَزَقناهُم يُنفِقونَ2:3
و همچنین به آنچه بر تو نازل شده و به آنچه پیش از تو نازل گردیده ایمان می‌آورند، و به آخرت یقین دارند. (4)وَالَّذينَ يُؤمِنونَ بِما أُنزِلَ إِلَيكَ وَما أُنزِلَ مِن قَبلِكَ وَبِالآخِرَةِ هُم يوقِنونَ2:4
آنان از سوی پروردگارشان بر راه هدایت‌اند، و همان‌ها رستگاران واقعی‌اند. (5)أُولٰئِكَ عَلىٰ هُدًى مِن رَبِّهِم ۖ وَأُولٰئِكَ هُمُ المُفلِحونَ2:5
006  انکارکنندگان و علّت انکارشان
کسانی که حقیقت را انکار کرده‌اند، برایشان فرقی ندارد که آنان را هشدار بدهی یا ندهی؛ ایمان نخواهندآورد. (6)إِنَّ الَّذينَ كَفَروا سَواءٌ عَلَيهِم أَأَنذَرتَهُم أَم لَم تُنذِرهُم لا يُؤمِنونَ2:6
الله بر دل‌هایشان و بر گوش‌هایشان مهر نهاده است، و بر چشم‌هایشان پرده‌ای افتاده؛ و برای آنان عذابی بزرگ مهیاست. (7)خَتَمَ اللَّهُ عَلىٰ قُلوبِهِم وَعَلىٰ سَمعِهِم ۖ وَعَلىٰ أَبصارِهِم غِشاوَةٌ ۖ وَلَهُم عَذابٌ عَظيمٌ2:7
008 ریاکاری انسان‌ها و مَثَل‌های آن‌ها
برخی از مردم می‌گویند: «ما به الله و روز واپسین ایمان آورده‌ایم»، در حالی که مؤمن نیستند. (8)وَمِنَ النّاسِ مَن يَقولُ آمَنّا بِاللَّهِ وَبِاليَومِ الآخِرِ وَما هُم بِمُؤمِنينَ2:8
می‌خواهند الله و مؤمنان را فریب دهند، اما در حقیقت جز خودِشان را فریب نمی‌دهند، و این را درنمی‌یابند. (9)يُخادِعونَ اللَّهَ وَالَّذينَ آمَنوا وَما يَخدَعونَ إِلّا أَنفُسَهُم وَما يَشعُرونَ2:9
در دل‌هایشان بیماری‌ای است، و الله همان بیماری را بر آنان افزود؛ و به‌خاطر انکارشان، عذابی دردناک در انتظارشان است. (10)في قُلوبِهِم مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا ۖ وَلَهُم عَذابٌ أَليمٌ بِما كانوا يَكذِبونَ2:10
وقتی به آنان گفته می‌شود در زمین فساد نکنید، می‌گویند: ما فقط اصلاح‌گر هستیم. (11)وَإِذا قيلَ لَهُم لا تُفسِدوا فِي الأَرضِ قالوا إِنَّما نَحنُ مُصلِحونَ2:11
آگاه باشید! همین‌ها خودشان عامل فسادند، اما خودشان نمی‌فهمند. (12)أَلا إِنَّهُم هُمُ المُفسِدونَ وَلٰكِن لا يَشعُرونَ2:12
و چون به آنان گفته می‌شود: همان‌گونه که مردم ایمان آورده‌اند شما هم ایمان بیاورید، می‌گویند: آیا مثل نادانان ایمان بیاوریم؟ آگاه باشید که خودِ آنان نادان‌اند، ولی نمی‌دانند. (13)وَإِذا قيلَ لَهُم آمِنوا كَما آمَنَ النّاسُ قالوا أَنُؤمِنُ كَما آمَنَ السُّفَهاءُ ۗ أَلا إِنَّهُم هُمُ السُّفَهاءُ وَلٰكِن لا يَعلَمونَ2:13
وقتی با مؤمنان روبه‌رو می‌شوند، می‌گویند: «ایمان آوردیم.» اما وقتی تنها نزد سران بدکار خود می‌روند، می‌گویند: «ما با شماییم؛ فقط داشتیم مسخره‌شان می‌کردیم.» (14)وَإِذا لَقُوا الَّذينَ آمَنوا قالوا آمَنّا وَإِذا خَلَوا إِلىٰ شَياطينِهِم قالوا إِنّا مَعَكُم إِنَّما نَحنُ مُستَهزِئونَ2:14
الله خودشان را به تمسخر گرفته و در سرکشی‌شان رها می‌کند تا کورکورانه سرگردان بمانند. (15)اللَّهُ يَستَهزِئُ بِهِم وَيَمُدُّهُم في طُغيانِهِم يَعمَهونَ2:15
آنان کسانی‌اند که هدایت را دادند و گمراهی را خریدند؛ پس سودی از این معامله نبردند و هرگز راه‌یافته نبودند. (16)أُولٰئِكَ الَّذينَ اشتَرَوُا الضَّلالَةَ بِالهُدىٰ فَما رَبِحَت تِجارَتُهُم وَما كانوا مُهتَدينَ2:16
داستان‌شان مثل کسی است که آتشی برافروخت؛ همین که اطرافش را روشن کرد، الله روشنایی‌شان را گرفت و آنان را در تاریکی‌ها رها کرد تا دیگر نبینند. (17)مَثَلُهُم كَمَثَلِ الَّذِي استَوقَدَ نارًا فَلَمّا أَضاءَت ما حَولَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنورِهِم وَتَرَكَهُم في ظُلُماتٍ لا يُبصِرونَ2:17

کر و گنگ و کورند؛ پس بازنمی‌گردند (به راه حق/هدایت). (18)

صُمٌّ بُكمٌ عُميٌ فَهُم لا يَرجِعونَ2:18
یا مانند بارانی شدید از آسمان که در آن تیرگی‌ها و رعد و برق است؛ آنان از بیمِ صاعقه‌ها، انگشتان خود را در گوش‌هایشان می‌گذارند تا از مرگ بگریزند؛ و الله بر کافران احاطه دارد.(19)أَو كَصَيِّبٍ مِنَ السَّماءِ فيهِ ظُلُماتٌ وَرَعدٌ وَبَرقٌ يَجعَلونَ أَصابِعَهُم في آذانِهِم مِنَ الصَّواعِقِ حَذَرَ المَوتِ ۚ وَاللَّهُ مُحيطٌ بِالكافِرينَ2:19
تقریباً برق نزدیک است که چشم‌هایشان را ببَرَد؛ هرگاه برایشان روشن می‌کند در آن روشنایی راه می‌روند، و چون برایشان تاریک می‌شود، می‌ایستند. و اگر الله بخواهد، شنوایی و بینایی‌شان را از آنان می‌گیرد؛ بی‌تردید الله بر هر چیزی تواناست. (20)يَكادُ البَرقُ يَخطَفُ أَبصارَهُم ۖ كُلَّما أَضاءَ لَهُم مَشَوا فيهِ وَإِذا أَظلَمَ عَلَيهِم قاموا ۚ وَلَو شاءَ اللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمعِهِم وَأَبصارِهِم ۚ إِنَّ اللَّهَ عَلىٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ2:20
021  دستور الله به مردم و شک به قرآن
ای مردم! پروردگارتان را پرستش کنید؛ همان کسی که شما و کسانی را که پیش از شما بودند آفرید، تا شاید پرهیزکار شوید. (21)يا أَيُّهَا النّاسُ اعبُدوا رَبَّكُمُ الَّذي خَلَقَكُم وَالَّذينَ مِن قَبلِكُم لَعَلَّكُم تَتَّقونَ2:21
او همان کسی است که زمین را برای شما چون بستری گسترانید و آسمان را همچون سقفی استوار قرار داد، و از آسمان آبی فرود آورد و به وسیلهٔ آن از میوه‌ها روزیِ شما را بیرون آورد. پس برای الله همتایانی قرار ندهید، در حالی که خودتان می‌دانید. (22)الَّذي جَعَلَ لَكُمُ الأَرضَ فِراشًا وَالسَّماءَ بِناءً وَأَنزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَراتِ رِزقًا لَكُم ۖ فَلا تَجعَلوا لِلَّهِ أَندادًا وَأَنتُم تَعلَمونَ2:22
و اگر دربارهٔ آنچه بر بنده‌مان نازل کرده‌ایم تردید دارید، پس اگر راست می‌گویید، سوره‌ای همانند آن بیاورید و هر که را جز الله می‌خواهید برای یاری خود فراخوانید. (23)وَإِن كُنتُم في رَيبٍ مِمّا نَزَّلنا عَلىٰ عَبدِنا فَأتوا بِسورَةٍ مِن مِثلِهِ وَادعوا شُهَداءَكُم مِن دونِ اللَّهِ إِن كُنتُم صادِقينَ2:23
پس اگر چنین نکنید، و هرگز هم نخواهید توانست، از آتشی بپرهیزید که هیزمش انسان‌ها و سنگ‌ها هستند؛ آتشی که برای کافران آماده شده است. (24)فَإِن لَم تَفعَلوا وَلَن تَفعَلوا فَاتَّقُوا النّارَ الَّتي وَقودُهَا النّاسُ وَالحِجارَةُ ۖ أُعِدَّت لِلكافِرينَ2:24
مژده بده به کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده‌اند که برای آنان باغ‌هایی است که نهرها از زیر درختانش جاری است. هر بار از میوه‌های آن روزی‌شان دهند، می‌گویند: «این همان است که پیش‌تر نیز روزی ما شده بود.» و حال آن‌که به‌گونه‌ای مشابه برایشان آورده می‌شود. و برایشان در آنجا همسرانی پاکیزه است و آنان در آن جاودانه خواهند بود. (25)وَبَشِّرِ الَّذينَ آمَنوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ أَنَّ لَهُم جَنّاتٍ تَجري مِن تَحتِهَا الأَنهارُ ۖ كُلَّما رُزِقوا مِنها مِن ثَمَرَةٍ رِزقًا ۙ قالوا هٰذَا الَّذي رُزِقنا مِن قَبلُ ۖ وَأُتوا بِهِ مُتَشابِهًا ۖ وَلَهُم فيها أَزواجٌ مُطَهَّرَةٌ ۖ وَهُم فيها خالِدونَ2:25
026  صفات انکارکنندگان و نافرمانان
الله از این پروا ندارد که برای بیان حقیقت، مثالی به کوچکی پشه بیاورد یا بزرگ‌تر از آن. پس مؤمنان می‌دانند که این سخن حقّی از جانب پروردگارشان است؛ اما کافران می‌گویند: «الله با این مثل چه می‌خواهد بگوید؟» الله با چنین مثل‌ها بسیاری را گمراه می‌گذارد و بسیاری را هدایت می‌کند، و جز نافرمانان و از حد گذرندگان را با آن گمراه نمی‌کند. (26)إِنَّ اللَّهَ لا يَستَحيي أَن يَضرِبَ مَثَلًا ما بَعوضَةً فَما فَوقَها ۚ فَأَمَّا الَّذينَ آمَنوا فَيَعلَمونَ أَنَّهُ الحَقُّ مِن رَبِّهِم ۖ وَأَمَّا الَّذينَ كَفَروا فَيَقولونَ ماذا أَرادَ اللَّهُ بِهٰذا مَثَلًا ۘ يُضِلُّ بِهِ كَثيرًا وَيَهدي بِهِ كَثيرًا ۚ وَما يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الفاسِقينَ2:26
آنانی که پیمانِ الله را پس از استوار شدنِ آن می‌شکنند، پیوندهایی را که الله به وصل کردنشان فرمان داده قطع می‌کنند و در زمین فساد می‌کنند؛ آنان همان زیانکاران‌اند. (27)الَّذينَ يَنقُضونَ عَهدَ اللَّهِ مِن بَعدِ ميثاقِهِ وَيَقطَعونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَن يوصَلَ وَيُفسِدونَ فِي الأَرضِ ۚ أُولٰئِكَ هُمُ الخاسِرونَ2:27
چگونه به الله کفر می‌ورزید، در حالی‌که مرده بودید و او شما را زنده کرد؛ سپس شما را می‌میراند، آنگاه بار دیگر شما را زنده می‌کند، و سرانجام به‌سوی او بازگردانده می‌شوید. (28)كَيفَ تَكفُرونَ بِاللَّهِ وَكُنتُم أَمواتًا فَأَحياكُم ۖ ثُمَّ يُميتُكُم ثُمَّ يُحييكُم ثُمَّ إِلَيهِ تُرجَعونَ2:28
029  آفرینش هفت آسمان و هدف الله از آفرینش آدم
اوست که هر چه در زمین است برای شما آفرید؛ سپس به آسمان پرداخت و آنها را به صورت هفت آسمان سامان داد. و او به هر چیزی داناست.(29)هُوَ الَّذي خَلَقَ لَكُم ما فِي الأَرضِ جَميعًا ثُمَّ استَوىٰ إِلَى السَّماءِ فَسَوّاهُنَّ سَبعَ سَماواتٍ ۚ وَهُوَ بِكُلِّ شَيءٍ عَليمٌ2:29
و آن‌گاه که پروردگارت به فرشتگان گفت: «من در زمین جانشینی قرار می‌دهم.» گفتند: «آیا کسی را در آن می‌گماری که در آن تباهی کند و خون‌ها بریزد، در حالی که ما پیوسته تو را با سپاس تسبیح می‌گوییم و برایت پاکی می‌جوییم؟» فرمود: «من چیزهایی می‌دانم که شما نمی‌دانید.» (30)وَإِذ قالَ رَبُّكَ لِلمَلائِكَةِ إِنّي جاعِلٌ فِي الأَرضِ خَليفَةً ۖ قالوا أَتَجعَلُ فيها مَن يُفسِدُ فيها وَيَسفِكُ الدِّماءَ وَنَحنُ نُسَبِّحُ بِحَمدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ ۖ قالَ إِنّي أَعلَمُ ما لا تَعلَمونَ2:30
و الله همه نام‌ها را به آدم آموخت؛ سپس آن‌ها را بر فرشتگان عرضه کرد و فرمود: اگر راست می‌گویید، مرا از نام‌های اینان آگاه کنید. (31)وَعَلَّمَ آدَمَ الأَسماءَ كُلَّها ثُمَّ عَرَضَهُم عَلَى المَلائِكَةِ فَقالَ أَنبِئوني بِأَسماءِ هٰؤُلاءِ إِن كُنتُم صادِقينَ2:31
گفتند: پاکا و منزّهی تو؛ ما دانشی نداریم جز آنچه تو به ما آموخته‌ای. همانا تویی دانای دانا و حکیم. (32)قالوا سُبحانَكَ لا عِلمَ لَنا إِلّا ما عَلَّمتَنا ۖ إِنَّكَ أَنتَ العَليمُ الحَكيمُ2:32
او گفت: «ای آدم، آنان را از نام‌هایشان آگاه کن.» پس چون آدم آنان را از نام‌هایشان خبر داد، الله فرمود: «آیا به شما نگفتم که من نهانِ آسمان‌ها و زمین را می‌دانم و نیز آنچه را آشکار می‌کنید و آنچه را پنهان می‌داشتید، می‌دانم؟» (33)قالَ يا آدَمُ أَنبِئهُم بِأَسمائِهِم ۖ فَلَمّا أَنبَأَهُم بِأَسمائِهِم قالَ أَلَم أَقُل لَكُم إِنّي أَعلَمُ غَيبَ السَّماواتِ وَالأَرضِ وَأَعلَمُ ما تُبدونَ وَما كُنتُم تَكتُمونَ2:33
034  اِسکان آدم و زوجش همراه ابلیس در بهشت
و به یاد آر زمانی را که به فرشتگان گفتیم: بر آدم سجده کنید؛ پس همه سجده کردند جز ابلیس که سر باز زد، تکبّر ورزید و از کافران شد. (34)وَإِذ قُلنا لِلمَلائِكَةِ اسجُدوا لِآدَمَ فَسَجَدوا إِلّا إِبليسَ أَبىٰ وَاستَكبَرَ وَكانَ مِنَ الكافِرينَ2:34
و گفتیم: ای آدم، تو و همسرت در بهشت سکونت کنید و هر جا که می‌خواهید از نعمت‌های آن به فراوانی بهره ببرید، اما به این درخت نزدیک نشوید که اگر نزدیک شوید از ستمگران خواهید بود. (35)وَقُلنا يا آدَمُ اسكُن أَنتَ وَزَوجُكَ الجَنَّةَ وَكُلا مِنها رَغَدًا حَيثُ شِئتُما وَلا تَقرَبا هٰذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكونا مِنَ الظّالِمينَ2:35
پس شیطان آن دو را بلغزاند و از آن جایگاهی که در آن بودند بیرونشان کرد. و گفتیم: از باغ به روی زمین فرود آیید؛ برخی از شما دشمنِ برخی دیگر خواهید بود. و برای شما در زمین تا زمانی معیّن، محل سکونت و بهره‌ای برای زندگی مقرر است. (36)فَأَزَلَّهُمَا الشَّيطانُ عَنها فَأَخرَجَهُما مِمّا كانا فيهِ ۖ وَقُلنَا اهبِطوا بَعضُكُم لِبَعضٍ عَدُوٌّ ۖ وَلَكُم فِي الأَرضِ مُستَقَرٌّ وَمَتاعٌ إِلىٰ حينٍ2:36
پس آدم از پروردگارش کلماتی دریافت کرد، و الله توبه‌اش را پذیرفت؛ بی‌گمان او بسیار توبه‌پذیر و مهربان است. (37)فَتَلَقّىٰ آدَمُ مِن رَبِّهِ كَلِماتٍ فَتابَ عَلَيهِ ۚ إِنَّهُ هُوَ التَّوّابُ الرَّحيمُ2:37
پس گفتیم: همگی از آن به زمین فرود آیید. اگر از جانب من راهنمایی‌ای برای شما آمد، هر کس از راهنمایی من پیروی کند، نه ترسی بر آنان خواهد بود و نه اندوهگین می‌شوند. (38)قُلنَا اهبِطوا مِنها جَميعًا ۖ فَإِمّا يَأتِيَنَّكُم مِنّي هُدًى فَمَن تَبِعَ هُدايَ فَلا خَوفٌ عَلَيهِم وَلا هُم يَحزَنونَ2:38
و کسانی که کافر شدند و آیات ما را دروغ شمردند، آنان اهل آتش‌اند؛ و در آن جاودانه می‌مانند. (39)وَالَّذينَ كَفَروا وَكَذَّبوا بِآياتِنا أُولٰئِكَ أَصحابُ النّارِ ۖ هُم فيها خالِدونَ2:39
040  خطاب الله به یهودیان مدینه درباره وفای عهد، نماز، …
ای بنی‌اسرائیل، نعمت‌هایی را که به شما ارزانی داشتم به یاد آورید، و به پیمانی که با من بستید وفا کنید تا من نیز به پیمان شما وفا کنم، و تنها از من پروا داشته باشید. (40)يا بَني إِسرائيلَ اذكُروا نِعمَتِيَ الَّتي أَنعَمتُ عَلَيكُم وَأَوفوا بِعَهدي أوفِ بِعَهدِكُم وَإِيّايَ فَارهَبونِ2:40
و به آنچه نازل کرده‌ام ایمان بیاورید؛ همان که حقانیتِ کتابی را که نزد شماست تأیید می‌کند. و مبادا اولین کسانی باشید که آن را انکار می‌کنند. آیات مرا به بهای ناچیز نفروشید، و تنها از من پروا داشته باشید. (41)وَآمِنوا بِما أَنزَلتُ مُصَدِّقًا لِما مَعَكُم وَلا تَكونوا أَوَّلَ كافِرٍ بِهِ ۖ وَلا تَشتَروا بِآياتي ثَمَنًا قَليلًا وَإِيّايَ فَاتَّقونِ2:41
حق را با باطل درنیامیزید و حقیقت را پنهان نکنید، در حالی که خودتان می‌دانید. (42)وَلا تَلبِسُوا الحَقَّ بِالباطِلِ وَتَكتُمُوا الحَقَّ وَأَنتُم تَعلَمونَ2:42
نماز را برپا دارید، زکات را بپردازید، و با رکوع‌کنندگان رکوع کنید. (43)وَأَقيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكاةَ وَاركَعوا مَعَ الرّاكِعينَ2:43
آیا مردم را به نیکی فرامی‌خوانید و خودتان را فراموش می‌کنید، در حالی که کتاب را تلاوت می‌کنید؟ آیا نمی‌اندیشید؟ (44)أَتَأمُرونَ النّاسَ بِالبِرِّ وَتَنسَونَ أَنفُسَكُم وَأَنتُم تَتلونَ الكِتابَ ۚ أَفَلا تَعقِلونَ2:44
از شکیبایی و نماز یاری بجویید؛ بی‌گمان این کار برای همگان دشوار است، جز برای کسانی که در پیشگاه الله دل‌خاشع و فروتن‌اند. (45)وَاستَعينوا بِالصَّبرِ وَالصَّلاةِ ۚ وَإِنَّها لَكَبيرَةٌ إِلّا عَلَى الخاشِعينَ2:45
همان کسانی که باور دارند دیدار پروردگارشان در پیش است و می‌دانند که بازگشتشان به سوی اوست. (46)الَّذينَ يَظُنّونَ أَنَّهُم مُلاقو رَبِّهِم وَأَنَّهُم إِلَيهِ راجِعونَ2:46
047  خطاب الله به یهودیان مدینه درباره قیامت، عذاب فرعون، …
ای فرزندانِ اسرائیل، نعمت‌هایی را که به شما ارزانی داشتم به یاد آورید، و اینکه شما را بر همگان برتری دادم. (47)يا بَني إِسرائيلَ اذكُروا نِعمَتِيَ الَّتي أَنعَمتُ عَلَيكُم وَأَنّي فَضَّلتُكُم عَلَى العالَمينَ2:47
از روزی پروا داشته باشید که هیچ کسی کمترین چیزی از بارِ دیگری برنمی‌کاهد؛ نه شفاعتی از او پذیرفته می‌شود، نه معاوضه و فدیه‌ای از او پذیرا می‌گردند، و نه یاری‌ای به سودشان خواهد آمد. (48)وَاتَّقوا يَومًا لا تَجزي نَفسٌ عَن نَفسٍ شَيئًا وَلا يُقبَلُ مِنها شَفاعَةٌ وَلا يُؤخَذُ مِنها عَدلٌ وَلا هُم يُنصَرونَ2:48
و آنگاه که شما را از فرعونیان رهانیدیم؛ همان‌ها که بدترین شکنجه‌ها را بر شما روا می‌داشتند: پسرانتان را می‌کشتند و زنانتان را زنده می‌گذاشتند. و در این ماجرا آزمایشی بزرگ از جانب پروردگارتان بود. (49)وَإِذ نَجَّيناكُم مِن آلِ فِرعَونَ يَسومونَكُم سوءَ العَذابِ يُذَبِّحونَ أَبناءَكُم وَيَستَحيونَ نِساءَكُم ۚ وَفي ذٰلِكُم بَلاءٌ مِن رَبِّكُم عَظيمٌ2:49
و آن‌گاه که برای شما دریا را شکافتیم، شما را نجات دادیم و خاندان فرعون را غرق کردیم، در حالی که خودتان تماشا می‌کردید. (50)وَإِذ فَرَقنا بِكُمُ البَحرَ فَأَنجَيناكُم وَأَغرَقنا آلَ فِرعَونَ وَأَنتُم تَنظُرونَ2:50
و آن‌گاه که با موسی چهل شب وعده گذاشتیم، سپس پس از او گوساله را به پرستش گرفتید در حالی که خود ستمگر بودید. (51)وَإِذ واعَدنا موسىٰ أَربَعينَ لَيلَةً ثُمَّ اتَّخَذتُمُ العِجلَ مِن بَعدِهِ وَأَنتُم ظالِمونَ2:51
سپس پس از آن از شما درگذشتیم تا شاید شکرگزار باشید. (52)ثُمَّ عَفَونا عَنكُم مِن بَعدِ ذٰلِكَ لَعَلَّكُم تَشكُرونَ2:52
و آنگاه که به موسی کتاب (تورات) و وسیله‌ی جداسازی حق از باطل را عطا کردیم، باشد که هدایت یابید. (53)وَإِذ آتَينا موسَى الكِتابَ وَالفُرقانَ لَعَلَّكُم تَهتَدونَ2:53
و آن‌گاه که موسی به قومش گفت: ای قوم من، شما با پرستش گوساله به خود ستم کردید. پس به آفریننده‌تان بازگردید و با کشتنِ نفس‌های گناهکارِ خویش توبه کنید؛ این برای شما نزد آفریننده‌تان بهتر است. آنگاه الله توبه‌تان را پذیرفت، چرا که او بسیار پذیرنده توبه و مهربان است. (54)وَإِذ قالَ موسىٰ لِقَومِهِ يا قَومِ إِنَّكُم ظَلَمتُم أَنفُسَكُم بِاتِّخاذِكُمُ العِجلَ فَتوبوا إِلىٰ بارِئِكُم فَاقتُلوا أَنفُسَكُم ذٰلِكُم خَيرٌ لَكُم عِندَ بارِئِكُم فَتابَ عَلَيكُم ۚ إِنَّهُ هُوَ التَّوّابُ الرَّحيمُ2:54
و آن‌گاه که گفتید: «ای موسی، ما هرگز به تو ایمان نمی‌آوریم تا الله را آشکارا ببینیم»، پس صاعقه شما را گرفت در حالی که تماشا می‌کردید.(55)وَإِذ قُلتُم يا موسىٰ لَن نُؤمِنَ لَكَ حَتّىٰ نَرَى اللَّهَ جَهرَةً فَأَخَذَتكُمُ الصّاعِقَةُ وَأَنتُم تَنظُرونَ2:55
سپس پس از مرگتان شما را برانگیختیم/زنده کردیم، شاید سپاسگزار شوید. (56)ثُمَّ بَعَثناكُم مِن بَعدِ مَوتِكُم لَعَلَّكُم تَشكُرونَ2:56
و بر شما سایه‌بانِ ابر قرار دادیم و «مَنّ» و «سَلوى» بر شما نازل کردیم. از روزی‌های پاکیزه‌ای که به شما بخشیدیم بخورید. آنها به ما ستم نکردند، بلکه به خودشان ستم می‌کردند. (57)وَظَلَّلنا عَلَيكُمُ الغَمامَ وَأَنزَلنا عَلَيكُمُ المَنَّ وَالسَّلوىٰ ۖ كُلوا مِن طَيِّباتِ ما رَزَقناكُم ۖ وَما ظَلَمونا وَلٰكِن كانوا أَنفُسَهُم يَظلِمونَ2:57
و آن‌گاه که گفتیم: به این شهر وارد شوید و از نعمت‌های آن هر جا که خواستید فراوان و گوارا بخورید، و از دروازه با حالت فروتنی وارد شوید و بگویید: «حِطّة» (یعنی: پروردگارا گناهانمان را فروبریز). تا خطاهایتان را بر شما ببخشیم، و نیکوکاران را افزون‌تر پاداش خواهیم داد. (58)وَإِذ قُلنَا ادخُلوا هٰذِهِ القَريَةَ فَكُلوا مِنها حَيثُ شِئتُم رَغَدًا وَادخُلُوا البابَ سُجَّدًا وَقولوا حِطَّةٌ نَغفِر لَكُم خَطاياكُم ۚ وَسَنَزيدُ المُحسِنينَ2:58
پس ستمگران، سخن را به چیزی جز آنچه به آنان گفته شده بود تغییر دادند. بنابراین به‌سبب نافرمانی‌شان، عذابی از آسمان بر ستمگران فرو فرستادیم. (59)فَبَدَّلَ الَّذينَ ظَلَموا قَولًا غَيرَ الَّذي قيلَ لَهُم فَأَنزَلنا عَلَى الَّذينَ ظَلَموا رِجزًا مِنَ السَّماءِ بِما كانوا يَفسُقونَ2:59
و هنگامی که موسی برای قومش آب خواست، گفتیم: با عصایت بر آن سنگ بزن. پس از آن دوازده چشمه جوشید؛ هر گروه جای آبِ خود را شناخت. بخورید و بیاشامید از روزیِ الله، و در زمین تبهکاری مکنید. (60)وَإِذِ استَسقىٰ موسىٰ لِقَومِهِ فَقُلنَا اضرِب بِعَصاكَ الحَجَرَ ۖ فَانفَجَرَت مِنهُ اثنَتا عَشرَةَ عَينًا ۖ قَد عَلِمَ كُلُّ أُناسٍ مَشرَبَهُم ۖ كُلوا وَاشرَبوا مِن رِزقِ اللَّهِ وَلا تَعثَوا فِي الأَرضِ مُفسِدينَ2:60
و آن‌گاه که گفتید: «ای موسی، ما بر یک نوع خوراک صبر نمی‌کنیم؛ از پروردگارت بخواه تا برای ما از آنچه زمین می‌رویاند بیرون آورد: از سبزی‌هایش، خیارهایش، سیر یا گندمش، عدسش و پیازش.» موسی گفت: «آیا چیزی پست‌تر را با چیزی بهتر عوض می‌کنید؟ اگر چنین می‌خواهید، به شهری بروید که آنچه خواسته‌اید در آن برایتان فراهم است.» و خواری و تنگدستی بر آنان زده شد و آنان به خشمی از سوی الله گرفتار آمدند؛ این به سبب آن بود که آیات الهی را انکار می‌کردند و پیامبران را بناحق می‌کشتند؛ و این به خاطر نافرمانی‌شان و ستم‌پیشگیِ آنان بود. (61)وَإِذ قُلتُم يا موسىٰ لَن نَصبِرَ عَلىٰ طَعامٍ واحِدٍ فَادعُ لَنا رَبَّكَ يُخرِج لَنا مِمّا تُنبِتُ الأَرضُ مِن بَقلِها وَقِثّائِها وَفومِها وَعَدَسِها وَبَصَلِها ۖ قالَ أَتَستَبدِلونَ الَّذي هُوَ أَدنىٰ بِالَّذي هُوَ خَيرٌ ۚ اهبِطوا مِصرًا فَإِنَّ لَكُم ما سَأَلتُم ۗ وَضُرِبَت عَلَيهِمُ الذِّلَّةُ وَالمَسكَنَةُ وَباءوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ۗ ذٰلِكَ بِأَنَّهُم كانوا يَكفُرونَ بِآياتِ اللَّهِ وَيَقتُلونَ النَّبِيّينَ بِغَيرِ الحَقِّ ۗ ذٰلِكَ بِما عَصَوا وَكانوا يَعتَدونَ2:61
062  پیامِ الله به مؤمنان، یهودیان، مسیحیان و روشنفکران دینی در مدینه
بی‌تردید کسانی که ایمان آوردند، و کسانی که یهودی شدند، و مسیحیان، و صابئان، هر کس به الله و روز واپسین ایمان بیاورد و کار شایسته انجام دهد، پاداششان نزد پروردگارشان خواهد بود، و نه بیمی بر آنان است و نه اندوهگین می‌شوند. (62)إِنَّ الَّذينَ آمَنوا وَالَّذينَ هادوا وَالنَّصارىٰ وَالصّابِئينَ مَن آمَنَ بِاللَّهِ وَاليَومِ الآخِرِ وَعَمِلَ صالِحًا فَلَهُم أَجرُهُم عِندَ رَبِّهِم وَلا خَوفٌ عَلَيهِم وَلا هُم يَحزَنونَ2:62
063  خطاب الله به یهودیان مدینه درباره میثاق، بلند کردن کوه، …
و آن‌گاه که از شما پیمان گرفتیم و کوه طور را بر فرازتان برافراشتیم: آنچه به شما داده‌ایم با قدرت و جدیت بگیرید و آنچه در آن است به یاد داشته باشید، باشد که پرهیزگار شوید. (63)وَإِذ أَخَذنا ميثاقَكُم وَرَفَعنا فَوقَكُمُ الطّورَ خُذوا ما آتَيناكُم بِقُوَّةٍ وَاذكُروا ما فيهِ لَعَلَّكُم تَتَّقونَ2:63
با این همه، باز روی برتافتید؛ و اگر فضل و رحمت الله بر شما نبود، قطعاً از زیانکاران می‌بودید. (64)ثُمَّ تَوَلَّيتُم مِن بَعدِ ذٰلِكَ ۖ فَلَولا فَضلُ اللَّهِ عَلَيكُم وَرَحمَتُهُ لَكُنتُم مِنَ الخاسِرينَ2:64
و شما به‌خوبی کسانی را که از میان‌تان در روز شنبه نافرمانی کردند، می‌شناسید؛ پس به آنان گفتیم: به بوزینه‌هایی رانده و خوار تبدیل شوید. (65)وَلَقَد عَلِمتُمُ الَّذينَ اعتَدَوا مِنكُم فِي السَّبتِ فَقُلنا لَهُم كونوا قِرَدَةً خاسِئينَ2:65
پس آن را عبرتی برای پیشینیان و پسینیان قرار دادیم، و پندی برای پرهیزگاران. (66)فَجَعَلناها نَكالًا لِما بَينَ يَدَيها وَما خَلفَها وَمَوعِظَةً لِلمُتَّقينَ2:66
067  کشتن گاو و زدن گوشت آن به یک مُرده
و زمانی موسی برای بنی اسرائیل گفت الله به شما دستور میدهد گاوی را سر ببرید گفتند آیا ما را به مسخره میگیری؟ پاسخ داد من از اینکه از اینگونه نادانان باشم به الله پناه میبرم (67)وَإِذ قالَ موسىٰ لِقَومِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأمُرُكُم أَن تَذبَحوا بَقَرَةً ۖ قالوا أَتَتَّخِذُنا هُزُوًا ۖ قالَ أَعوذُ بِاللَّهِ أَن أَكونَ مِنَ الجاهِلينَ2:67
به او گفتند پروردگارت را برای ما بخوان تا به ما توضیح دهد که آن چه جور گاوی باشد، موسی گفت الله میگوید آن گاوی است نه بسیار پیر و نه زیاد جوان بلکه میان این دو و میانه سال و هر چه زودتر این فرمان را انجام دهید (68)قالُوا ادعُ لَنا رَبَّكَ يُبَيِّن لَنا ما هِيَ ۚ قالَ إِنَّهُ يَقولُ إِنَّها بَقَرَةٌ لا فارِضٌ وَلا بِكرٌ عَوانٌ بَينَ ذٰلِكَ ۖ فَافعَلوا ما تُؤمَرونَ2:68
آنان گفتند پروردگار خودت را بخوان برای ما روشن سازد رنگش چه باشد موسی گفت، الله میگوید آن گاویست زرد پر رنگ، بطوریکه رنگ آن بینندگان را شاد میکند (69)قالُوا ادعُ لَنا رَبَّكَ يُبَيِّن لَنا ما لَونُها ۚ قالَ إِنَّهُ يَقولُ إِنَّها بَقَرَةٌ صَفراءُ فاقِعٌ لَونُها تَسُرُّ النّاظِرينَ2:69
باز گفتند به پروردگارت بگو برای ما آشکار سازد آن چگونه باشد، زیرا گاوی که تا حال توضیح داده شد شبیه بسیار دارد و اگر الله میخواست ما بدان راه می یافتیم (70)قالُوا ادعُ لَنا رَبَّكَ يُبَيِّن لَنا ما هِيَ إِنَّ البَقَرَ تَشابَهَ عَلَينا وَإِنّا إِن شاءَ اللَّهُ لَمُهتَدونَ2:70
موسی گفت الله میگوید آن گاویست که برای شخم زدن زمین و یا آب دادن به کشتزار رام نباشد و بی عیب باشد و لکه ای نیز از رنگ دیگر در آن نباشد، آنان گفتند حالا دستوری کامل آوردی پس آنرا سر بریدند و این ایرادها برای آن بود که از ابتدا نمی خواستند چنین دستوری را عمل کنند (اصطلاح ایراد بنی اسرائیلی از این داستان است) (71)قالَ إِنَّهُ يَقولُ إِنَّها بَقَرَةٌ لا ذَلولٌ تُثيرُ الأَرضَ وَلا تَسقِي الحَرثَ مُسَلَّمَةٌ لا شِيَةَ فيها ۚ قالُوا الآنَ جِئتَ بِالحَقِّ ۚ فَذَبَحوها وَما كادوا يَفعَلونَ2:71
و آن حادثه زمانی بود که کسی را کشتید و در پنهان به گردن یکدیگر افکنديد و الله میخواست آنچه را کتمان میکردید ظاهر سازد (72)وَإِذ قَتَلتُم نَفسًا فَادّارَأتُم فيها ۖ وَاللَّهُ مُخرِجٌ ما كُنتُم تَكتُمونَ2:72
پس گفتیم: بخشی از آن (گاو) را به او بزنید. این‌گونه الله مردگان را زنده می‌کند و نشانه‌های خود را به شما می‌نمایاند، باشد که خرد بورزید. (73)فَقُلنَا اضرِبوهُ بِبَعضِها ۚ كَذٰلِكَ يُحيِي اللَّهُ المَوتىٰ وَيُريكُم آياتِهِ لَعَلَّكُم تَعقِلونَ2:73
پس از آن، دل‌های شما سخت شد؛ چنان سخت که مثل سنگ، بلکه سخت‌تر از آن گردید. چرا که از میان سنگ‌ها، برخی هستند که رودها از آن می‌جوشند؛ و برخی از آن‌ها می‌شکافند و آب از میانشان بیرون می‌آید؛ و برخی از ترس الله فرو می‌افتند. و الله از آنچه انجام می‌دهید غافل نیست. (74)ثُمَّ قَسَت قُلوبُكُم مِن بَعدِ ذٰلِكَ فَهِيَ كَالحِجارَةِ أَو أَشَدُّ قَسوَةً ۚ وَإِنَّ مِنَ الحِجارَةِ لَما يَتَفَجَّرُ مِنهُ الأَنهارُ ۚ وَإِنَّ مِنها لَما يَشَّقَّقُ فَيَخرُجُ مِنهُ الماءُ ۚ وَإِنَّ مِنها لَما يَهبِطُ مِن خَشيَةِ اللَّهِ ۗ وَمَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمّا تَعمَلونَ2:74
075  طمع مؤمنان به ایمان آوردنِ رهبران یهودی و شیوه تفکّرشان
آیا امید دارید که آنان به شما ایمان بیاورند، در حالی که گروهی از ایشان سخن الله را می‌شنیدند، سپس پس از آن‌که آن را خوب فهمیدند، آن را عمداً دگرگون می‌کردند؟ (75)أَفَتَطمَعونَ أَن يُؤمِنوا لَكُم وَقَد كانَ فَريقٌ مِنهُم يَسمَعونَ كَلامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفونَهُ مِن بَعدِ ما عَقَلوهُ وَهُم يَعلَمونَ2:75
و چون با مؤمنان روبه‌رو می‌شوند، می‌گویند: «ایمان آوردیم.» اما وقتی در خلوت نزد یکدیگر می‌روند، می‌گویند: «آیا آنچه را الله به شما آشکار کرده است برایشان بازگو می‌کنید تا با همان نزد پروردگارتان بر شما استدلال کنند؟» آیا اندیشه نمی‌کنید؟ (76)وَإِذا لَقُوا الَّذينَ آمَنوا قالوا آمَنّا وَإِذا خَلا بَعضُهُم إِلىٰ بَعضٍ قالوا أَتُحَدِّثونَهُم بِما فَتَحَ اللَّهُ عَلَيكُم لِيُحاجّوكُم بِهِ عِندَ رَبِّكُم ۚ أَفَلا تَعقِلونَ2:76
آیا نمی‌دانند که الله آنچه را پنهان می‌کنند و آنچه را آشکار می‌سازند، می‌داند؟ (77)أَوَلا يَعلَمونَ أَنَّ اللَّهَ يَعلَمُ ما يُسِرّونَ وَما يُعلِنونَ2:77
و در میان آنان بی‌سوادانی هستند که از کتاب چیزی نمی‌دانند جز آرزوها و خیال‌ها؛ و جز گمان، چیزی در سر ندارند. (78)وَمِنهُم أُمِّيّونَ لا يَعلَمونَ الكِتابَ إِلّا أَمانِيَّ وَإِن هُم إِلّا يَظُنّونَ2:78
پس وای بر کسانی که کتاب را با دست‌های خود می‌نویسند و سپس می‌گویند: «این از جانب اللهست»، تا به بهای ناچیزی آن را بفروشند. پس وای بر آنان از آنچه دست‌هایشان نوشت، و وای بر آنان از آنچه به دست می‌آورند. (79)فَوَيلٌ لِلَّذينَ يَكتُبونَ الكِتابَ بِأَيديهِم ثُمَّ يَقولونَ هٰذا مِن عِندِ اللَّهِ لِيَشتَروا بِهِ ثَمَنًا قَليلًا ۖ فَوَيلٌ لَهُم مِمّا كَتَبَت أَيديهِم وَوَيلٌ لَهُم مِمّا يَكسِبونَ2:79
می‌گویند: «آتش دوزخ جز چند روزی به ما نمی‌رسد.» بگو: آیا از جانب الله پیمانی گرفته‌اید که الله هرگز پیمان خود را نمی‌شکند؟ یا اینکه چیزی را که نمی‌دانید به الله نسبت می‌دهید؟ (80)وَقالوا لَن تَمَسَّنَا النّارُ إِلّا أَيّامًا مَعدودَةً ۚ قُل أَتَّخَذتُم عِندَ اللَّهِ عَهدًا فَلَن يُخلِفَ اللَّهُ عَهدَهُ ۖ أَم تَقولونَ عَلَى اللَّهِ ما لا تَعلَمونَ2:80
آری، هر کس گناهی به دست آورد و خطای او همه‌جانبه او را فراگیرد، پس آنان اهل آتش‌اند؛ و در آن جاودانه خواهند بود. (81)بَلىٰ مَن كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحاطَت بِهِ خَطيئَتُهُ فَأُولٰئِكَ أَصحابُ النّارِ ۖ هُم فيها خالِدونَ2:81
و کسانی که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند، آنان اهل بهشت‌اند؛ در آن جاودانه خواهند بود. (82)وَالَّذينَ آمَنوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ أُولٰئِكَ أَصحابُ الجَنَّةِ ۖ هُم فيها خالِدونَ2:82
083  یادآوری الله درباره گرفتن میثاق از یهودیان
و آن‌گاه که از بنی‌اسرائیل پیمان گرفتیم که جز الله را نپرستید و به پدر و مادر نیکی کنید، و همچنین به خویشاوندان و یتیمان و مستمندان؛ و با مردم سخنی نیکو بگویید؛ و نماز را برپا دارید و زکات بدهید. سپس شما ـ جز اندکی از میانتان ـ روی برتافتید و بی‌اعتنایی کردید. (83)وَإِذ أَخَذنا ميثاقَ بَني إِسرائيلَ لا تَعبُدونَ إِلَّا اللَّهَ وَبِالوالِدَينِ إِحسانًا وَذِي القُربىٰ وَاليَتامىٰ وَالمَساكينِ وَقولوا لِلنّاسِ حُسنًا وَأَقيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكاةَ ثُمَّ تَوَلَّيتُم إِلّا قَليلًا مِنكُم وَأَنتُم مُعرِضونَ2:83
و آن‌گاه که از شما پیمان گرفتیم که خون یکدیگر را نریزید و خودتان را از خانه‌ها و سرزمین خود بیرون نرانید؛ سپس اقرار کردید و خودتان گواه بودید. (84)وَإِذ أَخَذنا ميثاقَكُم لا تَسفِكونَ دِماءَكُم وَلا تُخرِجونَ أَنفُسَكُم مِن دِيارِكُم ثُمَّ أَقرَرتُم وَأَنتُم تَشهَدونَ2:84
با این حال، شما همان کسانید که یکدیگر را می‌کشید و گروهی از هم‌کیشان خود را از سرزمینشان بیرون می‌رانید؛ در حالی که با گناه و تجاوز، علیه آنان همدست می‌شوید. و اگر نزد شما به اسارت بیایند، برای آزادی‌شان فدیه می‌دهید، با اینکه بیرون راندنشان بر شما حرام شده است. پس آیا به بخشی از کتاب ایمان می‌آورید و به بخشی دیگر کفر می‌ورزید؟ کیفر کسی از شما که چنین کند جز خواری در زندگی دنیا نیست، و روز قیامت به سخت‌ترین عذاب بازگردانده می‌شوند. و الله از آنچه می‌کنید غافل نیست. (85)ثُمَّ أَنتُم هٰؤُلاءِ تَقتُلونَ أَنفُسَكُم وَتُخرِجونَ فَريقًا مِنكُم مِن دِيارِهِم تَظاهَرونَ عَلَيهِم بِالإِثمِ وَالعُدوانِ وَإِن يَأتوكُم أُسارىٰ تُفادوهُم وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيكُم إِخراجُهُم ۚ أَفَتُؤمِنونَ بِبَعضِ الكِتابِ وَتَكفُرونَ بِبَعضٍ ۚ فَما جَزاءُ مَن يَفعَلُ ذٰلِكَ مِنكُم إِلّا خِزيٌ فِي الحَياةِ الدُّنيا ۖ وَيَومَ القِيامَةِ يُرَدّونَ إِلىٰ أَشَدِّ العَذابِ ۗ وَمَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمّا تَعمَلونَ2:85
آنان کسانی‌اند که زندگی دنیا را به بهای آخرت خریدند؛ پس عذاب از آنان سبک نخواهد شد و یاری هم نخواهند شد. (86)أُولٰئِكَ الَّذينَ اشتَرَوُا الحَياةَ الدُّنيا بِالآخِرَةِ ۖ فَلا يُخَفَّفُ عَنهُمُ العَذابُ وَلا هُم يُنصَرونَ2:86
087  خودبزرگ‌بینی یهودیان و گذشته آنان
ما به‌راستی به موسی کتاب را دادیم و پس از او پیامبران را پیاپی فرستادیم؛ و به عیسی پسر مریم نشانه‌های روشن عطا کردیم و او را با روح‌القدس پشتیبانی نمودیم. آیا هر بار پیامبری نزد شما آمد که مطابق هوس‌های شما نبود، سرکشی کردید؟ گروهی را دروغگو شمردید و گروهی را به قتل رساندید. (87)وَلَقَد آتَينا موسَى الكِتابَ وَقَفَّينا مِن بَعدِهِ بِالرُّسُلِ ۖ وَآتَينا عيسَى ابنَ مَريَمَ البَيِّناتِ وَأَيَّدناهُ بِروحِ القُدُسِ ۗ أَفَكُلَّما جاءَكُم رَسولٌ بِما لا تَهوىٰ أَنفُسُكُمُ استَكبَرتُم فَفَريقًا كَذَّبتُم وَفَريقًا تَقتُلونَ2:87
گفتند: «دل‌های ما پوشیده و بسته است.» بلکه الله به خاطر کفرشان لعنتشان کرد؛ ازاین‌رو جز اندکی ایمان نمی‌آورند.(88)وَقالوا قُلوبُنا غُلفٌ ۚ بَل لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفرِهِم فَقَليلًا ما يُؤمِنونَ2:88
وقتی کتابی از سوی الله برایشان آمد که آنچه را نزدشان بود تأیید می‌کرد، و حال آن‌که پیش از آن بر کافران پیروزی می‌طلبیدند، پس چون همان چیزی که خود می‌شناختند به سراغشان آمد، آن را انکار کردند. پس لعنت الله بر کافران باد. (89)وَلَمّا جاءَهُم كِتابٌ مِن عِندِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِما مَعَهُم وَكانوا مِن قَبلُ يَستَفتِحونَ عَلَى الَّذينَ كَفَروا فَلَمّا جاءَهُم ما عَرَفوا كَفَروا بِهِ ۚ فَلَعنَةُ اللَّهِ عَلَى الكافِرينَ2:89
چه بد معامله‌ای کردند که خودشان را به آن فروختند: اینکه به‌خاطر حسد کفر ورزیدند به آنچه الله نازل کرده بود، چون نمی‌خواستند الله از فضل خود بر هر که از بندگانش بخواهد نازل کند. پس به خشمی روی خشم گرفتار شدند، و برای کافران عذابی خفت‌آور است. (90)بِئسَمَا اشتَرَوا بِهِ أَنفُسَهُم أَن يَكفُروا بِما أَنزَلَ اللَّهُ بَغيًا أَن يُنَزِّلَ اللَّهُ مِن فَضلِهِ عَلىٰ مَن يَشاءُ مِن عِبادِهِ ۖ فَباءوا بِغَضَبٍ عَلىٰ غَضَبٍ ۚ وَلِلكافِرينَ عَذابٌ مُهينٌ2:90
وقتی به آن‌ها گفته می‌شود: «به آنچه الله نازل کرده ایمان بیاورید»، می‌گویند: «ما فقط به چیزی ایمان می‌آوریم که بر خودمان نازل شده»، و به آنچه فراتر از آن است کفر می‌ورزند؛ در حالی که آن حق است و آنچه نزد آنان است را تصدیق می‌کند. بگو: اگر مؤمن بودید، پس چرا پیش‌تر پیامبران الله را می‌کُشتید؟ (91)وَإِذا قيلَ لَهُم آمِنوا بِما أَنزَلَ اللَّهُ قالوا نُؤمِنُ بِما أُنزِلَ عَلَينا وَيَكفُرونَ بِما وَراءَهُ وَهُوَ الحَقُّ مُصَدِّقًا لِما مَعَهُم ۗ قُل فَلِمَ تَقتُلونَ أَنبِياءَ اللَّهِ مِن قَبلُ إِن كُنتُم مُؤمِنينَ2:91
092  یادآوری گذشته یهودیان، عبادت گوساله، بالا بردن کوه، جادوگری در زمان سلیمان
و بی‌تردید موسی با نشانه‌های روشن نزد شما آمد؛ اما پس از او گوساله را به پرستش گرفتید، در حالی که ستمکار بودید. (92)وَلَقَد جاءَكُم موسىٰ بِالبَيِّناتِ ثُمَّ اتَّخَذتُمُ العِجلَ مِن بَعدِهِ وَأَنتُم ظالِمونَ2:92
و هنگامی که از شما پیمان گرفتیم و کوه طور را بر فرازتان برافراشتیم (و گفتیم): آنچه را به شما عطا کردیم با قدرت و جدّیت بگیرید و گوش فرا دهید. گفتند: شنیدیم، اما نافرمانی کردیم! و دل‌هایشان به خاطر کفرشان با محبت گوساله آمیخته شد. بگو: اگر ایمان دارید، چه بد دستوری است آنچه ایمانتان به شما می‌دهد! (93)وَإِذ أَخَذنا ميثاقَكُم وَرَفَعنا فَوقَكُمُ الطّورَ خُذوا ما آتَيناكُم بِقُوَّةٍ وَاسمَعوا ۖ قالوا سَمِعنا وَعَصَينا وَأُشرِبوا في قُلوبِهِمُ العِجلَ بِكُفرِهِم ۚ قُل بِئسَما يَأمُرُكُم بِهِ إيمانُكُم إِن كُنتُم مُؤمِنينَ2:93
اگر شما مدعی هستید که سرای آخرت نزد الله به‌طور ویژه و خالص برای شماست و نه برای دیگر مردم، پس اگر راست می‌گویید مرگ را آرزو کنید. (94)قُل إِن كانَت لَكُمُ الدّارُ الآخِرَةُ عِندَ اللَّهِ خالِصَةً مِن دونِ النّاسِ فَتَمَنَّوُا المَوتَ إِن كُنتُم صادِقينَ2:94
هرگز آن را آرزو نخواهند کرد، به سبب کارهایی که دستانشان از پیش فرستاده است؛ و الله به ستمکاران داناست. (95)وَلَن يَتَمَنَّوهُ أَبَدًا بِما قَدَّمَت أَيديهِم ۗ وَاللَّهُ عَليمٌ بِالظّالِمينَ2:95
و قطعاً آنان را حریص‌ترینِ مردم بر زندگی خواهی یافت، حتی حریص‌تر از مشرکان. هر یک از آنان دوست دارد که کاش هزار سال عمر کند؛ اما چنین درازعمری او را از عذاب دور نمی‌کند. و الله به آنچه می‌کنند بیناست. (96)وَلَتَجِدَنَّهُم أَحرَصَ النّاسِ عَلىٰ حَياةٍ وَمِنَ الَّذينَ أَشرَكوا ۚ يَوَدُّ أَحَدُهُم لَو يُعَمَّرُ أَلفَ سَنَةٍ وَما هُوَ بِمُزَحزِحِهِ مِنَ العَذابِ أَن يُعَمَّرَ ۗ وَاللَّهُ بَصيرٌ بِما يَعمَلونَ2:96
بگو: هر کس با جبرئیل دشمنی دارد، بداند که او این کتاب را به فرمان الله بر قلب تو فرود آورده است؛ در حالی‌که تصدیق‌کننده‌ی آن چیزی است که پیش از آن بوده، و برای مؤمنان راهنمایی و مژده است. (97)قُل مَن كانَ عَدُوًّا لِجِبريلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلىٰ قَلبِكَ بِإِذنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِما بَينَ يَدَيهِ وَهُدًى وَبُشرىٰ لِلمُؤمِنينَ2:97
هر کس دشمنِ الله و فرشتگانش و پیامبرانش، و نیز جبرئیل و میکائیل باشد، پس بی‌گمان الله دشمنِ کافران است. (98)مَن كانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبريلَ وَميكالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلكافِرينَ2:98
و به‌راستی برای تو نشانه‌های روشن فرستادیم، و جز نافرمانان کسی آن‌ها را انکار نمی‌کند. (99)وَلَقَد أَنزَلنا إِلَيكَ آياتٍ بَيِّناتٍ ۖ وَما يَكفُرُ بِها إِلَّا الفاسِقونَ2:99
آیا هر بار که پیمانی می‌بندند، گروهی از آنان آن را می‌شکنند؟ بلکه بیشترشان ایمان نمی‌آورند. (100)أَوَكُلَّما عاهَدوا عَهدًا نَبَذَهُ فَريقٌ مِنهُم ۚ بَل أَكثَرُهُم لا يُؤمِنونَ2:100
و هنگامی که فرستاده‌ای از سوی الله نزدشان آمد که آنچه را با آنان بود تصدیق می‌کرد، گروهی از اهل کتاب کتابِ الله را به کناری افکندند و پشت سرشان انداختند؛ چنان رفتار کردند که گویی اصلاً نمی‌دانند. (101)وَلَمّا جاءَهُم رَسولٌ مِن عِندِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِما مَعَهُم نَبَذَ فَريقٌ مِنَ الَّذينَ أوتُوا الكِتابَ كِتابَ اللَّهِ وَراءَ ظُهورِهِم كَأَنَّهُم لا يَعلَمونَ2:101
و آنان از چیزهایی پیروی کردند که شیاطین در دوران پادشاهی سلیمان می‌خواندند؛ حال آنکه سلیمان کافر نشد، بلکه این شیاطین بودند که کافر شدند؛ به مردم جادو می‌آموختند، و نیز آنچه بر آن دو فرشته در بابل، هاروت و ماروت، نازل شده بود. و آن دو، هیچ‌کس را چیزی نمی‌آموختند مگر اینکه نخست می‌گفتند: «ما وسیلهٔ آزمایشیم، پس کافر نشو.» اما مردم از آن دو چیزهایی می‌آموختند که به‌وسیلهٔ آن میان انسان و همسرش جدایی می‌انداختند؛ در حالی‌که با آن، به هیچ‌کس زیانی نمی‌توانستند رساند مگر به اذن الله. و چیزهایی می‌آموختند که به زیانشان بود و سودی برایشان نداشت. و بی‌گمان می‌دانستند هر که آن را به دست آورد، در آخرت هیچ بهره‌ای ندارد. چه بد بود آنچه خود را به بهای آن فروختند، اگر می‌دانستند. (102)وَاتَّبَعوا ما تَتلُو الشَّياطينُ عَلىٰ مُلكِ سُلَيمانَ ۖ وَما كَفَرَ سُلَيمانُ وَلٰكِنَّ الشَّياطينَ كَفَروا يُعَلِّمونَ النّاسَ السِّحرَ وَما أُنزِلَ عَلَى المَلَكَينِ بِبابِلَ هاروتَ وَماروتَ ۚ وَما يُعَلِّمانِ مِن أَحَدٍ حَتّىٰ يَقولا إِنَّما نَحنُ فِتنَةٌ فَلا تَكفُر ۖ فَيَتَعَلَّمونَ مِنهُما ما يُفَرِّقونَ بِهِ بَينَ المَرءِ وَزَوجِهِ ۚ وَما هُم بِضارّينَ بِهِ مِن أَحَدٍ إِلّا بِإِذنِ اللَّهِ ۚ وَيَتَعَلَّمونَ ما يَضُرُّهُم وَلا يَنفَعُهُم ۚ وَلَقَد عَلِموا لَمَنِ اشتَراهُ ما لَهُ فِي الآخِرَةِ مِن خَلاقٍ ۚ وَلَبِئسَ ما شَرَوا بِهِ أَنفُسَهُم ۚ لَو كانوا يَعلَمونَ2:102
و اگر آنان ایمان می‌آوردند و پرهیزکاری می‌کردند، پاداشی که نزد اللهست برایشان بهتر بود، اگر می‌فهمیدند. (103)وَلَو أَنَّهُم آمَنوا وَاتَّقَوا لَمَثوبَةٌ مِن عِندِ اللَّهِ خَيرٌ ۖ لَو كانوا يَعلَمونَ2:103
104  خطاب الله به مؤمنان درباره یهودیان و مسیحیان
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، نگویید «راعِنا» (که می‌تواند اهانت‌آمیز فهمیده شود)، بلکه بگویید «به ما مهلت بده/به ما توجه کن»، و گوش فرا دهید. و برای کافران عذابی دردناک است.(104)يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا لا تَقولوا راعِنا وَقولُوا انظُرنا وَاسمَعوا ۗ وَلِلكافِرينَ عَذابٌ أَليمٌ2:104
کسانی که کافر شدند از اهلِ کتاب و نیز مشرکان دوست ندارند که هیچ خیری از سوی پروردگارتان بر شما نازل شود. اما الله رحمت خود را به هر کس که بخواهد ویژه می‌گرداند، و الله صاحب فضلی بزرگ است. (105)ما يَوَدُّ الَّذينَ كَفَروا مِن أَهلِ الكِتابِ وَلَا المُشرِكينَ أَن يُنَزَّلَ عَلَيكُم مِن خَيرٍ مِن رَبِّكُم ۗ وَاللَّهُ يَختَصُّ بِرَحمَتِهِ مَن يَشاءُ ۚ وَاللَّهُ ذُو الفَضلِ العَظيمِ2:105
هر حکمی را که نسخ کنیم یا به فراموشی بسپاریم، بهتر از آن یا همانندش را جایگزین می‌کنیم. آیا ندانستی که الله بر هر کاری تواناست؟ (106)ما نَنسَخ مِن آيَةٍ أَو نُنسِها نَأتِ بِخَيرٍ مِنها أَو مِثلِها ۗ أَلَم تَعلَم أَنَّ اللَّهَ عَلىٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ2:106
آیا ندانستی که فرمانروایی آسمان‌ها و زمین از آنِ اللهست؟ و شما جز الله هیچ سرپرست و یاوری ندارید. (107)أَلَم تَعلَم أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلكُ السَّماواتِ وَالأَرضِ ۗ وَما لَكُم مِن دونِ اللَّهِ مِن وَلِيٍّ وَلا نَصيرٍ2:107
آیا می‌خواهید از پیامبرتان همان‌گونه پرسش‌هایی کنید که پیش‌تر از موسی پرسیده شد؟ هر که کفر را به جای ایمان برگزینَد، بی‌گمان از راه راست به بیراهه رفته است. (108)أَم تُريدونَ أَن تَسأَلوا رَسولَكُم كَما سُئِلَ موسىٰ مِن قَبلُ ۗ وَمَن يَتَبَدَّلِ الكُفرَ بِالإيمانِ فَقَد ضَلَّ سَواءَ السَّبيلِ2:108
بسیاری از اهل کتاب دوست دارند بعد از ایمان آوردنتان، شما را به کفر بازگردانند؛ از سر حسدی که در دل‌هایشان دارند، با آن‌که حق برایشان آشکار شده است. پس فعلاً درگذرید و چشم بپوشید تا الله فرمان خود را بیاورد. بی‌گمان الله بر هر کاری تواناست. (109)وَدَّ كَثيرٌ مِن أَهلِ الكِتابِ لَو يَرُدّونَكُم مِن بَعدِ إيمانِكُم كُفّارًا حَسَدًا مِن عِندِ أَنفُسِهِم مِن بَعدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الحَقُّ ۖ فَاعفوا وَاصفَحوا حَتّىٰ يَأتِيَ اللَّهُ بِأَمرِهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ عَلىٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ2:109
نماز را برپا دارید و زکات را بپردازید؛ و هر کار خیری که برای خودتان پیش می‌فرستید، نزد الله آن را خواهید یافت. بی‌تردید الله به آنچه انجام می‌دهید بیناست. (110)وَأَقيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكاةَ ۚ وَما تُقَدِّموا لِأَنفُسِكُم مِن خَيرٍ تَجِدوهُ عِندَ اللَّهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ بِما تَعمَلونَ بَصيرٌ2:110
111  جهان‌بینی یهودیان، مسیحیان و خطاب‌هایی به مؤمنان
و گفتند: هرگز جز کسی که یهودی یا نصرانی باشد وارد بهشت نمی‌شود. این فقط آرزوهای ایشان است. بگو: اگر راست می‌گویید، دلیل خود را بیاورید. (111)وَقالوا لَن يَدخُلَ الجَنَّةَ إِلّا مَن كانَ هودًا أَو نَصارىٰ ۗ تِلكَ أَمانِيُّهُم ۗ قُل هاتوا بُرهانَكُم إِن كُنتُم صادِقينَ2:111
اما هر کس خود را با اخلاص به الله بسپارد و نیکوکار باشد، پاداشش نزد پروردگارش خواهد بود؛ و نه ترسی بر آنان است و نه اندوهگین می‌شوند. (112)بَلىٰ مَن أَسلَمَ وَجهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحسِنٌ فَلَهُ أَجرُهُ عِندَ رَبِّهِ وَلا خَوفٌ عَلَيهِم وَلا هُم يَحزَنونَ2:112
و یهودیان گفتند: مسیحیان بر هیچ حقیقتی نیستند؛ و مسیحیان گفتند: یهودیان بر هیچ حقیقتی نیستند، با اینکه هر دو کتاب آسمانی را می‌خوانند. و کسانی که دانشی ندارند نیز سخنی همانند سخن آنان می‌گویند. پس الله روز قیامت در آنچه درباره‌اش اختلاف داشتند میانشان داوری خواهد کرد. (113)وَقالَتِ اليَهودُ لَيسَتِ النَّصارىٰ عَلىٰ شَيءٍ وَقالَتِ النَّصارىٰ لَيسَتِ اليَهودُ عَلىٰ شَيءٍ وَهُم يَتلونَ الكِتابَ ۗ كَذٰلِكَ قالَ الَّذينَ لا يَعلَمونَ مِثلَ قَولِهِم ۚ فَاللَّهُ يَحكُمُ بَينَهُم يَومَ القِيامَةِ فيما كانوا فيهِ يَختَلِفونَ2:113
چه کسی ستمکارتر است از آن‌که مانع یاد شدن نام الله در مسجدهای او شود و برای ویرانیِ آن‌ها بکوشد؟ آنان سزاوار نیستند که به این مسجدها وارد شوند مگر با ترس و بیم. برایشان در دنیا رسوایی است و در آخرت عذابی بزرگ. (114)وَمَن أَظلَمُ مِمَّن مَنَعَ مَساجِدَ اللَّهِ أَن يُذكَرَ فيهَا اسمُهُ وَسَعىٰ في خَرابِها ۚ أُولٰئِكَ ما كانَ لَهُم أَن يَدخُلوها إِلّا خائِفينَ ۚ لَهُم فِي الدُّنيا خِزيٌ وَلَهُم فِي الآخِرَةِ عَذابٌ عَظيمٌ2:114
و مشرق و مغرب از آنِ اللهست؛ پس هر سو رو کنید، همان‌جا روی به سوی اللهست. بی‌گمان الله گسترده و داناست. (115)وَلِلَّهِ المَشرِقُ وَالمَغرِبُ ۚ فَأَينَما تُوَلّوا فَثَمَّ وَجهُ اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَليمٌ2:115
گفتند: الله فرزندی گرفته است. پاک و منزه است او! بلکه هرچه در آسمان‌ها و زمین است از آنِ اوست؛ همه فرمانبردار اویند.(116)وَقالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا ۗ سُبحانَهُ ۖ بَل لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَالأَرضِ ۖ كُلٌّ لَهُ قانِتونَ2:116
آفریننده‌ی بی‌همتای آسمان‌ها و زمین است؛ و هرگاه کاری را اراده کند، تنها به آن می‌گوید «باش» و آن بی‌درنگ پدید می‌آید. (117)بَديعُ السَّماواتِ وَالأَرضِ ۖ وَإِذا قَضىٰ أَمرًا فَإِنَّما يَقولُ لَهُ كُن فَيَكونُ2:117
و کسانی که آگاهی ندارند گفتند: چرا الله با ما سخن نمی‌گوید یا معجزه‌ای برای ما نمی‌آید؟ همین‌گونه کسانی هم که پیش از آنان بودند، همین حرف‌ها را می‌زدند؛ دل‌هایشان شبیه هم است. ما نشانه‌ها را برای گروهی که یقین دارند، به‌روشنی بیان کرده‌ایم. (118)وَقالَ الَّذينَ لا يَعلَمونَ لَولا يُكَلِّمُنَا اللَّهُ أَو تَأتينا آيَةٌ ۗ كَذٰلِكَ قالَ الَّذينَ مِن قَبلِهِم مِثلَ قَولِهِم ۘ تَشابَهَت قُلوبُهُم ۗ قَد بَيَّنَّا الآياتِ لِقَومٍ يوقِنونَ2:118
ما تو را به‌حق فرستادیم، مژده‌رسان و بیم‌دهنده؛ و تو در برابر سرنوشت دوزخیان بازخواست نخواهی شد. (119)إِنّا أَرسَلناكَ بِالحَقِّ بَشيرًا وَنَذيرًا ۖ وَلا تُسأَلُ عَن أَصحابِ الجَحيمِ2:119
یهودیان و مسیحیان هرگز از تو خشنود نمی‌شوند مگر این‌که از آیینشان پیروی کنی. بگو: راه حقیقی، همان هدایتِ اللهست. و اگر پس از دانشی که به تو رسیده، خواسته‌های آنان را پیروی کنی، در برابر الله هیچ یاوری و پشتیبانی نخواهی داشت.(120)وَلَن تَرضىٰ عَنكَ اليَهودُ وَلَا النَّصارىٰ حَتّىٰ تَتَّبِعَ مِلَّتَهُم ۗ قُل إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الهُدىٰ ۗ وَلَئِنِ اتَّبَعتَ أَهواءَهُم بَعدَ الَّذي جاءَكَ مِنَ العِلمِ ۙ ما لَكَ مِنَ اللَّهِ مِن وَلِيٍّ وَلا نَصيرٍ2:120
کسانی که کتاب را به آنان داده‌ایم، آن را آن‌گونه که شایسته است می‌خوانند و حق تلاوتش را به‌جا می‌آورند؛ اینان همان کسانی‌اند که به آن ایمان می‌آورند. و هر که به آن کفر ورزد، آنان همان زیان‌کارانند. (121)الَّذينَ آتَيناهُمُ الكِتابَ يَتلونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ أُولٰئِكَ يُؤمِنونَ بِهِ ۗ وَمَن يَكفُر بِهِ فَأُولٰئِكَ هُمُ الخاسِرونَ2:121
122  خطاب الله به یهودیان مدینه و بنای کعبه توسط ابراهیم و اسماعیل و گفتار یعقوب
ای فرزندان اسرائیل، نعمت‌هایی را که به شما بخشیدم به یاد آورید؛ و اینکه من شما را بر اهل زمانتان برتری دادم. (122)يا بَني إِسرائيلَ اذكُروا نِعمَتِيَ الَّتي أَنعَمتُ عَلَيكُم وَأَنّي فَضَّلتُكُم عَلَى العالَمينَ2:122
و بترسید از روزی که هیچ کس به جای دیگری چیزی را برعهده نمی‌گیرد؛ نه فدیه و تاوانی از او پذیرفته می‌شود، نه شفاعتی به حالش سودی دارد، و نه یاری می‌شوند. (123)وَاتَّقوا يَومًا لا تَجزي نَفسٌ عَن نَفسٍ شَيئًا وَلا يُقبَلُ مِنها عَدلٌ وَلا تَنفَعُها شَفاعَةٌ وَلا هُم يُنصَرونَ2:123
و آنگاه که پروردگارِ ابراهیم او را با فرمان‌ها و آزمون‌هایی آزمود و او همه را به‌کمال انجام داد، فرمود: من تو را پیشوای مردم قرار می‌دهم. ابراهیم گفت: از نسل من هم؟ فرمود: عهد و منصب من به ستمگران نمی‌رسد.(124)وَإِذِ ابتَلىٰ إِبراهيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ ۖ قالَ إِنّي جاعِلُكَ لِلنّاسِ إِمامًا ۖ قالَ وَمِن ذُرِّيَّتي ۖ قالَ لا يَنالُ عَهدِي الظّالِمينَ2:124
و آنگاه که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و پناهِ امن قرار دادیم؛ و گفتیم از مقام ابراهیم، جایگاهی برای نماز برگیرید. و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه‌ام را برای طواف‌کنندگان، معتکفان، و نمازگزارانی که رکوع و سجود می‌کنند پاکیزه نگه دارید. (125)وَإِذ جَعَلنَا البَيتَ مَثابَةً لِلنّاسِ وَأَمنًا وَاتَّخِذوا مِن مَقامِ إِبراهيمَ مُصَلًّى ۖ وَعَهِدنا إِلىٰ إِبراهيمَ وَإِسماعيلَ أَن طَهِّرا بَيتِيَ لِلطّائِفينَ وَالعاكِفينَ وَالرُّكَّعِ السُّجودِ2:125
و به یاد آور زمانی را که ابراهیم گفت: «پروردگارا، این سرزمین را شهری امن قرار بده و اهلش را از انواع میوه‌ها روزی ده، آنان را که به الله و روز واپسین ایمان دارند.» فرمود: «و آن‌که کافر شود نیز اندکی بهره‌مندش می‌کنم، سپس ناگزیرش می‌سازم به عذاب آتش؛ و چه بد سرانجامی است. (126)وَإِذ قالَ إِبراهيمُ رَبِّ اجعَل هٰذا بَلَدًا آمِنًا وَارزُق أَهلَهُ مِنَ الثَّمَراتِ مَن آمَنَ مِنهُم بِاللَّهِ وَاليَومِ الآخِرِ ۖ قالَ وَمَن كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَليلًا ثُمَّ أَضطَرُّهُ إِلىٰ عَذابِ النّارِ ۖ وَبِئسَ المَصيرُ2:126
و آن‌گاه که ابراهیم همراه با اسماعیل پایه‌های خانه (کعبه) را بالا می‌بردند، گفتند: «پروردگارا، از ما بپذیر؛ که بی‌تردید تو شنوا و دانایی.» (127)وَإِذ يَرفَعُ إِبراهيمُ القَواعِدَ مِنَ البَيتِ وَإِسماعيلُ رَبَّنا تَقَبَّل مِنّا ۖ إِنَّكَ أَنتَ السَّميعُ العَليمُ2:127
پروردگارا، ما را تسلیم فرمان خود قرار ده و از نسل ما امتی تسلیم‌شده برای خود پدید آور؛ و مراسم و عبادات ما را به ما بنمایان و توبهٔ ما را بپذیر؛ بی‌تردید تو بسیار توبه‌پذیر و مهربانی. (128)رَبَّنا وَاجعَلنا مُسلِمَينِ لَكَ وَمِن ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسلِمَةً لَكَ وَأَرِنا مَناسِكَنا وَتُب عَلَينا ۖ إِنَّكَ أَنتَ التَّوّابُ الرَّحيمُ2:128
پروردگارا، در میان آنان پیامبری از خودشان برانگیز تا آیاتت را بر آنان تلاوت کند، کتاب و حکمت را به آنان بیاموزد و آنان را پاکیزه سازد. همانا تو قدرتمندِ حکیم هستی. (129)رَبَّنا وَابعَث فيهِم رَسولًا مِنهُم يَتلو عَلَيهِم آياتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الكِتابَ وَالحِكمَةَ وَيُزَكّيهِم ۚ إِنَّكَ أَنتَ العَزيزُ الحَكيمُ2:129
و چه کسی جز آن‌که به خود نادانی کرده باشد، از آیین ابراهیم روی برمی‌گرداند؟ ما او را در این دنیا برگزیدیم، و بی‌تردید او در آخرت از صالحان است. (130)وَمَن يَرغَبُ عَن مِلَّةِ إِبراهيمَ إِلّا مَن سَفِهَ نَفسَهُ ۚ وَلَقَدِ اصطَفَيناهُ فِي الدُّنيا ۖ وَإِنَّهُ فِي الآخِرَةِ لَمِنَ الصّالِحينَ2:130
آن‌گاه که پروردگارش به او فرمود: تسلیم شو، گفت: تسلیمِ پروردگارِ جهانیان شدم. (131)إِذ قالَ لَهُ رَبُّهُ أَسلِم ۖ قالَ أَسلَمتُ لِرَبِّ العالَمينَ2:131
و ابراهیم این سفارش را به فرزندانش کرد، و یعقوب نیز: «ای فرزندانم! بی‌گمان الله این دین را برای شما برگزیده است؛ پس مبادا جز در حالی که تسلیم او هستید، از دنیا بروید.» (132)وَوَصّىٰ بِها إِبراهيمُ بَنيهِ وَيَعقوبُ يا بَنِيَّ إِنَّ اللَّهَ اصطَفىٰ لَكُمُ الدّينَ فَلا تَموتُنَّ إِلّا وَأَنتُم مُسلِمونَ2:132
آیا آن‌گاه که مرگ به سراغ یعقوب آمد، شما حاضر بودید؟ وقتی به فرزندانش گفت: بعد از من چه را می‌پرستید؟ گفتند: اللهی تو و اللهی پدرانت ابراهیم و اسماعیل و اسحاق را می‌پرستیم؛ اللهیی یگانه، و ما تسلیم اوییم. (133)أَم كُنتُم شُهَداءَ إِذ حَضَرَ يَعقوبَ المَوتُ إِذ قالَ لِبَنيهِ ما تَعبُدونَ مِن بَعدي قالوا نَعبُدُ إِلٰهَكَ وَإِلٰهَ آبائِكَ إِبراهيمَ وَإِسماعيلَ وَإِسحاقَ إِلٰهًا واحِدًا وَنَحنُ لَهُ مُسلِمونَ2:133
آن گروه، روزگارشان سپری شد؛ آنچه کرده‌اند برای خودشان است و آنچه می‌کنید برای شما. و شما درباره کارهایی که آنان می‌کردند بازخواست نخواهید شد. (134)تِلكَ أُمَّةٌ قَد خَلَت ۖ لَها ما كَسَبَت وَلَكُم ما كَسَبتُم ۖ وَلا تُسأَلونَ عَمّا كانوا يَعمَلونَ2:134
135  گفتار یهودیان و مسیحیان و جواب الله به آنان
گفتند: «یهودی یا نصرانی شوید تا راه یابید.» بگو: «نه، بلکه راه ابراهیمِ یکتاپرست را می‌جوییم؛ و او از مشرکان نبود.» (135)وَقالوا كونوا هودًا أَو نَصارىٰ تَهتَدوا ۗ قُل بَل مِلَّةَ إِبراهيمَ حَنيفًا ۖ وَما كانَ مِنَ المُشرِكينَ2:135
بگویید: ما به الله ایمان آورده‌ایم، و به آنچه بر ما نازل شده، و آنچه بر ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و قبایلِ بنی‌اسرائیل نازل شد، و به آنچه به موسی و عیسی و آنچه به پیامبران از سوی پروردگارشان داده شد. ما میان هیچ‌یک از آنان تفاوت نمی‌گذاریم و ما در برابر او تسلیم هستیم. (136)قولوا آمَنّا بِاللَّهِ وَما أُنزِلَ إِلَينا وَما أُنزِلَ إِلىٰ إِبراهيمَ وَإِسماعيلَ وَإِسحاقَ وَيَعقوبَ وَالأَسباطِ وَما أوتِيَ موسىٰ وَعيسىٰ وَما أوتِيَ النَّبِيّونَ مِن رَبِّهِم لا نُفَرِّقُ بَينَ أَحَدٍ مِنهُم وَنَحنُ لَهُ مُسلِمونَ2:136
پس اگر به همان‌چه شما ایمان آورده‌اید ایمان بیاورند، قطعاً هدایت یافته‌اند. و اگر روی‌گردان شوند، جز این نیست که دچار ستیز و دوگانگی‌اند. پس به‌زودی الله تو را از (شرّ) آنان کفایت خواهد کرد، و او شنوا و داناست. (137)فَإِن آمَنوا بِمِثلِ ما آمَنتُم بِهِ فَقَدِ اهتَدَوا ۖ وَإِن تَوَلَّوا فَإِنَّما هُم في شِقاقٍ ۖ فَسَيَكفيكَهُمُ اللَّهُ ۚ وَهُوَ السَّميعُ العَليمُ2:137
رنگِ الهی را بپذیرید؛ و چه رنگی نیکوتر از رنگِ الله؟ و ما بندگانِ اوییم. (138)صِبغَةَ اللَّهِ ۖ وَمَن أَحسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبغَةً ۖ وَنَحنُ لَهُ عابِدونَ2:138
بگو: آیا با ما دربارهٔ الله جدال می‌کنید، در حالی که او پروردگار ما و پروردگار شماست؟ اعمال ما از آنِ ماست و اعمال شما از آنِ شما، و ما تنها برای او اخلاص می‌ورزیم. (139)قُل أَتُحاجّونَنا فِي اللَّهِ وَهُوَ رَبُّنا وَرَبُّكُم وَلَنا أَعمالُنا وَلَكُم أَعمالُكُم وَنَحنُ لَهُ مُخلِصونَ2:139
آیا می‌گویید ابراهیم، اسماعیل، اسحاق، یعقوب و نوادگانشان یهودی یا نصرانی بودند؟ بگو: آیا شما داناترید یا الله؟ و چه کسی ستمکارتر است از آن‌که گواهی‌ای را که از جانب الله نزد اوست پنهان می‌کند؟ و الله از آنچه می‌کنید غافل نیست. (140)أَم تَقولونَ إِنَّ إِبراهيمَ وَإِسماعيلَ وَإِسحاقَ وَيَعقوبَ وَالأَسباطَ كانوا هودًا أَو نَصارىٰ ۗ قُل أَأَنتُم أَعلَمُ أَمِ اللَّهُ ۗ وَمَن أَظلَمُ مِمَّن كَتَمَ شَهادَةً عِندَهُ مِنَ اللَّهِ ۗ وَمَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمّا تَعمَلونَ2:140
آن جماعت گذشته‌اند و کارشان پایان یافته است؛ آنچه به دست آوردند، برای خودشان است و آنچه به دست می‌آورید، برای شماست؛ و شما دربارهٔ کارهایی که آنان انجام می‌دادند بازخواست نخواهید شد.(141)تِلكَ أُمَّةٌ قَد خَلَت ۖ لَها ما كَسَبَت وَلَكُم ما كَسَبتُم ۖ وَلا تُسأَلونَ عَمّا كانوا يَعمَلونَ2:141
142  تغییر قبله و عکس العمل مردم و یهودیان، حالت روحی محمّد پیامبر
ساده‌انديشانِ مردم خواهند گفت: چه چيز آنان را از قبله‌ای که بر آن بودند برگرداند؟ بگو: خاور و باختر از آنِ اللهست؛ او هر که را بخواهد به راهی راست رهنمون می‌سازد.(142)سَيَقولُ السُّفَهاءُ مِنَ النّاسِ ما وَلّاهُم عَن قِبلَتِهِمُ الَّتي كانوا عَلَيها ۚ قُل لِلَّهِ المَشرِقُ وَالمَغرِبُ ۚ يَهدي مَن يَشاءُ إِلىٰ صِراطٍ مُستَقيمٍ2:142
و همین‌گونه شما را امتی میانه‌رو قرار دادیم تا گواه بر مردم باشید و پیامبر هم بر شما گواه باشد. و قبله‌ای را که بر آن بودی تغییر ندادیم مگر برای آن‌که معلوم شود چه کسی پیامبر را پیروی می‌کند و چه کسی به عقب برمی‌گردد. بی‌گمان این کار جز بر کسانی که الله هدایتشان کرده دشوار بود. و الله هرگز ایمان شما را تباه نمی‌سازد؛ همانا الله نسبت به مردم بسیار مهربان و رحیم است. (143)وَكَذٰلِكَ جَعَلناكُم أُمَّةً وَسَطًا لِتَكونوا شُهَداءَ عَلَى النّاسِ وَيَكونَ الرَّسولُ عَلَيكُم شَهيدًا ۗ وَما جَعَلنَا القِبلَةَ الَّتي كُنتَ عَلَيها إِلّا لِنَعلَمَ مَن يَتَّبِعُ الرَّسولَ مِمَّن يَنقَلِبُ عَلىٰ عَقِبَيهِ ۚ وَإِن كانَت لَكَبيرَةً إِلّا عَلَى الَّذينَ هَدَى اللَّهُ ۗ وَما كانَ اللَّهُ لِيُضيعَ إيمانَكُم ۚ إِنَّ اللَّهَ بِالنّاسِ لَرَءوفٌ رَحيمٌ2:143
ما دیدیم که نگاهت پیوسته به سوی آسمان می‌گردد؛ پس تو را به قبله‌ای که خشنودت می‌کند می‌گردانیم. پس روی خود را به سوی مسجدالحرام کن. و هر کجا که باشید، روی‌هایتان را به سوی آن بگردانید. و بی‌گمان اهل کتاب به‌خوبی می‌دانند که این فرمان، حقّی است از جانب پروردگارشان. و الله از آنچه انجام می‌دهند غافل نیست. (144)قَد نَرىٰ تَقَلُّبَ وَجهِكَ فِي السَّماءِ ۖ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبلَةً تَرضاها ۚ فَوَلِّ وَجهَكَ شَطرَ المَسجِدِ الحَرامِ ۚ وَحَيثُ ما كُنتُم فَوَلّوا وُجوهَكُم شَطرَهُ ۗ وَإِنَّ الَّذينَ أوتُوا الكِتابَ لَيَعلَمونَ أَنَّهُ الحَقُّ مِن رَبِّهِم ۗ وَمَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمّا يَعمَلونَ2:144
حتّی اگر همه‌گونه نشانه و دلیل را برای اهل کتاب بیاوری، از قبلهٔ تو پیروی نخواهند کرد؛ و تو هم پیرو قبلهٔ آنان نخواهی بود؛ و خودِ آنان نیز قبلهٔ یکدیگر را نمی‌پذیرند. و اگر پس از دانشی که به تو رسیده، از خواسته‌ها و تمایلات آنان پیروی کنی، در آن صورت قطعاً از ستمکاران خواهی بود. (145)وَلَئِن أَتَيتَ الَّذينَ أوتُوا الكِتابَ بِكُلِّ آيَةٍ ما تَبِعوا قِبلَتَكَ ۚ وَما أَنتَ بِتابِعٍ قِبلَتَهُم ۚ وَما بَعضُهُم بِتابِعٍ قِبلَةَ بَعضٍ ۚ وَلَئِنِ اتَّبَعتَ أَهواءَهُم مِن بَعدِ ما جاءَكَ مِنَ العِلمِ ۙ إِنَّكَ إِذًا لَمِنَ الظّالِمينَ2:145
کسانی که به آنان کتاب داده‌ایم، او را همان‌گونه می‌شناسند که فرزندان خود را می‌شناسند؛ با این حال، گروهی از آنان با اینکه آگاه‌اند، حقیقت را پنهان می‌کنند.(146)الَّذينَ آتَيناهُمُ الكِتابَ يَعرِفونَهُ كَما يَعرِفونَ أَبناءَهُم ۖ وَإِنَّ فَريقًا مِنهُم لَيَكتُمونَ الحَقَّ وَهُم يَعلَمونَ2:146
حقیقت از سوی پروردگارِ توست؛ پس از تردیدکنندگان مباش. (147)الحَقُّ مِن رَبِّكَ ۖ فَلا تَكونَنَّ مِنَ المُمتَرينَ2:147
برای هر گروهی جهتی است که رو بدان می‌کنند؛ پس در کارهای نیک از یکدیگر پیشی بگیرید. هر کجا که باشید، الله همه‌ی شما را گرد خواهد آورد؛ بی‌گمان الله بر هر چیزی تواناست. (148)وَلِكُلٍّ وِجهَةٌ هُوَ مُوَلّيها ۖ فَاستَبِقُوا الخَيراتِ ۚ أَينَ ما تَكونوا يَأتِ بِكُمُ اللَّهُ جَميعًا ۚ إِنَّ اللَّهَ عَلىٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ2:148
و هر جا که بیرون رفتی، روی خود را به سمت مسجدالحرام بگردان. بی‌تردید این حقیقتی از جانب پروردگارت است، و الله از آنچه انجام می‌دهید غافل نیست.(149)وَمِن حَيثُ خَرَجتَ فَوَلِّ وَجهَكَ شَطرَ المَسجِدِ الحَرامِ ۖ وَإِنَّهُ لَلحَقُّ مِن رَبِّكَ ۗ وَمَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمّا تَعمَلونَ2:149
و از هر جا که بیرون آمدی، روی خود را به سوی مسجدالحرام بگردان. و هر کجا که بودید، شما نیز روی‌های خود را به سوی آن برگردانید، تا مردم را بر شما حجّتی نباشد؛ جز آن ستمگرانی از میانشان که (باز) بهانه خواهند گرفت. از آنان مترسید و از من بترسید، تا نعمت خود را بر شما کامل کنم و باشد که راه یابید. (150)وَمِن حَيثُ خَرَجتَ فَوَلِّ وَجهَكَ شَطرَ المَسجِدِ الحَرامِ ۚ وَحَيثُ ما كُنتُم فَوَلّوا وُجوهَكُم شَطرَهُ لِئَلّا يَكونَ لِلنّاسِ عَلَيكُم حُجَّةٌ إِلَّا الَّذينَ ظَلَموا مِنهُم فَلا تَخشَوهُم وَاخشَوني وَلِأُتِمَّ نِعمَتي عَلَيكُم وَلَعَلَّكُم تَهتَدونَ2:150
همان‌گونه که در میان شما فرستاده‌ای از خودتان برانگیختیم: آیات ما را برایتان می‌خوانَد، شما را پاک و پرورش می‌دهد، کتاب و حکمت را به شما می‌آموزَد، و چیزهایی را تعلیم می‌دهد که پیش از این نمی‌دانستید. (151)كَما أَرسَلنا فيكُم رَسولًا مِنكُم يَتلو عَلَيكُم آياتِنا وَيُزَكّيكُم وَيُعَلِّمُكُمُ الكِتابَ وَالحِكمَةَ وَيُعَلِّمُكُم ما لَم تَكونوا تَعلَمونَ2:151
مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم؛ شکرِ مرا به‌جا آورید و ناسپاسی نکنید. (152)فَاذكُروني أَذكُركُم وَاشكُروا لي وَلا تَكفُرونِ2:152
153 دستوراتی به مؤمنان، آزمون‌های الهی و واکنش در برابر آنها
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از صبر و نماز یاری بجویید؛ بی‌تردید الله با شکیبایان است. (153)يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا استَعينوا بِالصَّبرِ وَالصَّلاةِ ۚ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصّابِرينَ2:153
به کسانی که در راه الله کشته می‌شوند، «مُرده» نگویید؛ بلکه آنان زنده‌اند، هرچند شما درک نمی‌کنید. (154)وَلا تَقولوا لِمَن يُقتَلُ في سَبيلِ اللَّهِ أَمواتٌ ۚ بَل أَحياءٌ وَلٰكِن لا تَشعُرونَ2:154
ما قطعاً شما را با چیزی از ترس، گرسنگی، و کمبود در اموال و جان‌ها و محصولات می‌آزماییم؛ و شکیبایان را بشارت ده. (155)وَلَنَبلُوَنَّكُم بِشَيءٍ مِنَ الخَوفِ وَالجوعِ وَنَقصٍ مِنَ الأَموالِ وَالأَنفُسِ وَالثَّمَراتِ ۗ وَبَشِّرِ الصّابِرينَ2:155
کسانی که هرگاه مصیبتی به آنان برسد، می‌گویند: ما از آنِ اللهییم و به‌سوی او بازمی‌گردیم. (156)الَّذينَ إِذا أَصابَتهُم مُصيبَةٌ قالوا إِنّا لِلَّهِ وَإِنّا إِلَيهِ راجِعونَ2:156
آنان کسانی‌اند که بر ایشان توجهات و رحمت پروردگارشان نازل می‌شود، و همینان هدایت‌یافتگان‌اند. (157)أُولٰئِكَ عَلَيهِم صَلَواتٌ مِن رَبِّهِم وَرَحمَةٌ ۖ وَأُولٰئِكَ هُمُ المُهتَدونَ2:157
بی‌گمان صفا و مروه از نشانه‌های الله هستند. پس هر کس حج خانهٔ الله به‌جا آورد یا عمره کند، گناهی بر او نیست که میان آن دو سعی کند. و هر که کار خیری به‌صورت داوطلبانه انجام دهد، قطعاً الله سپاس‌گزار و آگاه است. (158)إِنَّ الصَّفا وَالمَروَةَ مِن شَعائِرِ اللَّهِ ۖ فَمَن حَجَّ البَيتَ أَوِ اعتَمَرَ فَلا جُناحَ عَلَيهِ أَن يَطَّوَّفَ بِهِما ۚ وَمَن تَطَوَّعَ خَيرًا فَإِنَّ اللَّهَ شاكِرٌ عَليمٌ2:158
بی‌گمان کسانی که دلایل روشن و راه هدایت را که نازل کردیم، پس از آن‌که آن‌ها را در کتاب برای مردم روشن ساختیم، پنهان می‌کنند، الله لعنتشان می‌کند و لعنت‌کنندگان نیز لعنتشان می‌کنند.(159)إِنَّ الَّذينَ يَكتُمونَ ما أَنزَلنا مِنَ البَيِّناتِ وَالهُدىٰ مِن بَعدِ ما بَيَّنّاهُ لِلنّاسِ فِي الكِتابِ ۙ أُولٰئِكَ يَلعَنُهُمُ اللَّهُ وَيَلعَنُهُمُ اللّاعِنونَ2:159
مگر کسانی که توبه کنند، رفتارشان را به صلاح آورند، و حقیقت را آشکار سازند؛ پس آنانند که من توبه‌شان را می‌پذیرم، و من بسیار توبه‌پذیر و مهربانم. (160)إِلَّا الَّذينَ تابوا وَأَصلَحوا وَبَيَّنوا فَأُولٰئِكَ أَتوبُ عَلَيهِم ۚ وَأَنَا التَّوّابُ الرَّحيمُ2:160
بی‌تردید کسانی که کفر ورزیدند و در حالی از دنیا رفتند که بر کفر خود ماندند، آنان مشمول دوری و طردِ الله، فرشتگان و همه‌ی مردم خواهند بود. (161)إِنَّ الَّذينَ كَفَروا وَماتوا وَهُم كُفّارٌ أُولٰئِكَ عَلَيهِم لَعنَةُ اللَّهِ وَالمَلائِكَةِ وَالنّاسِ أَجمَعينَ2:161
برای همیشه در آن دوزخ خواهند ماند؛ عذاب از آنان سبک نمی‌شود و به آنان مهلت و مهلتی برای رهایی داده نمی‌شود. (162)خالِدينَ فيها ۖ لا يُخَفَّفُ عَنهُمُ العَذابُ وَلا هُم يُنظَرونَ2:162
و اللهی شما، اللهیی یگانه است؛ معبودی جز او نیست؛ اوست بخشایندهٔ مهربان. (163)وَإِلٰهُكُم إِلٰهٌ واحِدٌ ۖ لا إِلٰهَ إِلّا هُوَ الرَّحمٰنُ الرَّحيمُ2:163
164  الله شناسی و گفتار مشرکان با رهبرانشان در آخرت
بی‌تردید در آفرینش آسمان‌ها و زمین، و در آمد‌وشد شب و روز، و در کشتی‌هایی که در دریا برای سود رساندن به مردم روان‌اند، و در آبی که الله از آسمان فرو فرستاد و به‌وسیله‌ی آن زمین را پس از مرگش زنده کرد، و در پراکندن هر گونه جنبنده در آن، و در گردش بادها، و در ابری که میان آسمان و زمین رام شده است، نشانه‌هایی است برای مردمی که می‌اندیشند. (164)إِنَّ في خَلقِ السَّماواتِ وَالأَرضِ وَاختِلافِ اللَّيلِ وَالنَّهارِ وَالفُلكِ الَّتي تَجري فِي البَحرِ بِما يَنفَعُ النّاسَ وَما أَنزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِن ماءٍ فَأَحيا بِهِ الأَرضَ بَعدَ مَوتِها وَبَثَّ فيها مِن كُلِّ دابَّةٍ وَتَصريفِ الرِّياحِ وَالسَّحابِ المُسَخَّرِ بَينَ السَّماءِ وَالأَرضِ لَآياتٍ لِقَومٍ يَعقِلونَ2:164
بعضی از مردم، به‌جای الله، همتایانی برای او می‌گیرند و آنان را همچون دوست‌داشتنِ الله دوست می‌دارند؛ اما کسانی که ایمان آورده‌اند، محبتشان به الله شدیدتر است. و اگر ستمکاران هنگام مشاهدهٔ عذاب ببینند که همهٔ قدرت یکسره از آنِ اللهست و اینکه الله سخت کیفر می‌دهد. (165)وَمِنَ النّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دونِ اللَّهِ أَندادًا يُحِبّونَهُم كَحُبِّ اللَّهِ ۖ وَالَّذينَ آمَنوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ ۗ وَلَو يَرَى الَّذينَ ظَلَموا إِذ يَرَونَ العَذابَ أَنَّ القُوَّةَ لِلَّهِ جَميعًا وَأَنَّ اللَّهَ شَديدُ العَذابِ2:165
در آن زمان این پیشوا شدگان از پیروان خود بیزاری خواهند جست و هر کسی به سهم خود آن عذاب را خواهد دید و تمام امیدهائی که بواسطه شدن آنان داشتند قطع خواهد شد (166)إِذ تَبَرَّأَ الَّذينَ اتُّبِعوا مِنَ الَّذينَ اتَّبَعوا وَرَأَوُا العَذابَ وَتَقَطَّعَت بِهِمُ الأَسبابُ2:166
و کسانی که از پیشوایانشان پیروی کرده بودند می‌گویند: ای کاش برای ما بازگشتی بود تا از آنان بیزاری جوییم، همان‌گونه که آنان از ما بیزاری جستند. این‌چنین الله کارهایشان را به صورت حسرت‌هایی بر آنان نشان می‌دهد، و آنان هرگز از آتش بیرون آمدنی نیستند. (167)وَقالَ الَّذينَ اتَّبَعوا لَو أَنَّ لَنا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنهُم كَما تَبَرَّءوا مِنّا ۗ كَذٰلِكَ يُريهِمُ اللَّهُ أَعمالَهُم حَسَراتٍ عَلَيهِم ۖ وَما هُم بِخارِجينَ مِنَ النّارِ2:167
168  خطاب الله به مردم درباره حلال و پیروی نکردن از شیطان
ای مردم، از چیزهایی که در زمین است، پاک و حلال بخورید و از راه و وسوسه‌های شیطان پیروی نکنید، چون او دشمنِ آشکارِ شماست. (168)يا أَيُّهَا النّاسُ كُلوا مِمّا فِي الأَرضِ حَلالًا طَيِّبًا وَلا تَتَّبِعوا خُطُواتِ الشَّيطانِ ۚ إِنَّهُ لَكُم عَدُوٌّ مُبينٌ2:168
او (شیطان) فقط شما را به کارهای بد و زشت وا می‌دارد و نیز به این‌که دربارهٔ الله چیزهایی بگویید که نمی‌دانید. (169)إِنَّما يَأمُرُكُم بِالسّوءِ وَالفَحشاءِ وَأَن تَقولوا عَلَى اللَّهِ ما لا تَعلَمونَ2:169
وقتی به آن‌ها گفته می‌شود از آنچه الله نازل کرده پیروی کنید، می‌گویند: نه، ما از چیزی پیروی می‌کنیم که پدران‌مان بر آن بودند. آیا حتی اگر پدران‌شان چیزی نمی‌فهمیدند و راه درست را پیدا نمی‌کردند؟ (170)وَإِذا قيلَ لَهُمُ اتَّبِعوا ما أَنزَلَ اللَّهُ قالوا بَل نَتَّبِعُ ما أَلفَينا عَلَيهِ آباءَنا ۗ أَوَلَو كانَ آباؤُهُم لا يَعقِلونَ شَيئًا وَلا يَهتَدونَ2:170
و حالِ کسانی که کفر ورزیدند، مانند حالِ چوپانی است که بر چارپایانی فریاد می‌زند که جز صدای بانگ و ندا چیزی نمی‌شنوند؛ آنان کرند، گنگ‌اند و نابینا؛ پس نمی‌اندیشند. (171)وَمَثَلُ الَّذينَ كَفَروا كَمَثَلِ الَّذي يَنعِقُ بِما لا يَسمَعُ إِلّا دُعاءً وَنِداءً ۚ صُمٌّ بُكمٌ عُميٌ فَهُم لا يَعقِلونَ2:171
172  خطاب الله به مؤمنان درباره حلال و حرام، ایمان و کردار نیک
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از چیزهای پاکیزه‌ای که به شما روزی داده‌ایم بخورید و اگر تنها او را می‌پرستید، شکرِ الله را به‌جا آورید. (172)يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا كُلوا مِن طَيِّباتِ ما رَزَقناكُم وَاشكُروا لِلَّهِ إِن كُنتُم إِيّاهُ تَعبُدونَ2:172
الله تنها مردار، خون، گوشتِ خوک و هر آنچه به نامی جز نام الله قربانی شده را بر شما حرام کرده است. پس هر کس ناچار شود، در حالی که نه خواهان تجاوز است و نه از حد می‌گذرد، گناهی بر او نیست. بی‌گمان الله آمرزنده و مهربان است. (173)إِنَّما حَرَّمَ عَلَيكُمُ المَيتَةَ وَالدَّمَ وَلَحمَ الخِنزيرِ وَما أُهِلَّ بِهِ لِغَيرِ اللَّهِ ۖ فَمَنِ اضطُرَّ غَيرَ باغٍ وَلا عادٍ فَلا إِثمَ عَلَيهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ غَفورٌ رَحيمٌ2:173
بی‌گمان کسانی که آنچه را الله از کتاب نازل کرده پنهان می‌کنند و در برابر آن بهای اندکی می‌گیرند، در حقیقت چیزی جز آتش در شکم‌هایشان فرو نمی‌برند. الله در روز قیامت با آنان سخن نمی‌گوید و پاکیزه‌شان نمی‌سازد، و برایشان عذابی دردناک خواهد بود. (174)إِنَّ الَّذينَ يَكتُمونَ ما أَنزَلَ اللَّهُ مِنَ الكِتابِ وَيَشتَرونَ بِهِ ثَمَنًا قَليلًا ۙ أُولٰئِكَ ما يَأكُلونَ في بُطونِهِم إِلَّا النّارَ وَلا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَومَ القِيامَةِ وَلا يُزَكّيهِم وَلَهُم عَذابٌ أَليمٌ2:174
آن‌ها کسانی‌اند که هدایت را به گمراهی فروختند و آمرزش را با عذاب عوض کردند؛ پس چه‌قدر شکیبا و بی‌پروا نسبت به آتش‌اند! (175)أُولٰئِكَ الَّذينَ اشتَرَوُا الضَّلالَةَ بِالهُدىٰ وَالعَذابَ بِالمَغفِرَةِ ۚ فَما أَصبَرَهُم عَلَى النّارِ2:175
این به خاطر آن است که الله کتاب را به حق نازل کرده است؛ و کسانی که درباره‌ی کتاب اختلاف کردند، سخت گرفتار اختلاف و دوریِ شدید از حقیقت‌اند. (176)ذٰلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ نَزَّلَ الكِتابَ بِالحَقِّ ۗ وَإِنَّ الَّذينَ اختَلَفوا فِي الكِتابِ لَفي شِقاقٍ بَعيدٍ2:176
نیکی فقط این نیست که صورت‌های خود را به سوی مشرق یا مغرب بگردانید؛ بلکه نیکی آن است که کسی به الله، روز واپسین، فرشتگان، کتاب آسمانی و پیامبران ایمان آورد؛ و از مال خود با وجود دوست‌داشتنش به خویشاوندان، یتیمان، بینوایان، درراه‌ماندگان، درخواست‌کنندگان و برای آزاد کردن بندگان ببخشد؛ و نماز را برپا دارد و زکات را بپردازد؛ و آنان که چون پیمان می‌بندند، به پیمان خود وفادار می‌مانند؛ و در تنگدستی و رنج و هنگام نبرد شکیبایی می‌ورزند. اینانند راستگویان، و همین‌ها پرهیزگاران‌اند. (177)لَيسَ البِرَّ أَن تُوَلّوا وُجوهَكُم قِبَلَ المَشرِقِ وَالمَغرِبِ وَلٰكِنَّ البِرَّ مَن آمَنَ بِاللَّهِ وَاليَومِ الآخِرِ وَالمَلائِكَةِ وَالكِتابِ وَالنَّبِيّينَ وَآتَى المالَ عَلىٰ حُبِّهِ ذَوِي القُربىٰ وَاليَتامىٰ وَالمَساكينَ وَابنَ السَّبيلِ وَالسّائِلينَ وَفِي الرِّقابِ وَأَقامَ الصَّلاةَ وَآتَى الزَّكاةَ وَالموفونَ بِعَهدِهِم إِذا عاهَدوا ۖ وَالصّابِرينَ فِي البَأساءِ وَالضَّرّاءِ وَحينَ البَأسِ ۗ أُولٰئِكَ الَّذينَ صَدَقوا ۖ وَأُولٰئِكَ هُمُ المُتَّقونَ2:177
178 خطاب الله به مؤمنان درباره قِصاص
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، درباره‌ی کشتگان، حکم قصاص بر شما مقرر شد: آزاد در برابر آزاد، برده در برابر برده، و زن در برابر زن. اما اگر از سوی ولیّ مقتول چیزی از قاتل گذشت شود، باید پیگیریِ ماجرا با روش پسندیده باشد و قاتل نیز دیه را به خوبی و نیکویی بپردازد. این، سبک‌سازی و رحمتی از جانب پروردگار شماست. پس هر کس پس از آن تعدّی کند، برای او عذابی دردناک خواهد بود. (178)يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا كُتِبَ عَلَيكُمُ القِصاصُ فِي القَتلَى ۖ الحُرُّ بِالحُرِّ وَالعَبدُ بِالعَبدِ وَالأُنثىٰ بِالأُنثىٰ ۚ فَمَن عُفِيَ لَهُ مِن أَخيهِ شَيءٌ فَاتِّباعٌ بِالمَعروفِ وَأَداءٌ إِلَيهِ بِإِحسانٍ ۗ ذٰلِكَ تَخفيفٌ مِن رَبِّكُم وَرَحمَةٌ ۗ فَمَنِ اعتَدىٰ بَعدَ ذٰلِكَ فَلَهُ عَذابٌ أَليمٌ2:178
و برای شما در قصاص، زندگی و حفظ جان‌هاست، ای خردمندان، باشد که پرهیزگار شوید. (179)وَلَكُم فِي القِصاصِ حَياةٌ يا أُولِي الأَلبابِ لَعَلَّكُم تَتَّقونَ2:179
180  خطاب الله به مؤمنان درباره وصیّت
وقتی مرگ یکی از شما فرا می‌رسد، اگر مالی از خود بر جای می‌گذارد، وصیت برای پدر و مادر و خویشاوندان به شیوه‌ای شایسته بر او مقرر شده است؛ این حقی است بر عهده پرهیزگاران. (180)كُتِبَ عَلَيكُم إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ المَوتُ إِن تَرَكَ خَيرًا الوَصِيَّةُ لِلوالِدَينِ وَالأَقرَبينَ بِالمَعروفِ ۖ حَقًّا عَلَى المُتَّقينَ2:180
پس هرکس آن را پس از شنیدن دگرگون کند، گناهش فقط بر عهدهٔ کسانی است که آن را تغییر می‌دهند؛ بی‌گمان الله شنوا و داناست. (181)فَمَن بَدَّلَهُ بَعدَ ما سَمِعَهُ فَإِنَّما إِثمُهُ عَلَى الَّذينَ يُبَدِّلونَهُ ۚ إِنَّ اللَّهَ سَميعٌ عَليمٌ2:181
پس هر کس از وصیت‌کننده، کج‌روی یا گناهی احساس کند و میانشان را اصلاح دهد، گناهی بر او نیست؛ بی‌تردید الله آمرزنده و مهربان است. (182)فَمَن خافَ مِن موصٍ جَنَفًا أَو إِثمًا فَأَصلَحَ بَينَهُم فَلا إِثمَ عَلَيهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ غَفورٌ رَحيمٌ2:182
183 خطاب الله به مؤمنان درباره روزه گرفتن
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! روزه بر شما واجب شد، همان‌گونه که بر پیشینیان شما واجب شده بود، تا شاید پرهیزگار شوید. (183)يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا كُتِبَ عَلَيكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذينَ مِن قَبلِكُم لَعَلَّكُم تَتَّقونَ2:183
روزهایی معدود است. پس هر کس از شما بیمار باشد یا در سفر، باید شمار آن روزها را در زمان دیگری جبران کند. و بر کسانی که توان روزه‌داری دارند ولی سخت برایشان است، کفاره‌ای مقرر است: خوراک دادن به یک نیازمند. هر کس از روی میل کاری نیکوتر انجام دهد، برای خودش بهتر است. و اگر روزه بگیرید، برای شما بهتر است، اگر بدانید.(184)أَيّامًا مَعدوداتٍ ۚ فَمَن كانَ مِنكُم مَريضًا أَو عَلىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِن أَيّامٍ أُخَرَ ۚ وَعَلَى الَّذينَ يُطيقونَهُ فِديَةٌ طَعامُ مِسكينٍ ۖ فَمَن تَطَوَّعَ خَيرًا فَهُوَ خَيرٌ لَهُ ۚ وَأَن تَصوموا خَيرٌ لَكُم ۖ إِن كُنتُم تَعلَمونَ2:184
ماه رمضان، ماهی است که قرآن در آن نازل شد؛ راهنما برای مردم و نشانه‌هایی روشن از هدایت و معیار تشخیص حق از باطل. پس هر کس از شما این ماه را درک کرد، باید روزه بگیرد. و هر کس بیمار باشد یا در سفر، باید به همان تعداد روزها در زمان دیگری روزه بگیرد. الله برای شما آسانی می‌خواهد و سختی نمی‌خواهد؛ تا شمار روزها را کامل کنید، و به پاس هدایتش او را بزرگ بدارید، و باشد که سپاسگزار شوید. (185)شَهرُ رَمَضانَ الَّذي أُنزِلَ فيهِ القُرآنُ هُدًى لِلنّاسِ وَبَيِّناتٍ مِنَ الهُدىٰ وَالفُرقانِ ۚ فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهرَ فَليَصُمهُ ۖ وَمَن كانَ مَريضًا أَو عَلىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِن أَيّامٍ أُخَرَ ۗ يُريدُ اللَّهُ بِكُمُ اليُسرَ وَلا يُريدُ بِكُمُ العُسرَ وَلِتُكمِلُوا العِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلىٰ ما هَداكُم وَلَعَلَّكُم تَشكُرونَ2:185
و هرگاه بندگانم از من بپرسند، بی‌تردید من نزدیکم؛ دعای دعاکننده را آنگاه که مرا بخواند، پاسخ می‌دهم. پس باید دعوت مرا بپذیرند و به من ایمان آورند تا راه یابند. (186)وَإِذا سَأَلَكَ عِبادي عَنّي فَإِنّي قَريبٌ ۖ أُجيبُ دَعوَةَ الدّاعِ إِذا دَعانِ ۖ فَليَستَجيبوا لي وَليُؤمِنوا بي لَعَلَّهُم يَرشُدونَ2:186
شبِ روزه‌داری آمیزش با همسرانتان برایتان حلال شد. آنان پوششی برای شما هستند و شما پوششی برای آنان. الله می‌دانست که شما پیش‌تر نسبت به خود کوتاهی و خیانت می‌کردید؛ پس توبه‌تان را پذیرفت و از شما درگذشت. اکنون با آنان نزدیکی کنید و آنچه را الله برایتان مقدر کرده بجویید. بخورید و بیاشامید تا زمانی که رشتهٔ سپیدِ صبح از رشتهٔ سیاهِ شب برایتان آشکار شود؛ سپس روزه را تا شب کامل کنید. و در حالی که در مسجدها در اعتکاف هستید با آنان نزدیکی نکنید. این‌ها مرزهای اللهست، پس به آن‌ها نزدیک نشوید. الله آیات خود را این‌گونه برای مردم روشن می‌کند تا پرهیزگار شوند. (187)أُحِلَّ لَكُم لَيلَةَ الصِّيامِ الرَّفَثُ إِلىٰ نِسائِكُم ۚ هُنَّ لِباسٌ لَكُم وَأَنتُم لِباسٌ لَهُنَّ ۗ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُم كُنتُم تَختانونَ أَنفُسَكُم فَتابَ عَلَيكُم وَعَفا عَنكُم ۖ فَالآنَ باشِروهُنَّ وَابتَغوا ما كَتَبَ اللَّهُ لَكُم ۚ وَكُلوا وَاشرَبوا حَتّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الخَيطُ الأَبيَضُ مِنَ الخَيطِ الأَسوَدِ مِنَ الفَجرِ ۖ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيامَ إِلَى اللَّيلِ ۚ وَلا تُباشِروهُنَّ وَأَنتُم عاكِفونَ فِي المَساجِدِ ۗ تِلكَ حُدودُ اللَّهِ فَلا تَقرَبوها ۗ كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ آياتِهِ لِلنّاسِ لَعَلَّهُم يَتَّقونَ2:187
اموالِ یکدیگر را به ناحق میان خود نخورید، و آن‌ها را برای رسیدن به مقاصد ناروا به سوی حاکمان پرتاب نکنید تا بخشی از داراییِ مردم را از راه گناه بخورید، در حالی که خودتان می‌دانید که این کار نادرست است. (188)وَلا تَأكُلوا أَموالَكُم بَينَكُم بِالباطِلِ وَتُدلوا بِها إِلَى الحُكّامِ لِتَأكُلوا فَريقًا مِن أَموالِ النّاسِ بِالإِثمِ وَأَنتُم تَعلَمونَ2:188
189  سؤال درباره هلال‌های ماه و پاسخ الله، توضیحاتی در مورد حجّ
از تو دربارهٔ هلال‌های ماه می‌پرسند. بگو: اینها شاخصِ زمان برای مردم و برای تعیین وقتِ حج هستند. نیکی در آن نیست که از پشتِ خانه‌ها وارد شوید؛ نیکی از آنِ کسی است که پرهیزگاری پیشه کند. پس از درِ خانه‌ها وارد شوید و از الله پروا کنید، شاید رستگار شوید. (189)يَسأَلونَكَ عَنِ الأَهِلَّةِ ۖ قُل هِيَ مَواقيتُ لِلنّاسِ وَالحَجِّ ۗ وَلَيسَ البِرُّ بِأَن تَأتُوا البُيوتَ مِن ظُهورِها وَلٰكِنَّ البِرَّ مَنِ اتَّقىٰ ۗ وَأتُوا البُيوتَ مِن أَبوابِها ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُم تُفلِحونَ2:189
در راه الله با کسانی بجنگید که با شما می‌جنگند، اما از حد نگذرید؛ چرا که الله تجاوزکاران را دوست ندارد. (190)وَقاتِلوا في سَبيلِ اللَّهِ الَّذينَ يُقاتِلونَكُم وَلا تَعتَدوا ۚ إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ المُعتَدينَ2:190
آنان را هر جا به آنان دست یافتید از میان بردارید و از همان جایی که شما را بیرون کردند بیرونشان کنید؛ زیرا فتنه‌انگیزی از کشتار سنگین‌تر است. و نزد مسجدالحرام با آنان نجنگید مگر آن‌گاه که در همان‌جا با شما بجنگند؛ پس اگر با شما جنگیدند، با آنان بجنگید. این است کیفرِ کافران. (191)وَاقتُلوهُم حَيثُ ثَقِفتُموهُم وَأَخرِجوهُم مِن حَيثُ أَخرَجوكُم ۚ وَالفِتنَةُ أَشَدُّ مِنَ القَتلِ ۚ وَلا تُقاتِلوهُم عِندَ المَسجِدِ الحَرامِ حَتّىٰ يُقاتِلوكُم فيهِ ۖ فَإِن قاتَلوكُم فَاقتُلوهُم ۗ كَذٰلِكَ جَزاءُ الكافِرينَ2:191
اگر دست بردارند، یقیناً الله آمرزنده و مهربان است. (192)فَإِنِ انتَهَوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفورٌ رَحيمٌ2:192
با آنان بجنگید تا فتنه‌ای نماند و دین مخصوصِ الله باشد. پس اگر دست برداشتند، دیگر هیچ تعدّی روا نیست جز بر ستمگران. (193)وَقاتِلوهُم حَتّىٰ لا تَكونَ فِتنَةٌ وَيَكونَ الدّينُ لِلَّهِ ۖ فَإِنِ انتَهَوا فَلا عُدوانَ إِلّا عَلَى الظّالِمينَ2:193
ماه حرام در برابر ماه حرام است، و حرمت‌ها قصاص دارد. پس هر که بر شما تعدی کرد، همان‌گونه که بر شما تعدی کرده، با او مقابله کنید. و از الله پروا کنید و بدانید الله با پرهیزکاران است. (194)الشَّهرُ الحَرامُ بِالشَّهرِ الحَرامِ وَالحُرُماتُ قِصاصٌ ۚ فَمَنِ اعتَدىٰ عَلَيكُم فَاعتَدوا عَلَيهِ بِمِثلِ مَا اعتَدىٰ عَلَيكُم ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعلَموا أَنَّ اللَّهَ مَعَ المُتَّقينَ2:194
در راه الله خرج کنید و خودتان را با دست خود به نابودی نکشانید. نیکوکاری کنید که الله نیکوکاران را دوست دارد. (195)وَأَنفِقوا في سَبيلِ اللَّهِ وَلا تُلقوا بِأَيديكُم إِلَى التَّهلُكَةِ ۛ وَأَحسِنوا ۛ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ المُحسِنينَ2:195
حج و عمره را برای الله کامل انجام دهید. اگر بازداشته شدید و نتوانستید ادامه دهید، هرچه از قربانی میسر است تقدیم کنید. سرتان را نتراشید تا قربانی به محل ذبح خود برسد. هرکس از شما بیمار است یا در سرش آزاری دارد، باید فدیه بدهد: یا روزه، یا صدقه، یا قربانی. پس وقتی ایمن شدید، هرکس از عمره تا حج بهره‌مند شد باید هرچه از قربانی میسر است تقدیم کند. اگر نیافت، سه روز در حج روزه بگیرد و هفت روز وقتی بازگشتید؛ این ده روز کامل است. این حکم برای کسی است که خانواده‌اش ساکن کنار مسجدالحرام نیستند. از الله پروا کنید و بدانید که الله سخت‌کیفر است. (196)وَأَتِمُّوا الحَجَّ وَالعُمرَةَ لِلَّهِ ۚ فَإِن أُحصِرتُم فَمَا استَيسَرَ مِنَ الهَديِ ۖ وَلا تَحلِقوا رُءوسَكُم حَتّىٰ يَبلُغَ الهَديُ مَحِلَّهُ ۚ فَمَن كانَ مِنكُم مَريضًا أَو بِهِ أَذًى مِن رَأسِهِ فَفِديَةٌ مِن صِيامٍ أَو صَدَقَةٍ أَو نُسُكٍ ۚ فَإِذا أَمِنتُم فَمَن تَمَتَّعَ بِالعُمرَةِ إِلَى الحَجِّ فَمَا استَيسَرَ مِنَ الهَديِ ۚ فَمَن لَم يَجِد فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيّامٍ فِي الحَجِّ وَسَبعَةٍ إِذا رَجَعتُم ۗ تِلكَ عَشَرَةٌ كامِلَةٌ ۗ ذٰلِكَ لِمَن لَم يَكُن أَهلُهُ حاضِرِي المَسجِدِ الحَرامِ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعلَموا أَنَّ اللَّهَ شَديدُ العِقابِ2:196
حج در ماه‌های معیّنی است. پس هر که در این ماه‌ها حج را بر خود واجب کند، نباید به آمیزش و گفتار شهوانی بپردازد، نه نافرمانی کند و نه در حج مجادله نماید. و هر کار خیری که انجام دهید، الله آن را می‌داند. توشه بردارید که بهترین توشه، پرهیزکاری است. و از من پروا کنید، ای خردمندان. (197)الحَجُّ أَشهُرٌ مَعلوماتٌ ۚ فَمَن فَرَضَ فيهِنَّ الحَجَّ فَلا رَفَثَ وَلا فُسوقَ وَلا جِدالَ فِي الحَجِّ ۗ وَما تَفعَلوا مِن خَيرٍ يَعلَمهُ اللَّهُ ۗ وَتَزَوَّدوا فَإِنَّ خَيرَ الزّادِ التَّقوىٰ ۚ وَاتَّقونِ يا أُولِي الأَلبابِ2:197
گناهی بر شما نیست اگر از پروردگارتان روزی بخواهید. پس چون از عرفات سرازیر شدید، الله را نزد مشعرالحرام یاد کنید و او را چنان که شما را هدایت کرد یاد کنید؛ که پیش از آن، بی‌راهه می‌رفتید. (198)لَيسَ عَلَيكُم جُناحٌ أَن تَبتَغوا فَضلًا مِن رَبِّكُم ۚ فَإِذا أَفَضتُم مِن عَرَفاتٍ فَاذكُرُوا اللَّهَ عِندَ المَشعَرِ الحَرامِ ۖ وَاذكُروهُ كَما هَداكُم وَإِن كُنتُم مِن قَبلِهِ لَمِنَ الضّالّينَ2:198
پس از آن، از همان جایی حرکت کنید که دیگر مردم حرکت می‌کنند و از الله آمرزش بخواهید؛ بی‌گمان الله بسیار آمرزنده و مهربان است. (199)ثُمَّ أَفيضوا مِن حَيثُ أَفاضَ النّاسُ وَاستَغفِرُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ غَفورٌ رَحيمٌ2:199
پس وقتی اعمال حجّتان را به پایان رساندید، الله را یاد کنید همان‌گونه که پدرانتان را یاد می‌کردید، یا حتی با یاد بیشتری. از میان مردم کسانی هستند که می‌گویند: پروردگارا، به ما در دنیا عطا کن؛ و برای او در آخرت هیچ بهره‌ای نیست. (200)فَإِذا قَضَيتُم مَناسِكَكُم فَاذكُرُوا اللَّهَ كَذِكرِكُم آباءَكُم أَو أَشَدَّ ذِكرًا ۗ فَمِنَ النّاسِ مَن يَقولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنيا وَما لَهُ فِي الآخِرَةِ مِن خَلاقٍ2:200
و بعضی از آنان می‌گویند: پروردگارا، در این دنیا نیکی نصیبمان کن و در آخرت نیز نیکی عطا فرما و ما را از عذاب آتش نگه دار. (201)وَمِنهُم مَن يَقولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنيا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنا عَذابَ النّارِ2:201
آنان بهره‌ای از دستاوردهای خود خواهند داشت و الله حسابرسى را زود به انجام می‌رساند. (202)أُولٰئِكَ لَهُم نَصيبٌ مِمّا كَسَبوا ۚ وَاللَّهُ سَريعُ الحِسابِ2:202
و الله را در روزهای شمارش‌شده یاد کنید. پس هر کس در دو روز زودتر کوچ کند، گناهی بر او نیست، و هر که تا روز سوم بماند، بر او نیز گناهی نیست؛ برای کسی که پرهیزکاری پیشه کند. و از الله پروا کنید و بدانید که به سوی او محشور خواهید شد. (203)وَاذكُرُوا اللَّهَ في أَيّامٍ مَعدوداتٍ ۚ فَمَن تَعَجَّلَ في يَومَينِ فَلا إِثمَ عَلَيهِ وَمَن تَأَخَّرَ فَلا إِثمَ عَلَيهِ ۚ لِمَنِ اتَّقىٰ ۗ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعلَموا أَنَّكُم إِلَيهِ تُحشَرونَ2:203
و از میان مردم کسی هست که سخنش در زندگی دنیا تو را شگفت‌زده می‌کند و الله را گواه می‌گیرد بر آنچه در دل دارد، در حالی که او سرسخت‌ترین دشمنِ بحث و جدل است. (204)وَمِنَ النّاسِ مَن يُعجِبُكَ قَولُهُ فِي الحَياةِ الدُّنيا وَيُشهِدُ اللَّهَ عَلىٰ ما في قَلبِهِ وَهُوَ أَلَدُّ الخِصامِ2:204
و چون از حجّ برمی‌گردد، در زمین می‌کوشد تا آن را به تباهی کشاند و کشت و نسل را نابود کند، و الله فساد را دوست ندارد. (205)وَإِذا تَوَلّىٰ سَعىٰ فِي الأَرضِ لِيُفسِدَ فيها وَيُهلِكَ الحَرثَ وَالنَّسلَ ۗ وَاللَّهُ لا يُحِبُّ الفَسادَ2:205
وقتی به او گفته می‌شود «از الله پروا کن»، غرور گناه‌آلودش او را می‌گیرد؛ پس جهنم برایش بس است، و چه بد جایگاهی است. (206)وَإِذا قيلَ لَهُ اتَّقِ اللَّهَ أَخَذَتهُ العِزَّةُ بِالإِثمِ ۚ فَحَسبُهُ جَهَنَّمُ ۚ وَلَبِئسَ المِهادُ2:206
و برخی از مردم هستند که جان خود را برای جلب خشنودی الله می‌فروشند، و الله نسبت به بندگان مهربان است. (207)وَمِنَ النّاسِ مَن يَشري نَفسَهُ ابتِغاءَ مَرضاتِ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ رَءوفٌ بِالعِبادِ2:207
208  خطاب به مؤمنان، گامهای شیطان، طلب معجزه، امت واحد
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، همگی یکسره در صلح و فرمان‌های الهی وارد شوید و از گام‌های شیطان پیروی نکنید؛ چرا که او دشمن آشکار شماست. (208)يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا ادخُلوا فِي السِّلمِ كافَّةً وَلا تَتَّبِعوا خُطُواتِ الشَّيطانِ ۚ إِنَّهُ لَكُم عَدُوٌّ مُبينٌ2:208
اگر پس از آن‌که دلایل روشن برایتان آمد، لغزیدید و خطا کردید، بدانید که الله قدرتمند و حکیم است. (209)فَإِن زَلَلتُم مِن بَعدِ ما جاءَتكُمُ البَيِّناتُ فَاعلَموا أَنَّ اللَّهَ عَزيزٌ حَكيمٌ2:209
آیا جز این انتظار دارند که الله در سایه‌هایی از ابر همراه با فرشتگان نزدشان بیاید و کار یکسره گردد؟ و همه کارها به سوی الله بازگردانده می‌شود. (210)هَل يَنظُرونَ إِلّا أَن يَأتِيَهُمُ اللَّهُ في ظُلَلٍ مِنَ الغَمامِ وَالمَلائِكَةُ وَقُضِيَ الأَمرُ ۚ وَإِلَى اللَّهِ تُرجَعُ الأُمورُ2:210
از بنی‌اسرائیل بپرس: چه بسیار نشانه‌های روشن به آنان دادیم. و هر که پس از آنکه نعمت الله به او رسید آن را دگرگون و ناسپاسی کند، بی‌گمان الله سخت‌کیفر است. (211)سَل بَني إِسرائيلَ كَم آتَيناهُم مِن آيَةٍ بَيِّنَةٍ ۗ وَمَن يُبَدِّل نِعمَةَ اللَّهِ مِن بَعدِ ما جاءَتهُ فَإِنَّ اللَّهَ شَديدُ العِقابِ2:211
زندگی دنیا برای کافران آراسته جلوه داده شده و آنان مؤمنان را مسخره می‌کنند؛ اما پرهیزگاران در روز قیامت برتر از آنان خواهند بود، و الله هر که را بخواهد بی‌شمار روزی می‌دهد. (212)زُيِّنَ لِلَّذينَ كَفَرُوا الحَياةُ الدُّنيا وَيَسخَرونَ مِنَ الَّذينَ آمَنوا ۘ وَالَّذينَ اتَّقَوا فَوقَهُم يَومَ القِيامَةِ ۗ وَاللَّهُ يَرزُقُ مَن يَشاءُ بِغَيرِ حِسابٍ2:212
آغازِ کار، مردم یک گروه یگانه بودند. پس الله پیامبران را فرستاد تا بشارت دهند و هشدار دهند، و همراهشان کتابی به حق نازل کرد تا در آنچه مردم درباره‌اش اختلاف پیدا می‌کنند داوری کند. و در خودِ کتاب هم جز همان کسانی که آن را دریافت کرده بودند، پس از آنکه دلایل روشن برایشان آمد، از سرِ ستم و برتری‌طلبی میان خود اختلاف نکردند. پس الله کسانی را که ایمان آورده‌اند، به اجازه‌ی خود، به سوی حقیقتِ همان چیزهایی که درباره‌شان اختلاف داشتند راه نمود. و الله هر که را بخواهد به راهی راست هدایت می‌کند. (213)كانَ النّاسُ أُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيّينَ مُبَشِّرينَ وَمُنذِرينَ وَأَنزَلَ مَعَهُمُ الكِتابَ بِالحَقِّ لِيَحكُمَ بَينَ النّاسِ فيمَا اختَلَفوا فيهِ ۚ وَمَا اختَلَفَ فيهِ إِلَّا الَّذينَ أوتوهُ مِن بَعدِ ما جاءَتهُمُ البَيِّناتُ بَغيًا بَينَهُم ۖ فَهَدَى اللَّهُ الَّذينَ آمَنوا لِمَا اختَلَفوا فيهِ مِنَ الحَقِّ بِإِذنِهِ ۗ وَاللَّهُ يَهدي مَن يَشاءُ إِلىٰ صِراطٍ مُستَقيمٍ2:213
آیا گمان کردید بی‌هیچ رنج و آزمایشی وارد بهشت می‌شوید، در حالی‌که هنوز سرگذشت کسانی که پیش از شما بودند به شما نرسیده است؟ آنان دچار تنگدستی و آسیب شدند و آن‌قدر تکان خوردند که پیامبر و مؤمنانی که با او بودند گفتند: یاری الله کی فرا می‌رسد؟ آگاه باشید، یاری الله نزدیک است. (214)أَم حَسِبتُم أَن تَدخُلُوا الجَنَّةَ وَلَمّا يَأتِكُم مَثَلُ الَّذينَ خَلَوا مِن قَبلِكُم ۖ مَسَّتهُمُ البَأساءُ وَالضَّرّاءُ وَزُلزِلوا حَتّىٰ يَقولَ الرَّسولُ وَالَّذينَ آمَنوا مَعَهُ مَتىٰ نَصرُ اللَّهِ ۗ أَلا إِنَّ نَصرَ اللَّهِ قَريبٌ2:214

215  سؤال در مورد انفاق، حُکم جنگ و ماههای حرام

می‌پرسند چه چیزهایی باید خرج کنند. بگو: هر کار نیکی که می‌کنید، برای پدر و مادر، خویشاوندان، یتیمان، نیازمندان و درراه‌ماندگان باشد. و هر کار خیری انجام دهید، الله به آن آگاه است. (215)يَسأَلونَكَ ماذا يُنفِقونَ ۖ قُل ما أَنفَقتُم مِن خَيرٍ فَلِلوالِدَينِ وَالأَقرَبينَ وَاليَتامىٰ وَالمَساكينِ وَابنِ السَّبيلِ ۗ وَما تَفعَلوا مِن خَيرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَليمٌ2:215
جنگ بر شما مقرر شده، هرچند آن را ناخوش می‌دارید. چه بسا چیزی را خوش نداشته باشید در حالی که برایتان خیر است، و چه بسا چیزی را دوست بدارید در حالی که برایتان شرّ است. الله می‌داند و شما نمی‌دانید. (216)كُتِبَ عَلَيكُمُ القِتالُ وَهُوَ كُرهٌ لَكُم ۖ وَعَسىٰ أَن تَكرَهوا شَيئًا وَهُوَ خَيرٌ لَكُم ۖ وَعَسىٰ أَن تُحِبّوا شَيئًا وَهُوَ شَرٌّ لَكُم ۗ وَاللَّهُ يَعلَمُ وَأَنتُم لا تَعلَمونَ2:216
از تو درباره جنگ در ماه حرام می‌پرسند. بگو: جنگ در آن گناهی بزرگ است؛ اما بازداشتن مردم از راه الله، انکار او، بی‌حرمتی به مسجدالحرام و بیرون راندن اهل آن نزد الله بزرگ‌تر است. فتنه و ستمگری از کشتن هم بدتر است. آنان پیوسته با شما می‌جنگند تا اگر بتوانند شما را از دینتان برگردانند. هر کس از شما از دینش برگردد و در حال کفر بمیرد، همه کارهایش در دنیا و آخرت تباه می‌شود و او از دوزخیان است و همیشه در آن خواهد ماند. (217)يَسأَلونَكَ عَنِ الشَّهرِ الحَرامِ قِتالٍ فيهِ ۖ قُل قِتالٌ فيهِ كَبيرٌ ۖ وَصَدٌّ عَن سَبيلِ اللَّهِ وَكُفرٌ بِهِ وَالمَسجِدِ الحَرامِ وَإِخراجُ أَهلِهِ مِنهُ أَكبَرُ عِندَ اللَّهِ ۚ وَالفِتنَةُ أَكبَرُ مِنَ القَتلِ ۗ وَلا يَزالونَ يُقاتِلونَكُم حَتّىٰ يَرُدّوكُم عَن دينِكُم إِنِ استَطاعوا ۚ وَمَن يَرتَدِد مِنكُم عَن دينِهِ فَيَمُت وَهُوَ كافِرٌ فَأُولٰئِكَ حَبِطَت أَعمالُهُم فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ ۖ وَأُولٰئِكَ أَصحابُ النّارِ ۖ هُم فيها خالِدونَ2:217
بی‌گمان کسانی که ایمان آورده‌اند و آنهایی که هجرت کرده و در راه الله جهاد نموده‌اند، به رحمت الله امید دارند؛ و الله آمرزنده و مهربان است. (218)إِنَّ الَّذينَ آمَنوا وَالَّذينَ هاجَروا وَجاهَدوا في سَبيلِ اللَّهِ أُولٰئِكَ يَرجونَ رَحمَتَ اللَّهِ ۚ وَاللَّهُ غَفورٌ رَحيمٌ2:218
219  سؤال در مورد شراب و قمار، ازدواج و طلاق، حیض، نماز کوتاه، قرض دادن به الله، نماز وسطی، …
از تو درباره شراب و قمار می‌پرسند. بگو: در هر دو گناهی بزرگ است و منافعی هم برای مردم دارد، اما گناهشان از سودشان بیشتر است. و از تو می‌پرسند چه چیزی را انفاق کنند. بگو: مازاد و آنچه افزون بر نیاز است. الله این‌گونه آیات را برای شما روشن می‌کند تا شاید بیندیشید. (219)يَسأَلونَكَ عَنِ الخَمرِ وَالمَيسِرِ ۖ قُل فيهِما إِثمٌ كَبيرٌ وَمَنافِعُ لِلنّاسِ وَإِثمُهُما أَكبَرُ مِن نَفعِهِما ۗ وَيَسأَلونَكَ ماذا يُنفِقونَ قُلِ العَفوَ ۗ كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الآياتِ لَعَلَّكُم تَتَفَكَّرونَ2:219
در دنیا و آخرت. از تو درباره یتیمان می‌پرسند؛ بگو سامان دادن به کارشان برای آنان بهتر است. و اگر با آنان بیامیزید، آنان برادران شما هستند. و الله کسی را که تباهی می‌کند از کسی که اصلاح می‌خواهد بازمی‌شناسد. و اگر الله می‌خواست، شما را به زحمت می‌انداخت. همانا الله توانای شکست‌ناپذیر و حکیم است. (220)فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ ۗ وَيَسأَلونَكَ عَنِ اليَتامىٰ ۖ قُل إِصلاحٌ لَهُم خَيرٌ ۖ وَإِن تُخالِطوهُم فَإِخوانُكُم ۚ وَاللَّهُ يَعلَمُ المُفسِدَ مِنَ المُصلِحِ ۚ وَلَو شاءَ اللَّهُ لَأَعنَتَكُم ۚ إِنَّ اللَّهَ عَزيزٌ حَكيمٌ2:220
با زنانِ مشرک ازدواج نکنید تا وقتی که ایمان بیاورند؛ بی‌تردید یک کنیزِ مؤمن از زنِ مشرک بهتر است هرچند شما را جذب کند. و دختران‌تان را نیز به ازدواجِ مردانِ مشرک درنیاورید تا ایمان بیاورند؛ بی‌گمان یک بردۀ مؤمن از مردِ مشرک بهتر است هرچند شما را به شگفت آورد. آنان به سوی آتش می‌خوانند، و الله به خواستِ خود به سوی بهشت و آمرزش فرا می‌خواند، و آیاتش را برای مردم روشن می‌سازد تا شاید پند گیرند. (221)وَلا تَنكِحُوا المُشرِكاتِ حَتّىٰ يُؤمِنَّ ۚ وَلَأَمَةٌ مُؤمِنَةٌ خَيرٌ مِن مُشرِكَةٍ وَلَو أَعجَبَتكُم ۗ وَلا تُنكِحُوا المُشرِكينَ حَتّىٰ يُؤمِنوا ۚ وَلَعَبدٌ مُؤمِنٌ خَيرٌ مِن مُشرِكٍ وَلَو أَعجَبَكُم ۗ أُولٰئِكَ يَدعونَ إِلَى النّارِ ۖ وَاللَّهُ يَدعو إِلَى الجَنَّةِ وَالمَغفِرَةِ بِإِذنِهِ ۖ وَيُبَيِّنُ آياتِهِ لِلنّاسِ لَعَلَّهُم يَتَذَكَّرونَ2:221
از تو درباره عادت ماهانه می‌پرسند. بگو: آن رنج و آزار است؛ پس در دوران قاعدگی از نزدیکی با زنان خودداری کنید و به آنان نزدیک نشوید تا پاک شوند. و هنگامی که پاکیزگی یافتند، آنگونه که الله فرمان داده با آنان آمیزش کنید. بی‌گمان الله توبه‌کاران را دوست دارد و پاکیزگان را دوست می‌دارد. (222)وَيَسأَلونَكَ عَنِ المَحيضِ ۖ قُل هُوَ أَذًى فَاعتَزِلُوا النِّساءَ فِي المَحيضِ ۖ وَلا تَقرَبوهُنَّ حَتّىٰ يَطهُرنَ ۖ فَإِذا تَطَهَّرنَ فَأتوهُنَّ مِن حَيثُ أَمَرَكُمُ اللَّهُ ۚ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوّابينَ وَيُحِبُّ المُتَطَهِّرينَ2:222
زنانتان کشتزار شما هستند؛ پس به کشتزار خود هر گونه که خواستید نزدیک شوید. و برای خود توشه‌ای از پیش آماده کنید، و از الله پروا داشته باشید و بدانید که او را دیدار خواهید کرد. و مؤمنان را مژده ده. (223)نِساؤُكُم حَرثٌ لَكُم فَأتوا حَرثَكُم أَنّىٰ شِئتُم ۖ وَقَدِّموا لِأَنفُسِكُم ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعلَموا أَنَّكُم مُلاقوهُ ۗ وَبَشِّرِ المُؤمِنينَ2:223
الله را بهانه سوگندهای خود قرار ندهید که نیکی نکنید، پرهیزگاری پیشه نکنید و میان مردم آشتی برقرار نسازید؛ و الله شنوا و داناست. (224)وَلا تَجعَلُوا اللَّهَ عُرضَةً لِأَيمانِكُم أَن تَبَرّوا وَتَتَّقوا وَتُصلِحوا بَينَ النّاسِ ۗ وَاللَّهُ سَميعٌ عَليمٌ2:224
الله شما را به سبب سوگندهای بی‌اندیشانه‌تان مؤاخذه نمی‌کند، اما به آنچه دل‌هایتان به‌راستی قصد کرده و به دست آورده مواخذه می‌کند؛ و الله آمرزنده و بردبار است. (225)لا يُؤاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغوِ في أَيمانِكُم وَلٰكِن يُؤاخِذُكُم بِما كَسَبَت قُلوبُكُم ۗ وَاللَّهُ غَفورٌ حَليمٌ2:225
برای کسانی که از همسران خود سوگند ترک همبستری می‌خورند، مهلت انتظار چهار ماه است. پس اگر بازگشتند، بی‌گمان الله آمرزنده و مهربان است. (226)لِلَّذينَ يُؤلونَ مِن نِسائِهِم تَرَبُّصُ أَربَعَةِ أَشهُرٍ ۖ فَإِن فاءوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفورٌ رَحيمٌ2:226
و اگر بر طلاق تصمیم قطعی بگیرند، بی‌گمان الله شنوا و داناست. (227)وَإِن عَزَمُوا الطَّلاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَميعٌ عَليمٌ2:227
و زنانِ طلاق‌داده باید سه نوبت عادت ماهانه را انتظار بکشند. و اگر به الله و روز واپسین ایمان دارند، روا نیست آنچه را الله در رحم‌هایشان آفریده پنهان کنند. و شوهرانشان در این دوره، اگر قصد آشتی و اصلاح داشته باشند، سزاوارتر به بازگرداندن آن‌ها هستند. و برای زنان همانندِ آن چیزی است که به سود مردان بر عهده آنان است، بر پایه عرف پسندیده. و مردان را بر زنان یک درجه برتری است، و الله شکست‌ناپذیر و حکیم است.(228)وَالمُطَلَّقاتُ يَتَرَبَّصنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُروءٍ ۚ وَلا يَحِلُّ لَهُنَّ أَن يَكتُمنَ ما خَلَقَ اللَّهُ في أَرحامِهِنَّ إِن كُنَّ يُؤمِنَّ بِاللَّهِ وَاليَومِ الآخِرِ ۚ وَبُعولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ في ذٰلِكَ إِن أَرادوا إِصلاحًا ۚ وَلَهُنَّ مِثلُ الَّذي عَلَيهِنَّ بِالمَعروفِ ۚ وَلِلرِّجالِ عَلَيهِنَّ دَرَجَةٌ ۗ وَاللَّهُ عَزيزٌ حَكيمٌ2:228
طلاق دو بار است؛ پس یا با شیوه‌ای پسندیده نگه‌داری کنید، یا با نیکویی جدا شوید. و برای شما روا نیست چیزی از آنچه به آنان داده‌اید پس بگیرید، مگر آنکه زن و شوهر بیم داشته باشند نتوانند حدود الله را برپا دارند. اگر شما نیز بیم دارید که آن دو حدود الله را برپا نمی‌دارند، گناهی بر آن دو نیست در آنچه زن به‌عنوان فدیه می‌پردازد. این‌ها مرزهای الهی‌اند، از آن‌ها عبور نکنید؛ و هر که از مرزهای الله تجاوز کند، همان ستمگران‌اند. (229)الطَّلاقُ مَرَّتانِ ۖ فَإِمساكٌ بِمَعروفٍ أَو تَسريحٌ بِإِحسانٍ ۗ وَلا يَحِلُّ لَكُم أَن تَأخُذوا مِمّا آتَيتُموهُنَّ شَيئًا إِلّا أَن يَخافا أَلّا يُقيما حُدودَ اللَّهِ ۖ فَإِن خِفتُم أَلّا يُقيما حُدودَ اللَّهِ فَلا جُناحَ عَلَيهِما فيمَا افتَدَت بِهِ ۗ تِلكَ حُدودُ اللَّهِ فَلا تَعتَدوها ۚ وَمَن يَتَعَدَّ حُدودَ اللَّهِ فَأُولٰئِكَ هُمُ الظّالِمونَ2:229
اگر او را برای سومین بار طلاق دهد، از آن پس دیگر بر او حلال نیست تا زمانی که با شوهر دیگری ازدواج کند. پس اگر آن شوهرِ دوم نیز او را طلاق دهد، بر آن دو گناهی نیست که دوباره به هم برگردند، اگر گمان دارند که می‌توانند حدود الله را برپا دارند. این‌ها حدود اللهست که آن را برای مردمی که می‌دانند روشن می‌کند. (230)فَإِن طَلَّقَها فَلا تَحِلُّ لَهُ مِن بَعدُ حَتّىٰ تَنكِحَ زَوجًا غَيرَهُ ۗ فَإِن طَلَّقَها فَلا جُناحَ عَلَيهِما أَن يَتَراجَعا إِن ظَنّا أَن يُقيما حُدودَ اللَّهِ ۗ وَتِلكَ حُدودُ اللَّهِ يُبَيِّنُها لِقَومٍ يَعلَمونَ2:230
وَقتی زنان را طلاق دادید و مهلت عدّه‌شان رو به پایان رسید، یا با شیوه‌ای پسندیده آنان را نگه دارید یا به‌طور شایسته رها کنید. و برای آزار و تعدی، آنان را نگه ندارید؛ هر که چنین کند به خودش ستم کرده است. آیات الله را دستمایه تمسخر قرار ندهید. نعمت‌های الله را که بر شماست و آنچه از کتاب و حکمت برای پند دادن شما نازل کرده به یاد آورید. از الله پروا کنید و بدانید الله به هر چیزی داناست. (231)وَإِذا طَلَّقتُمُ النِّساءَ فَبَلَغنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمسِكوهُنَّ بِمَعروفٍ أَو سَرِّحوهُنَّ بِمَعروفٍ ۚ وَلا تُمسِكوهُنَّ ضِرارًا لِتَعتَدوا ۚ وَمَن يَفعَل ذٰلِكَ فَقَد ظَلَمَ نَفسَهُ ۚ وَلا تَتَّخِذوا آياتِ اللَّهِ هُزُوًا ۚ وَاذكُروا نِعمَتَ اللَّهِ عَلَيكُم وَما أَنزَلَ عَلَيكُم مِنَ الكِتابِ وَالحِكمَةِ يَعِظُكُم بِهِ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعلَموا أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيءٍ عَليمٌ2:231
و هنگامی که زنان را طلاق دادید و مهلت عدّه‌شان به پایان رسید، آنان را از این‌که با همسران پیشین خود ازدواج کنند بازندارید، اگر میان خودشان به شیوه‌ای پسندیده توافق کرده‌اند. این سفارش برای کسانی است که به الله و روز بازپسین ایمان دارند. این کار برای شما پاکیزه‌تر و سودمندتر است، و الله می‌داند و شما نمی‌دانید. (232)وَإِذا طَلَّقتُمُ النِّساءَ فَبَلَغنَ أَجَلَهُنَّ فَلا تَعضُلوهُنَّ أَن يَنكِحنَ أَزواجَهُنَّ إِذا تَراضَوا بَينَهُم بِالمَعروفِ ۗ ذٰلِكَ يوعَظُ بِهِ مَن كانَ مِنكُم يُؤمِنُ بِاللَّهِ وَاليَومِ الآخِرِ ۗ ذٰلِكُم أَزكىٰ لَكُم وَأَطهَرُ ۗ وَاللَّهُ يَعلَمُ وَأَنتُم لا تَعلَمونَ2:232
مادران، برای کسانی که می‌خواهند دوره شیردهی را کامل کنند، فرزندان خود را دو سال تمام شیر می‌دهند. تأمین خوراک و پوشاک شایسته آنان بر عهده پدرِ کودک است و این بر پایه عرف و توان اوست. هیچ‌کس جز به اندازه توانش تکلیف نمی‌شود. نه مادر باید به خاطر فرزندش زیان ببیند و نه پدرِ کودک به سبب فرزندش دچار زیان شود؛ و بر عهده وارث نیز حکمی همانند است. اگر پدر و مادر با رضایت و پس از مشورت تصمیم به از شیر گرفتن گرفتند، گناهی بر آنان نیست. و اگر خواستید برای فرزندانتان دایه بگیرید، مانعی ندارد، به شرط آنکه آنچه را مقرر کرده‌اید به شیوه پسندیده بپردازید. از الله پروا کنید و بدانید الله به آنچه انجام می‌دهید بیناست. (233)وَالوالِداتُ يُرضِعنَ أَولادَهُنَّ حَولَينِ كامِلَينِ ۖ لِمَن أَرادَ أَن يُتِمَّ الرَّضاعَةَ ۚ وَعَلَى المَولودِ لَهُ رِزقُهُنَّ وَكِسوَتُهُنَّ بِالمَعروفِ ۚ لا تُكَلَّفُ نَفسٌ إِلّا وُسعَها ۚ لا تُضارَّ والِدَةٌ بِوَلَدِها وَلا مَولودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ ۚ وَعَلَى الوارِثِ مِثلُ ذٰلِكَ ۗ فَإِن أَرادا فِصالًا عَن تَراضٍ مِنهُما وَتَشاوُرٍ فَلا جُناحَ عَلَيهِما ۗ وَإِن أَرَدتُم أَن تَستَرضِعوا أَولادَكُم فَلا جُناحَ عَلَيكُم إِذا سَلَّمتُم ما آتَيتُم بِالمَعروفِ ۗ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعلَموا أَنَّ اللَّهَ بِما تَعمَلونَ بَصيرٌ2:233
و کسانی از شما که می‌میرند و همسرانی بر جای می‌گذارند، آن زنان باید چهار ماه و ده روز برای خود عدّه نگه دارند. پس هنگامی که عدّه‌شان به پایان رسید، بر شما گناهی نیست اگر آنان در چارچوب پسندیده درباره خود تصمیم‌هایی بگیرند. و الله به آنچه می‌کنید آگاه است. (234)وَالَّذينَ يُتَوَفَّونَ مِنكُم وَيَذَرونَ أَزواجًا يَتَرَبَّصنَ بِأَنفُسِهِنَّ أَربَعَةَ أَشهُرٍ وَعَشرًا ۖ فَإِذا بَلَغنَ أَجَلَهُنَّ فَلا جُناحَ عَلَيكُم فيما فَعَلنَ في أَنفُسِهِنَّ بِالمَعروفِ ۗ وَاللَّهُ بِما تَعمَلونَ خَبيرٌ2:234
اشکالی بر شما نیست اگر به طور کنایه از خواستگاریِ زنان سخن بگویید یا آن را در دل خود پنهان دارید. الله می‌داند که شما به یاد آنان خواهید افتاد، اما با آنان به صورت پنهانی وعده و قرار نگذارید مگر آنکه سخنی شایسته و درست بگویید. و عزم بستن عقد نکاح نکنید تا مدت مقرر به پایان برسد. و بدانید الله آنچه در دل‌های شماست می‌داند، پس از او پروا کنید. و بدانید الله آمرزنده و بردبار است. (235)وَلا جُناحَ عَلَيكُم فيما عَرَّضتُم بِهِ مِن خِطبَةِ النِّساءِ أَو أَكنَنتُم في أَنفُسِكُم ۚ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُم سَتَذكُرونَهُنَّ وَلٰكِن لا تُواعِدوهُنَّ سِرًّا إِلّا أَن تَقولوا قَولًا مَعروفًا ۚ وَلا تَعزِموا عُقدَةَ النِّكاحِ حَتّىٰ يَبلُغَ الكِتابُ أَجَلَهُ ۚ وَاعلَموا أَنَّ اللَّهَ يَعلَمُ ما في أَنفُسِكُم فَاحذَروهُ ۚ وَاعلَموا أَنَّ اللَّهَ غَفورٌ حَليمٌ2:235
گناهی بر شما نیست اگر زنان را تا هنگامی که با آنان نزدیکی نکرده‌اید و مهری برایشان تعیین نکرده‌اید، طلاق دهید. و آنان را بهره‌مند سازید؛ توانگر به اندازه توان خود و تنگ‌دست نیز به اندازه توان خود، بخششی شایسته و پسندیده. این کاری است که بر نیکوکاران لازم شمرده شده است. (236)لا جُناحَ عَلَيكُم إِن طَلَّقتُمُ النِّساءَ ما لَم تَمَسّوهُنَّ أَو تَفرِضوا لَهُنَّ فَريضَةً ۚ وَمَتِّعوهُنَّ عَلَى الموسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى المُقتِرِ قَدَرُهُ مَتاعًا بِالمَعروفِ ۖ حَقًّا عَلَى المُحسِنينَ2:236
و اگر آنان را پیش از نزدیکى کردن طلاق دهید، در حالی که برایشان مهری معین کرده‌اید، پس نیمی از آنچه تعیین کرده‌اید بر عهده شماست؛ مگر آنکه خودشان ببخشند یا آن‌که اختیار پیوند نکاح در دست اوست ببخشد. و گذشت کردن به تقوا نزدیک‌تر است. و بخشش و نیکوکاری میان خود را فراموش نکنید. بی‌تردید الله به آنچه انجام می‌دهید بیناست. (237)وَإِن طَلَّقتُموهُنَّ مِن قَبلِ أَن تَمَسّوهُنَّ وَقَد فَرَضتُم لَهُنَّ فَريضَةً فَنِصفُ ما فَرَضتُم إِلّا أَن يَعفونَ أَو يَعفُوَ الَّذي بِيَدِهِ عُقدَةُ النِّكاحِ ۚ وَأَن تَعفوا أَقرَبُ لِلتَّقوىٰ ۚ وَلا تَنسَوُا الفَضلَ بَينَكُم ۚ إِنَّ اللَّهَ بِما تَعمَلونَ بَصيرٌ2:237
59نمازها را به‌طور منظم نگه دارید و به ویژه نماز میانه را؛ و در برابر الله با فروتنی بایستید. (238)حافِظوا عَلَى الصَّلَواتِ وَالصَّلاةِ الوُسطىٰ وَقوموا لِلَّهِ قانِتينَ2:238
اگر بیم داشتید، در حالِ پیاده یا سواره نماز بخوانید. و چون ایمن شدید، همان‌گونه که الله به شما آموخت آنچه نمی‌دانستید، او را یاد کنید. (239)فَإِن خِفتُم فَرِجالًا أَو رُكبانًا ۖ فَإِذا أَمِنتُم فَاذكُرُوا اللَّهَ كَما عَلَّمَكُم ما لَم تَكونوا تَعلَمونَ2:239
و کسانی از شما که می‌میرند و همسرانی بر جای می‌گذارند، سفارش می‌شود برای همسرانشان تا یک‌سال نفقه و امکان بهره‌مندی فراهم کنند، بی‌آنکه آنان را مجبور به بیرون رفتن کنند. پس اگر خودشان بیرون رفتند، بر شما گناهی نیست در آنچه آنان به شیوه درست درباره خود انجام می‌دهند. و الله توانا و حکیم است. (240)وَالَّذينَ يُتَوَفَّونَ مِنكُم وَيَذَرونَ أَزواجًا وَصِيَّةً لِأَزواجِهِم مَتاعًا إِلَى الحَولِ غَيرَ إِخراجٍ ۚ فَإِن خَرَجنَ فَلا جُناحَ عَلَيكُم في ما فَعَلنَ في أَنفُسِهِنَّ مِن مَعروفٍ ۗ وَاللَّهُ عَزيزٌ حَكيمٌ2:240
و برای زنانِ طلاق‌داده شده، بهره‌ای شایسته و درخور عرف مقرر است؛ این حقی است بر عهده پرهیزگاران. (241)وَلِلمُطَلَّقاتِ مَتاعٌ بِالمَعروفِ ۖ حَقًّا عَلَى المُتَّقينَ2:241
الله این‌گونه نشانه‌های خود را برای شما روشن می‌کند تا شاید بیندیشید. (242)كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُم آياتِهِ لَعَلَّكُم تَعقِلونَ2:242
آیا ندیدی آنان را که در حالی که هزاران نفر بودند از خانه‌هایشان به خاطر ترس از مرگ بیرون رفتند؟ پس الله به آنان گفت: بمیرید، سپس دوباره زنده‌شان کرد. بی‌گمان الله بر مردم بسیار بخشایشگر و نعمت‌گستَر است، ولی بیشتر مردم سپاس نمی‌گزارند. (243)أَلَم تَرَ إِلَى الَّذينَ خَرَجوا مِن دِيارِهِم وَهُم أُلوفٌ حَذَرَ المَوتِ فَقالَ لَهُمُ اللَّهُ موتوا ثُمَّ أَحياهُم ۚ إِنَّ اللَّهَ لَذو فَضلٍ عَلَى النّاسِ وَلٰكِنَّ أَكثَرَ النّاسِ لا يَشكُرونَ2:243
در راه الله پیکار کنید و بدانید که الله شنوا و داناست. (244)وَقاتِلوا في سَبيلِ اللَّهِ وَاعلَموا أَنَّ اللَّهَ سَميعٌ عَليمٌ2:244
چه کسی است که به الله قرض نیکویی بدهد تا الله آن را برایش چندین برابرِ بسیار بیفزاید؟ و اللهست که تنگ می‌گیرد و گشایش می‌دهد، و به سوی او بازگردانده می‌شوید. (245)مَن ذَا الَّذي يُقرِضُ اللَّهَ قَرضًا حَسَنًا فَيُضاعِفَهُ لَهُ أَضعافًا كَثيرَةً ۚ وَاللَّهُ يَقبِضُ وَيَبسُطُ وَإِلَيهِ تُرجَعونَ2:245
246  داستان طالوت، داود، برتری برخی از رسولان
آیا به سران بنی‌اسرائیل پس از موسی توجه نکردی، آن‌گاه که به پیامبرشان گفتند: برای ما پادشاهی برگزین تا در راه الله بجنگیم؟ او گفت: اگر جنگ بر شما مقرر شود، نکند که نجنگید؟ گفتند: چرا نجنگیم در راه الله، حال آنکه از خانه‌ها و فرزندان‌مان آواره شده‌ایم؟ اما وقتی جنگ بر آنان واجب شد، جز اندکی روی برتافتند، و الله به ستمکاران آگاه است. (246)أَلَم تَرَ إِلَى المَلَإِ مِن بَني إِسرائيلَ مِن بَعدِ موسىٰ إِذ قالوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ ابعَث لَنا مَلِكًا نُقاتِل في سَبيلِ اللَّهِ ۖ قالَ هَل عَسَيتُم إِن كُتِبَ عَلَيكُمُ القِتالُ أَلّا تُقاتِلوا ۖ قالوا وَما لَنا أَلّا نُقاتِلَ في سَبيلِ اللَّهِ وَقَد أُخرِجنا مِن دِيارِنا وَأَبنائِنا ۖ فَلَمّا كُتِبَ عَلَيهِمُ القِتالُ تَوَلَّوا إِلّا قَليلًا مِنهُم ۗ وَاللَّهُ عَليمٌ بِالظّالِمينَ2:246
و پیامبرشان به آنان گفت: الله برای شما طالوت را به پادشاهی برگزیده است. گفتند: چگونه او بر ما پادشاهی کند، در حالی که ما از او به پادشاهی سزاوارتریم و او گستره‌ای از مال ندارد؟ گفت: الله او را بر شما برگزیده و در دانش و توان بدنی بر او افزونی داده است، و الله پادشاهیِ خود را به هر که بخواهد می‌بخشد، و الله گشایشگر و داناست. (247)وَقالَ لَهُم نَبِيُّهُم إِنَّ اللَّهَ قَد بَعَثَ لَكُم طالوتَ مَلِكًا ۚ قالوا أَنّىٰ يَكونُ لَهُ المُلكُ عَلَينا وَنَحنُ أَحَقُّ بِالمُلكِ مِنهُ وَلَم يُؤتَ سَعَةً مِنَ المالِ ۚ قالَ إِنَّ اللَّهَ اصطَفاهُ عَلَيكُم وَزادَهُ بَسطَةً فِي العِلمِ وَالجِسمِ ۖ وَاللَّهُ يُؤتي مُلكَهُ مَن يَشاءُ ۚ وَاللَّهُ واسِعٌ عَليمٌ2:247
و پیامبرشان به آنان گفت: نشانه فرمانروایی او این است که آن «تابوت» نزد شما می‌آید؛ در آن آرامشی از جانب پروردگارتان و یادگارهایی از آنچه خاندان موسی و خاندان هارون بر جای گذاشته‌اند وجود دارد، و فرشتگان آن را حمل می‌کنند. بی‌گمان در این برای شما نشانه‌ای است، اگر ایمان داشته باشید.(248)وَقالَ لَهُم نَبِيُّهُم إِنَّ آيَةَ مُلكِهِ أَن يَأتِيَكُمُ التّابوتُ فيهِ سَكينَةٌ مِن رَبِّكُم وَبَقِيَّةٌ مِمّا تَرَكَ آلُ موسىٰ وَآلُ هارونَ تَحمِلُهُ المَلائِكَةُ ۚ إِنَّ في ذٰلِكَ لَآيَةً لَكُم إِن كُنتُم مُؤمِنينَ2:248
پس چون طالوت با سپاه جدا شد، گفت: الله شما را با رودخانه‌ای می‌آزماید؛ هرکس از آن بنوشد از من نیست، و هرکه آن را نچشد از من است، مگر کسی که به کف دست خود کمی بردارد. پس بیشترشان نوشیدند، جز اندکی. و چون او و کسانی که با او ایمان داشتند از رود گذشتند، برخی گفتند: امروز توان مقابله با جالوت و سپاهش را نداریم. اما آنان که باور داشتند دیدار الله در پیش است گفتند: چه بسیار گروه‌های اندکی که به اذن الله بر گروه‌های پرشمار چیره شدند، و الله با شکیبایان است. (249)فَلَمّا فَصَلَ طالوتُ بِالجُنودِ قالَ إِنَّ اللَّهَ مُبتَليكُم بِنَهَرٍ فَمَن شَرِبَ مِنهُ فَلَيسَ مِنّي وَمَن لَم يَطعَمهُ فَإِنَّهُ مِنّي إِلّا مَنِ اغتَرَفَ غُرفَةً بِيَدِهِ ۚ فَشَرِبوا مِنهُ إِلّا قَليلًا مِنهُم ۚ فَلَمّا جاوَزَهُ هُوَ وَالَّذينَ آمَنوا مَعَهُ قالوا لا طاقَةَ لَنَا اليَومَ بِجالوتَ وَجُنودِهِ ۚ قالَ الَّذينَ يَظُنّونَ أَنَّهُم مُلاقُو اللَّهِ كَم مِن فِئَةٍ قَليلَةٍ غَلَبَت فِئَةً كَثيرَةً بِإِذنِ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ مَعَ الصّابِرينَ2:249
و هنگامی که در برابر جالوت و سپاهیانش صف‌آرایی کردند، گفتند: پروردگارا، بر ما شکیبایی فرو ریز، گام‌هایمان را استوار بدار و ما را بر گروه کافران پیروز گردان. (250)وَلَمّا بَرَزوا لِجالوتَ وَجُنودِهِ قالوا رَبَّنا أَفرِغ عَلَينا صَبرًا وَثَبِّت أَقدامَنا وَانصُرنا عَلَى القَومِ الكافِرينَ2:250
پس آنان را به یاری الله شکست دادند، و داوود، جالوت را کشت؛ و الله به او پادشاهی و فرزانگی بخشید و از آنچه می‌خواست به او آموخت. و اگر الله برخی مردم را به وسیله برخی دیگر دفع نمی‌کرد، زمین تباه می‌شد، ولی الله بر جهانیان صاحب بخشش است. (251)فَهَزَموهُم بِإِذنِ اللَّهِ وَقَتَلَ داوودُ جالوتَ وَآتاهُ اللَّهُ المُلكَ وَالحِكمَةَ وَعَلَّمَهُ مِمّا يَشاءُ ۗ وَلَولا دَفعُ اللَّهِ النّاسَ بَعضَهُم بِبَعضٍ لَفَسَدَتِ الأَرضُ وَلٰكِنَّ اللَّهَ ذو فَضلٍ عَلَى العالَمينَ2:251
این‌ها آیاتِ اللهست که آن‌ها را به حق بر تو می‌خوانیم، و بی‌تردید تو از فرستادگان هستی. (252)تِلكَ آياتُ اللَّهِ نَتلوها عَلَيكَ بِالحَقِّ ۚ وَإِنَّكَ لَمِنَ المُرسَلينَ2:252
آن پیامبران را برخی بر برخی برتری دادیم؛ از میانشان کسانی بودند که الله با ایشان سخن گفت و برخی را درجاتی بلندتر داد. و به عیسی بن مریم نشانه‌های روشن عطا کردیم و او را با روح‌القدس پشتیبانی نمودیم. و اگر الله می‌خواست، کسانی که پس از آنان آمدند، پس از آنکه دلایل روشن برایشان آمد، با هم نمی‌جنگیدند؛ اما دچار اختلاف شدند: گروهی ایمان آوردند و گروهی کافر شدند. و اگر الله می‌خواست، باز هم با هم نمی‌جنگیدند؛ ولی الله هرچه بخواهد همان را انجام می‌دهد. (253)تِلكَ الرُّسُلُ فَضَّلنا بَعضَهُم عَلىٰ بَعضٍ ۘ مِنهُم مَن كَلَّمَ اللَّهُ ۖ وَرَفَعَ بَعضَهُم دَرَجاتٍ ۚ وَآتَينا عيسَى ابنَ مَريَمَ البَيِّناتِ وَأَيَّدناهُ بِروحِ القُدُسِ ۗ وَلَو شاءَ اللَّهُ مَا اقتَتَلَ الَّذينَ مِن بَعدِهِم مِن بَعدِ ما جاءَتهُمُ البَيِّناتُ وَلٰكِنِ اختَلَفوا فَمِنهُم مَن آمَنَ وَمِنهُم مَن كَفَرَ ۚ وَلَو شاءَ اللَّهُ مَا اقتَتَلوا وَلٰكِنَّ اللَّهَ يَفعَلُ ما يُريدُ2:253
254  خطاب الله به مؤمنان درباره انفاق، الله شناسی، آیه الکرسی
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از آنچه به شما روزی داده‌ایم انفاق کنید، پیش از آن‌که روزی فرا رسد که در آن نه داد و ستدی هست، نه دوستیِ کارگشا، و نه شفاعتی. و کافران همان ستمکاران‌اند. (254)يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا أَنفِقوا مِمّا رَزَقناكُم مِن قَبلِ أَن يَأتِيَ يَومٌ لا بَيعٌ فيهِ وَلا خُلَّةٌ وَلا شَفاعَةٌ ۗ وَالكافِرونَ هُمُ الظّالِمونَ2:254
اللهست که جز او هیچ معبودی نیست؛ زنده و برپا دارنده است. نه چُرت او را می‌گیرد و نه خواب. آنچه در آسمان‌ها و زمین است از آنِ اوست. چه کسی می‌تواند نزد او شفاعت کند مگر با اجازه‌اش؟ آنچه پیشِ رو و پشتِ سرِ آنان است می‌داند، و آنان به هیچ بخشی از علم او احاطه نمی‌یابند مگر آنچه او بخواهد. فرمانروایی او آسمان‌ها و زمین را دربر گرفته و نگاهبانیِ آن دو برایش دشوار نیست، و او بلندمرتبه و بزرگ است. (255)اللَّهُ لا إِلٰهَ إِلّا هُوَ الحَيُّ القَيّومُ ۚ لا تَأخُذُهُ سِنَةٌ وَلا نَومٌ ۚ لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الأَرضِ ۗ مَن ذَا الَّذي يَشفَعُ عِندَهُ إِلّا بِإِذنِهِ ۚ يَعلَمُ ما بَينَ أَيديهِم وَما خَلفَهُم ۖ وَلا يُحيطونَ بِشَيءٍ مِن عِلمِهِ إِلّا بِما شاءَ ۚ وَسِعَ كُرسِيُّهُ السَّماواتِ وَالأَرضَ ۖ وَلا يَئودُهُ حِفظُهُما ۚ وَهُوَ العَلِيُّ العَظيمُ2:255
در دین هیچ اجباری نیست؛ راه درست از گمراهی روشن شده است. پس هر کس طاغوت را نپذیرد و به الله ایمان بیاورد، به دستاویزی استوار چنگ زده که گسستنی نیست؛ و الله شنوا و داناست. (256)لا إِكراهَ فِي الدّينِ ۖ قَد تَبَيَّنَ الرُّشدُ مِنَ الغَيِّ ۚ فَمَن يَكفُر بِالطّاغوتِ وَيُؤمِن بِاللَّهِ فَقَدِ استَمسَكَ بِالعُروَةِ الوُثقىٰ لَا انفِصامَ لَها ۗ وَاللَّهُ سَميعٌ عَليمٌ2:256
الله سرپرستِ مؤمنان است؛ آنان را از تاریکی‌ها به سوی روشنایی بیرون می‌برد. و کافران سرپرستانشان طاغوت‌اند؛ آنها را از روشنایی به سوی تاریکی‌ها می‌کشانند. اینان اهل آتش‌اند و همیشه در آن می‌مانند. (257)اللَّهُ وَلِيُّ الَّذينَ آمَنوا يُخرِجُهُم مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النّورِ ۖ وَالَّذينَ كَفَروا أَولِياؤُهُمُ الطّاغوتُ يُخرِجونَهُم مِنَ النّورِ إِلَى الظُّلُماتِ ۗ أُولٰئِكَ أَصحابُ النّارِ ۖ هُم فيها خالِدونَ2:257
258  گفت‌وگوی ابراهیم با پادشاهی که می‌خواست او را بسوزاند
آیا ندیدی آن کس را که با ابراهیم درباره پروردگارش ستیز کرد، چون الله به او پادشاهی داده بود؟ هنگامی که ابراهیم گفت: پروردگار من کسی است که زنده می‌کند و می‌میراند، او گفت: من هم زنده می‌کنم و می‌میرانم. ابراهیم گفت: پس اللهست که خورشید را از مشرق می‌آورد، تو آن را از مغرب بیاور. پس آن کافر درمانده و خاموش شد، و الله ستمکاران را راه نمی‌نماید. (258)أَلَم تَرَ إِلَى الَّذي حاجَّ إِبراهيمَ في رَبِّهِ أَن آتاهُ اللَّهُ المُلكَ إِذ قالَ إِبراهيمُ رَبِّيَ الَّذي يُحيي وَيُميتُ قالَ أَنا أُحيي وَأُميتُ ۖ قالَ إِبراهيمُ فَإِنَّ اللَّهَ يَأتي بِالشَّمسِ مِنَ المَشرِقِ فَأتِ بِها مِنَ المَغرِبِ فَبُهِتَ الَّذي كَفَرَ ۗ وَاللَّهُ لا يَهدِي القَومَ الظّالِمينَ2:258
259  داستان عُزَیر که صد سال مرد
یا مانند کسی که بر شهری گذشت که سقف‌هایش فرو ریخته و ویران بود. گفت: چگونه الله این را پس از مرگش زنده می‌کند؟ پس الله او را صد سال میراند، سپس زنده‌اش کرد. فرمود: چه مدت درنگ کردی؟ گفت: یک روز یا بخشی از یک روز. فرمود: بلکه صد سال درنگ کردی. به غذایت و نوشیدنی‌ات بنگر که دگرگون نشده، و به الاغت نگاه کن؛ ما تو را نشانه‌ای برای مردم قرار می‌دهیم. و به استخوان‌ها بنگر که چگونه آنها را برمی‌افرازیم و سپس بر آن گوشت می‌پوشانیم. چون برایش آشکار شد، گفت: می‌دانم که الله بر هر کاری تواناست. (259)أَو كَالَّذي مَرَّ عَلىٰ قَريَةٍ وَهِيَ خاوِيَةٌ عَلىٰ عُروشِها قالَ أَنّىٰ يُحيي هٰذِهِ اللَّهُ بَعدَ مَوتِها ۖ فَأَماتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ ۖ قالَ كَم لَبِثتَ ۖ قالَ لَبِثتُ يَومًا أَو بَعضَ يَومٍ ۖ قالَ بَل لَبِثتَ مِائَةَ عامٍ فَانظُر إِلىٰ طَعامِكَ وَشَرابِكَ لَم يَتَسَنَّه ۖ وَانظُر إِلىٰ حِمارِكَ وَلِنَجعَلَكَ آيَةً لِلنّاسِ ۖ وَانظُر إِلَى العِظامِ كَيفَ نُنشِزُها ثُمَّ نَكسوها لَحمًا ۚ فَلَمّا تَبَيَّنَ لَهُ قالَ أَعلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلىٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ2:259
260  درخواست ابراهیم از الله در مورد زنده شدن مردگان
و آن‌گاه که ابراهیم گفت: پروردگارا، به من نشان بده چگونه مردگان را زنده می‌کنی. فرمود: مگر ایمان نیاورده‌ای؟ گفت: چرا، اما می‌خواهم دلم آرام گیرد. فرمود: چهار پرنده بگیر، آن‌ها را نزد خود خوب بشناس و تکه تکه کن و از هر کدام بخشی بردار و بر هر کوهی قسمتی بگذار، آنگاه آنان را بخوان تا شتابان نزد تو آیند. و بدان که الله توانای شکست‌ناپذیر و حکیم است. (260)وَإِذ قالَ إِبراهيمُ رَبِّ أَرِني كَيفَ تُحيِي المَوتىٰ ۖ قالَ أَوَلَم تُؤمِن ۖ قالَ بَلىٰ وَلٰكِن لِيَطمَئِنَّ قَلبي ۖ قالَ فَخُذ أَربَعَةً مِنَ الطَّيرِ فَصُرهُنَّ إِلَيكَ ثُمَّ اجعَل عَلىٰ كُلِّ جَبَلٍ مِنهُنَّ جُزءًا ثُمَّ ادعُهُنَّ يَأتينَكَ سَعيًا ۚ وَاعلَم أَنَّ اللَّهَ عَزيزٌ حَكيمٌ2:260
261  تشویق به انفاق و صدقه و مصرف آنها
مثل کسانی که دارایی خود را در راه الله خرج می‌کنند، مانند دانه‌ای است که هفت خوشه می‌رویاند و در هر خوشه صد دانه است. الله برای هر که بخواهد چندین برابر می‌افزاید، و الله بی‌نیاز و داناست. (261)مَثَلُ الَّذينَ يُنفِقونَ أَموالَهُم في سَبيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنبَتَت سَبعَ سَنابِلَ في كُلِّ سُنبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ ۗ وَاللَّهُ يُضاعِفُ لِمَن يَشاءُ ۗ وَاللَّهُ واسِعٌ عَليمٌ2:261
کسانی که دارایی‌شان را در راه الله خرج می‌کنند و پس از آن با منت‌گذاری یا آزار دنبال نمی‌کنند، پاداششان نزد پروردگارشان محفوظ است؛ نه ترسی بر آنان خواهد بود و نه اندوهگین می‌شوند. (262)الَّذينَ يُنفِقونَ أَموالَهُم في سَبيلِ اللَّهِ ثُمَّ لا يُتبِعونَ ما أَنفَقوا مَنًّا وَلا أَذًى ۙ لَهُم أَجرُهُم عِندَ رَبِّهِم وَلا خَوفٌ عَلَيهِم وَلا هُم يَحزَنونَ2:262
سخن نیک و گذشت، بهتر از صدقه‌ای است که با آزار و منت همراه شود؛ و الله بی‌نیاز و بردبار است. (263)قَولٌ مَعروفٌ وَمَغفِرَةٌ خَيرٌ مِن صَدَقَةٍ يَتبَعُها أَذًى ۗ وَاللَّهُ غَنِيٌّ حَليمٌ2:263
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، بخشش‌های خود را با منت گذاشتن و آزار رساندن باطل نکنید؛ مانند کسی نباشید که مالش را برای نمایش به مردم خرج می‌کند و به الله و روز واپسین ایمان ندارد. نمونه کار او چون سنگ صاف و سختی است که اندکی خاک روی آن نشسته باشد و بارانی تند بر آن ببارد و همه خاک را بشوید و جز سنگی عریان باقی نگذارد. چنین کسانی از آنچه انجام داده‌اند بهره‌ای نمی‌برند، و الله گروه کافران را راه نمی‌نماید. (264)يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا لا تُبطِلوا صَدَقاتِكُم بِالمَنِّ وَالأَذىٰ كَالَّذي يُنفِقُ مالَهُ رِئَاءَ النّاسِ وَلا يُؤمِنُ بِاللَّهِ وَاليَومِ الآخِرِ ۖ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفوانٍ عَلَيهِ تُرابٌ فَأَصابَهُ وابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلدًا ۖ لا يَقدِرونَ عَلىٰ شَيءٍ مِمّا كَسَبوا ۗ وَاللَّهُ لا يَهدِي القَومَ الكافِرينَ2:264
و حال کسانی که اموالشان را برای جلب خشنودی الله و از روی استواری دل خرج می‌کنند، مانند باغی بر تپه‌ای بلند است که بارانِ درشت بر آن ببارد و محصولش را دوچندان بدهد؛ و اگر بارانِ درشت نبارد، ریزباران بس است. و الله به آنچه می‌کنید بیناست. (265)وَمَثَلُ الَّذينَ يُنفِقونَ أَموالَهُمُ ابتِغاءَ مَرضاتِ اللَّهِ وَتَثبيتًا مِن أَنفُسِهِم كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبوَةٍ أَصابَها وابِلٌ فَآتَت أُكُلَها ضِعفَينِ فَإِن لَم يُصِبها وابِلٌ فَطَلٌّ ۗ وَاللَّهُ بِما تَعمَلونَ بَصيرٌ2:265
آیا یکی از شما دوست دارد باغی از نخل و انگور داشته باشد که نهرها از زیر آن جاری است، و هر گونه میوه‌ای در آن برایش فراهم باشد، در حالی که خود به پیری رسیده و فرزندانی ناتوان دارد، ناگهان تندبادی آتش‌زا بر آن بوزد و همه را بسوزاند؟ الله نشانه‌ها را این‌گونه برای شما روشن می‌کند تا بیندیشید. (266)أَيَوَدُّ أَحَدُكُم أَن تَكونَ لَهُ جَنَّةٌ مِن نَخيلٍ وَأَعنابٍ تَجري مِن تَحتِهَا الأَنهارُ لَهُ فيها مِن كُلِّ الثَّمَراتِ وَأَصابَهُ الكِبَرُ وَلَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفاءُ فَأَصابَها إِعصارٌ فيهِ نارٌ فَاحتَرَقَت ۗ كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الآياتِ لَعَلَّكُم تَتَفَكَّرونَ2:266
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از چیزهای پاکیزه‌ای که به دست آورده‌اید و از آنچه برایتان از دل زمین رویانده‌ایم انفاق کنید، و برای انفاق سراغ چیزهای ناپاک نروید؛ چیزهایی که خودتان جز با چشم‌پوشی و اکراه حاضر به گرفتنشان نیستید. و بدانید که الله بی‌نیاز و ستوده است. (267)يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا أَنفِقوا مِن طَيِّباتِ ما كَسَبتُم وَمِمّا أَخرَجنا لَكُم مِنَ الأَرضِ ۖ وَلا تَيَمَّمُوا الخَبيثَ مِنهُ تُنفِقونَ وَلَستُم بِآخِذيهِ إِلّا أَن تُغمِضوا فيهِ ۚ وَاعلَموا أَنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَميدٌ2:267
شیطان شما را به فقر می‌ترساند و به زشتی‌ها وادارتان می‌کند؛ اما الله شما را به بخششی از جانب خود و فضلی بزرگ وعده می‌دهد، و الله بسی گسترده‌نعمت و داناست. (268)الشَّيطانُ يَعِدُكُمُ الفَقرَ وَيَأمُرُكُم بِالفَحشاءِ ۖ وَاللَّهُ يَعِدُكُم مَغفِرَةً مِنهُ وَفَضلًا ۗ وَاللَّهُ واسِعٌ عَليمٌ2:268
الله به هر که بخواهد خرد و بینش می‌بخشد، و هر که از این خرد بهره‌مند شود، به خیر فراوان دست یافته است؛ و جز خردمندان پند نمی‌گیرند. (269)يُؤتِي الحِكمَةَ مَن يَشاءُ ۚ وَمَن يُؤتَ الحِكمَةَ فَقَد أوتِيَ خَيرًا كَثيرًا ۗ وَما يَذَّكَّرُ إِلّا أُولُو الأَلبابِ2:269
هر خرجی که می‌کنید یا نذری که می‌بندید، الله آن را می‌داند؛ و ستمگران هیچ یاوری ندارند. (270)وَما أَنفَقتُم مِن نَفَقَةٍ أَو نَذَرتُم مِن نَذرٍ فَإِنَّ اللَّهَ يَعلَمُهُ ۗ وَما لِلظّالِمينَ مِن أَنصارٍ2:270
اگر صدقه‌ها را آشکار بدهید، کارِ خوبی است؛ و اگر آن‌ها را پنهان کرده و به نیازمندان برسانید، برای شما بهتر است. این کار بخشی از بدی‌های شما را می‌پوشاند، و الله به آنچه می‌کنید آگاه است. (271)إِن تُبدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمّا هِيَ ۖ وَإِن تُخفوها وَتُؤتوهَا الفُقَراءَ فَهُوَ خَيرٌ لَكُم ۚ وَيُكَفِّرُ عَنكُم مِن سَيِّئَاتِكُم ۗ وَاللَّهُ بِما تَعمَلونَ خَبيرٌ2:271
هدایتِ آنان بر عهده‌ی تو نیست، بلکه الله هر که را بخواهد هدایت می‌کند. و هر خیری که انفاق کنید، در حقیقت به سود خودتان است. شما انفاق نمی‌کنید مگر برای طلب خشنودی الله. و هر خیری که انفاق کنید، به‌طور کامل به شما بازگردانده می‌شود و به شما ستم نخواهد شد. (272)لَيسَ عَلَيكَ هُداهُم وَلٰكِنَّ اللَّهَ يَهدي مَن يَشاءُ ۗ وَما تُنفِقوا مِن خَيرٍ فَلِأَنفُسِكُم ۚ وَما تُنفِقونَ إِلَّا ابتِغاءَ وَجهِ اللَّهِ ۚ وَما تُنفِقوا مِن خَيرٍ يُوَفَّ إِلَيكُم وَأَنتُم لا تُظلَمونَ2:272
برای نیازمندانی که در راه الله بازداشته شده‌اند و توان سفر و کسب روزی در زمین را ندارند؛ ناآگاهان به سبب خویشتن‌داری‌شان ایشان را بی‌نیاز می‌پندارند. از نشانه‌هایشان آنان را می‌شناسی؛ از مردم با اصرار درخواست نمی‌کنند. و هر کار نیکی که انفاق کنید، الله به آن آگاه است. (273)لِلفُقَراءِ الَّذينَ أُحصِروا في سَبيلِ اللَّهِ لا يَستَطيعونَ ضَربًا فِي الأَرضِ يَحسَبُهُمُ الجاهِلُ أَغنِياءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعرِفُهُم بِسيماهُم لا يَسأَلونَ النّاسَ إِلحافًا ۗ وَما تُنفِقوا مِن خَيرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَليمٌ2:273
کسانی که دارایی‌شان را شب و روز، پنهانی و آشکار خرج می‌کنند، پاداششان نزد پروردگارشان محفوظ است؛ نه ترسی بر آنان خواهد بود و نه اندوهگین می‌شوند. (274)الَّذينَ يُنفِقونَ أَموالَهُم بِاللَّيلِ وَالنَّهارِ سِرًّا وَعَلانِيَةً فَلَهُم أَجرُهُم عِندَ رَبِّهِم وَلا خَوفٌ عَلَيهِم وَلا هُم يَحزَنونَ2:274
275  ربا خواری
کسانی که ربا می‌خورند، در قیامت جز مانند فردی که شیطان بر اثر جنون آشفته‌اش کرده، برنمی‌خیزند. این به‌خاطر آن است که گفتند: دادوستد هم مثل رباست؛ در حالی‌که الله خرید و فروش را حلال و ربا را حرام کرده است. پس هر که پندی از پروردگارش به او برسد و دست بکشد، آنچه پیش‌تر گرفته، بر او نیست و کارش به الله واگذار می‌شود؛ و هر که بازگردد و ادامه دهد، آنان اهل آتش‌اند و در آن جاودانه خواهند بود. (275)الَّذينَ يَأكُلونَ الرِّبا لا يَقومونَ إِلّا كَما يَقومُ الَّذي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيطانُ مِنَ المَسِّ ۚ ذٰلِكَ بِأَنَّهُم قالوا إِنَّمَا البَيعُ مِثلُ الرِّبا ۗ وَأَحَلَّ اللَّهُ البَيعَ وَحَرَّمَ الرِّبا ۚ فَمَن جاءَهُ مَوعِظَةٌ مِن رَبِّهِ فَانتَهىٰ فَلَهُ ما سَلَفَ وَأَمرُهُ إِلَى اللَّهِ ۖ وَمَن عادَ فَأُولٰئِكَ أَصحابُ النّارِ ۖ هُم فيها خالِدونَ2:275
الله ربا را نابود می‌کند و صدقات را افزایش می‌دهد، و الله هر ناسپاسِ گناهکار را دوست ندارد. (276)يَمحَقُ اللَّهُ الرِّبا وَيُربِي الصَّدَقاتِ ۗ وَاللَّهُ لا يُحِبُّ كُلَّ كَفّارٍ أَثيمٍ2:276
کسانی که ایمان آوردند، کارهای شایسته انجام دادند، نماز را برپا داشتند و زکات پرداختند، پاداششان نزد پروردگارشان محفوظ است؛ نه ترسی بر آنان است و نه اندوهگین می‌شوند. (277)إِنَّ الَّذينَ آمَنوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ وَأَقامُوا الصَّلاةَ وَآتَوُا الزَّكاةَ لَهُم أَجرُهُم عِندَ رَبِّهِم وَلا خَوفٌ عَلَيهِم وَلا هُم يَحزَنونَ2:277
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از الله پروا کنید و آنچه از ربا باقی مانده است رها کنید، اگر مؤمن هستید. (278)يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَروا ما بَقِيَ مِنَ الرِّبا إِن كُنتُم مُؤمِنينَ2:278
پس اگر چنین نکنید، بدانید با الله و پیامبرش در جنگ‌اید. و اگر توبه کنید، اصل سرمایه‌های شما برای خودتان است؛ نه ستم کنید و نه بر شما ستم می‌شود. (279)فَإِن لَم تَفعَلوا فَأذَنوا بِحَربٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسولِهِ ۖ وَإِن تُبتُم فَلَكُم رُءوسُ أَموالِكُم لا تَظلِمونَ وَلا تُظلَمونَ2:279
و اگر بدهکار در تنگدستی باشد، مهلتی تا زمان گشایش به او بدهید؛ و اگر از طلب خود بگذرید، برای شما بهتر است، اگر بدانید. (280)وَإِن كانَ ذو عُسرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلىٰ مَيسَرَةٍ ۚ وَأَن تَصَدَّقوا خَيرٌ لَكُم ۖ إِن كُنتُم تَعلَمونَ2:280
از روزی بترسید که در آن به سوی الله بازگردانده می‌شوید؛ سپس به هر کسی آنچه انجام داده، به‌طور کامل داده می‌شود و به هیچ‌کس ستم نخواهد شد. (281)وَاتَّقوا يَومًا تُرجَعونَ فيهِ إِلَى اللَّهِ ۖ ثُمَّ تُوَفّىٰ كُلُّ نَفسٍ ما كَسَبَت وَهُم لا يُظلَمونَ2:281
282  قوانین قرض دادن به یکدیگر
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، هرگاه تا زمانی معین به یکدیگر بدهی و وام می‌دهید، آن را بنویسید. نویسنده‌ای دادگر میان شما بنویسد، و نویسنده از نوشتن آنچه الله به او آموخته سر باز نزند؛ پس باید بنویسد. و کسی که بدهکار است، متن را املا کند و از الله، پروردگارش، پروا داشته باشد و چیزی از حق کم نگذارد. اگر بدهکار سفیه بود یا ناتوان، یا نتوانست خود املا کند، سرپرستش به عدالت املا کند. و دو شاهد از مردان خودتان بیاورید؛ و اگر دو مرد نبود، یک مرد و دو زن از کسانی که به عدالتشان راضی هستید تا اگر یکی از آن دو زن فراموش کرد، دیگری او را یادآوری کند. و شاهدان هرگاه فراخوانده شوند، خودداری نکنند. و از نوشتنِ بدهی، کوچک باشد یا بزرگ، تا سررسیدش خسته نشوید؛ این کار نزد الله عادلانه‌تر، برای برپایی گواهی استوارتر، و برای اینکه دچار تردید نشوید مناسب‌تر است. مگر اینکه داد و ستدی نقد و حاضر باشد که میان خود دست به دست می‌کنید؛ در این صورت گناهی نیست اگر آن را ننويسيد. و هنگامی که خرید و فروش می‌کنید، شاهد بگیرید. و نویسنده و شاهد زیان نبینند، و اگر چنین کنید، نافرمانی کرده‌اید. از الله پروا کنید، الله به شما می‌آموزد، و الله به هر چیزی داناست. (282)يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا إِذا تَدايَنتُم بِدَينٍ إِلىٰ أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكتُبوهُ ۚ وَليَكتُب بَينَكُم كاتِبٌ بِالعَدلِ ۚ وَلا يَأبَ كاتِبٌ أَن يَكتُبَ كَما عَلَّمَهُ اللَّهُ ۚ فَليَكتُب وَليُملِلِ الَّذي عَلَيهِ الحَقُّ وَليَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلا يَبخَس مِنهُ شَيئًا ۚ فَإِن كانَ الَّذي عَلَيهِ الحَقُّ سَفيهًا أَو ضَعيفًا أَو لا يَستَطيعُ أَن يُمِلَّ هُوَ فَليُملِل وَلِيُّهُ بِالعَدلِ ۚ وَاستَشهِدوا شَهيدَينِ مِن رِجالِكُم ۖ فَإِن لَم يَكونا رَجُلَينِ فَرَجُلٌ وَامرَأَتانِ مِمَّن تَرضَونَ مِنَ الشُّهَداءِ أَن تَضِلَّ إِحداهُما فَتُذَكِّرَ إِحداهُمَا الأُخرىٰ ۚ وَلا يَأبَ الشُّهَداءُ إِذا ما دُعوا ۚ وَلا تَسأَموا أَن تَكتُبوهُ صَغيرًا أَو كَبيرًا إِلىٰ أَجَلِهِ ۚ ذٰلِكُم أَقسَطُ عِندَ اللَّهِ وَأَقوَمُ لِلشَّهادَةِ وَأَدنىٰ أَلّا تَرتابوا ۖ إِلّا أَن تَكونَ تِجارَةً حاضِرَةً تُديرونَها بَينَكُم فَلَيسَ عَلَيكُم جُناحٌ أَلّا تَكتُبوها ۗ وَأَشهِدوا إِذا تَبايَعتُم ۚ وَلا يُضارَّ كاتِبٌ وَلا شَهيدٌ ۚ وَإِن تَفعَلوا فَإِنَّهُ فُسوقٌ بِكُم ۗ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۖ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ ۗ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيءٍ عَليمٌ2:282
و اگر در سفر بودید و نویسنده‌ای نیافتید، پس گروییِ در دست‌گرفته‌شده کافی است. و اگر برخی از شما به برخی دیگر اعتماد کرد، آن‌که امین شمرده شده امانت خویش را بازپس دهد و از الله، پروردگارش، پروا کند. و شهادت را پنهان نکنید؛ هر کس آن را پنهان کند، دلش گناهکار است. و الله به آنچه می‌کنید داناست. (283)وَإِن كُنتُم عَلىٰ سَفَرٍ وَلَم تَجِدوا كاتِبًا فَرِهانٌ مَقبوضَةٌ ۖ فَإِن أَمِنَ بَعضُكُم بَعضًا فَليُؤَدِّ الَّذِي اؤتُمِنَ أَمانَتَهُ وَليَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ ۗ وَلا تَكتُمُوا الشَّهادَةَ ۚ وَمَن يَكتُمها فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلبُهُ ۗ وَاللَّهُ بِما تَعمَلونَ عَليمٌ2:283
هرچه در آسمان‌ها و زمین است از آنِ اللهست. اگر آنچه در دل دارید آشکار کنید یا پنهانش نگه دارید، الله شما را بر همان اساس حساب‌رسی می‌کند؛ پس هر که را بخواهد می‌بخشد و هر که را بخواهد کیفر می‌دهد، و الله بر هر کاری تواناست. (284)لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الأَرضِ ۗ وَإِن تُبدوا ما في أَنفُسِكُم أَو تُخفوهُ يُحاسِبكُم بِهِ اللَّهُ ۖ فَيَغفِرُ لِمَن يَشاءُ وَيُعَذِّبُ مَن يَشاءُ ۗ وَاللَّهُ عَلىٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ2:284
285  اصول دین
پيامبر به آنچه از سوی پروردگارش بر او نازل شده ايمان آورد، و مؤمنان نيز. همگان به الله، فرشتگانش، كتاب‌هايش و پيامبرانش ايمان آوردند؛ ميان هيچ‌يك از پيامبرانش فرق نمی‌گذاريم. گفتند: شنيديم و فرمان برديم. پروردگارا، آمرزش تو را می‌خواهيم، و بازگشت به سوی توست. (285)آمَنَ الرَّسولُ بِما أُنزِلَ إِلَيهِ مِن رَبِّهِ وَالمُؤمِنونَ ۚ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لا نُفَرِّقُ بَينَ أَحَدٍ مِن رُسُلِهِ ۚ وَقالوا سَمِعنا وَأَطَعنا ۖ غُفرانَكَ رَبَّنا وَإِلَيكَ المَصيرُ2:285
286  دعای مؤمنان
الله هیچ کسی را بیش از توانش تکلیف نمی‌کند. هر کس نتیجه کارهای خوبش را دارد و پیامد کارهای بدش بر عهده خودش است. پروردگارا، اگر فراموش کردیم یا اشتباه کردیم ما را مؤاخذه نکن. پروردگارا، بار سنگینی بر ما مگذار، همان‌گونه که بر کسانی که پیش از ما بودند گذاشتی. پروردگارا، چیزی را که توانش را نداریم بر ما تحمیل نکن. از ما درگذر، ما را بیامرز و بر ما رحم کن. تو سرپرست ما هستی، پس ما را بر مردم کافر پیروز گردان. (286)لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفسًا إِلّا وُسعَها ۚ لَها ما كَسَبَت وَعَلَيها مَا اكتَسَبَت ۗ رَبَّنا لا تُؤاخِذنا إِن نَسينا أَو أَخطَأنا ۚ رَبَّنا وَلا تَحمِل عَلَينا إِصرًا كَما حَمَلتَهُ عَلَى الَّذينَ مِن قَبلِنا ۚ رَبَّنا وَلا تُحَمِّلنا ما لا طاقَةَ لَنا بِهِ ۖ وَاعفُ عَنّا وَاغفِر لَنا وَارحَمنا ۚ أَنتَ مَولانا فَانصُرنا عَلَى القَومِ الكافِرينَ2:286

 

Nach oben scrollen