«لا يُؤاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغوِ في أَيمانِكُم» - ترجمهٔ تحتاللفظی: خدا شما را به خاطر لغویاتِ در سوگندهایتان مؤاخذه نمیکند.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی و نقشها:
- لا: حرف نفی جملۀ خبری.
- يُؤاخِذُكم: فعل مضارع مرفوع، ریشۀ ثلاثی «أ خ ذ» باب مفاعلة «آخَذَ/يُؤاخِذُ»، فاعل: مستتر تقدیره «هو» که به «اللّه» برمیگردد؛ «كم» ضمیر متصل مفعولبه اول.
- اللّهُ: اسم جلاله، فاعل مرفوع برای «يؤاخذ».
- باللَّغوِ: جار و مجرور (باءِ تعدیه/سببیت) + «اللَّغوِ» اسم مجرور؛ نقش: متعلق به «يؤاخذ»، بیان سبب/متعلَّق مؤاخذه.
- في أيمانِكم: جار و مجرور + مضافٌإلیه «كم»؛ نقش: قید مکان/حیطه؛ یعنی در زمینۀ سوگندها.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری منفی.
- نکته: «اللَّغو» یعنی سوگندهای بیقصد و نااندیشیده (عادت زبانی)، که مؤاخذه شرعی بر آن نیست.
«وَلكِن يُؤاخِذُكُم بِما كَسَبَت قُلوبُكُم» - ترجمهٔ تحتاللفظی: ولی (خدا) شما را به آنچه دلهایتان به دست آورده/درکرده مؤاخذه میکند.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی و نقشها:
- ولكن: «واو» عاطفه + «لکن» حرف استدراک (تضاد با جمله قبل).
- يُؤاخِذُكم: فعل مضارع مرفوع، همان ساخت قبل؛ «كم» مفعولبه.
- بِما: «باء» جار، «ما» اسم موصول یا مصدری؛ مجموعاً جار و مجرور متعلق به «يؤاخذ» به معنی «به سبب آنچه/بر اساس آنچه».
- كَسَبَت: فعل ماضی، ریشه «ك س ب»، فاعل: «قلوبُكم».
- قلوبُكم: فاعل مرفوع برای «كَسَبَت»، «قلوب» جمع «قلب»، «كم» مضافٌإلیه.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری مثبت با استدراک.
- نکته: «کَسَبَت قلوبُكم» اشاره به قصد و عزم در سوگند (قصد جدّی و ارادی)، یعنی مؤاخذه وقتی است که نیت و اراده قلبی در کار باشد (سوگند عمدی).
«وَاللَّهُ غَفورٌ حَليمٌ» - ترجمهٔ تحتاللفظی: و خدا آمرزندۀ بردبار است.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی و نقشها:
- واللّهُ: «واو» استیناف/عطف، «اللّهُ» مبتدا مرفوع.
- غفورٌ: خبر اول مرفوع؛ صیغۀ مبالغه از ریشه «غ ف ر» (بسیار آمرزنده).
- حليمٌ: خبر دوم مرفوع از ریشه «ح ل م» (بردبار، شتاب نکردن در عقوبت).
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری اسمیه تأکیدی.
- نکته: جمع میان «غفور» و «حلیم» تأکید بر گذشت و تأخیر در عقوبت؛ مناسب با رفع مؤاخذه در «لغو» و مؤاخذه در عمد همراه با رحمت و بردباری.
ترجمهٔ تحتاللفظی کل آیه: خدا شما را به خاطر بیهودهگویی در سوگندهایتان مؤاخذه نمیکند، ولی شما را به آنچه دلهایتان به دست آورده (قصد کرده) مؤاخذه میکند، و خدا بسیار آمرزنده و بردبار است. | 