002-146-091-بقرة

ترجمهٔ تحت‌اللفظی (زیر هر بخش):

• الَّذينَ آتَيناهُمُ الكِتابَ
  • آنان که ما به ایشان کتاب را عطا کرده‌ایم
• يَعرِفونَهُ كَما يَعرِفونَ أَبناءَهُم
  • او/آن را می‌شناسند همان‌گونه که پسرانِ خود را می‌شناسند
• وَإِنَّ فَريقًا مِنهُم لَيَكتُمونَ الحَقَّ
  • و همانا گروهی از ایشان قطعاً حق را پنهان می‌کنند
• وَهُم يَعلَمونَ
  • در حالی‌که آنان می‌دانند

ترجمهٔ روانِ نزدیک به متن: کسانی که به آنان کتاب داده‌ایم، او/آن را همان‌گونه که فرزندان خود را می‌شناسند، می‌شناسند؛ و بی‌گمان گروهی از آنان حق را، در حالی که می‌دانند، قطعاً پنهان می‌کنند.

بررسی نحوی و صرفی واژه‌ها و ریشه‌ها:

• الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر. نقش: مبتدا یا صدر صله برای جمله موصولی که با خبر بعدی کامل می‌شود.
• آتَيناهُمُ: فعل ماضی مزید «آتَى» باب إفعال (أتى/آتَى)، صیغه: متکلم مع‌الغیر + مفعول‌به متصل «هم». «نا» فاعل (ضمیر)، «هم» مفعول‌به. ریشه: أ-ت-ي. معنا: عطا کردیم/دادیم.
• الكِتابَ: اسم، مفرد، منصوب به‌عنوان مفعول‌به دومِ «آتيناهم». معرفه با «ال». معنا: کتاب (مراد: کتاب آسمانی/تورات و به‌طور موسع کتب الهی).
• يَعرِفونَهُ: فعل مضارع «عَرَفَ» ثلاثی مجرد، باب فَعَلَ-يَفعِلُ. فاعل: «هم» مستتر تقدیره هم (برمی‌گردد به «الذين»). «هُ» ضمیر مفعول‌به (مرجع: پیامبر یا حق/کتاب؛ بسته به سیاق). ریشه: ع-ر-ف. معنا: می‌شناسند او/آن را.
• كَما: حرف تشبیه و تعلیل/حرف مصدریه تشبیهیه. معنا: همان‌گونه که.
• يَعرِفونَ: فعل مضارع «يعرفون»، فاعل: «هم» واو جمع، دلالت بر جمع. ریشه: ع-ر-ف.
• أَبناءَهُم: «أبناء» جمع «ابن»، اسم منصوب مفعول‌به «يعرفون». «هم» مضافٌ‌إلیه ضمیر. ریشه: ب-ن-و/ب-ن-ي. معنا: پسرانشان/فرزندانشان.
• وَإِنَّ: «و» عاطفه + «إنّ» حرف توکید و نصب.
• فَريقًا: اسم «إنّ»، مفرد به معنای «گروهی»، منصوب. ریشه: ف-ر-ق (جدا کردن/گروه).
• مِنهُم: جار و مجرور، متعلق به خبر «إنّ» یا صفت برای «فريقًا». «من» تبعیضیه؛ یعنی «برخی از ایشان».
• لَيَكتُمونَ: لام ابتداء/لام قسم برای تأکید + فعل مضارع «يَكتُمونَ» از ریشه «كَتَمَ» (پنهان کردن)، فاعل: واو جمع (هم). معنا: حتماً پنهان می‌کنند.
• الحَقَّ: مفعول‌به «يكتمون»، معرفه با «ال». ریشه: ح-ق-ق. معنا: حق/حقیقت.
• وَهُم: «و» حالیه + ضمیر منفصل مبتدا. جملهٔ حالیه دلالت بر حالت همزمان دارد: «در حالی‌که ایشان…».
• يَعلَمونَ: فعل مضارع «عَلِمَ/يَعلَمُ»، ثلاثی مجرد. فاعل: واو جمع. ریشه: ع-ل-م. معنا: می‌دانند.

ساختار جمله و نوع آن:

• جملهٔ اول: «الذين آتيناهم الكتاب يعرفونه كما يعرفون أبناءهم»
  • جمله موصولیه با «الذين» به‌عنوان مبتدا و خبر آن جملهٔ فعلیه «يعرفونه…». درون آن «آتيناهم الكتاب» صلهٔ موصول برای «الذين» است. نوع: خبریِ توصیفی/بیانی.
• جملهٔ دوم: «وإن فريقًا منهم ليكتمون الحق وهم يعلمون»
  • «إنّ» برای تأکید، «فريقًا» اسم آن، خبر محذوف مقدر مانند «لكاتمون» یا خبر ظاهر «ليكتمون الحق» با لام تأکید. جملهٔ حالیه «وهم يعلمون» بیانگر حال فاعلان هنگام کتمان است. نوع: خبری تأکیدی با تقبیح کتمان.

نکات معنایی و دلالی:

• «يعرفونه كما يعرفون أبناءهم»: تشبیه بسیار قوی برای قطعیت شناخت؛ همان‌قدر روشن و بی‌تردید که فرزند خود را می‌شناسند.
• ضمیر «ـه» در «يعرفونه»: بنا بر سیاق سورهٔ بقره، می‌تواند به «النبي» یا به «الحق/الكتاب/القرآن» برگردد؛ بسیاری از مفسران آن را راجع به پیامبر اسلام می‌دانند.
• «منهم»: تبعیض؛ همگان کتمان نمی‌کنند، بلکه گروهی از آنان.
• «ليكتمون»: اجتماع لام تأکید و صیغه مضارع بر استمرار/تجدد و تأکید بر عمدی بودن کتمان.
• «وهم يعلمون»: قید حال که نشان می‌دهد کتمان از روی آگاهی است، نه جهل؛ بنابراین نکوهش شدیدتر است.

جمع‌بندی معنایی به فارسی: کسانی که به آنان کتاب داده‌ایم، حقیقت/پیامبر را به روشنی می‌شناسند، همان‌گونه که فرزندان خود را می‌شناسند؛ اما گروهی از میانشان با این‌که می‌دانند، حق را عمداً پنهان می‌کنند.