| آيا الله از هر داوری، داور تر نمی باشد؟ (خلاصه این سوره کوچک با مقدمات فوق چنین می شود که تربیتهای دینی که بطور مکرر به مانند آنچه در قرآن است، در خانه انجير بوسیله حضرت عیسی و در کوه زیتون بوسیله زبور داوود و بوسیله حضرت موسی در کوه سینا و بوسیله حضرت ابراهیم در مکه، که مرکز امنی برای مردم عربستان، بوسیله ابراهیم مقرر شده و همه گواه روشن و مستدلی هستند که الله انسان را طوری معتدل آفریده که اگر دین نباشد، مانند حیوانات همیشه در تنازع بقاء و ستمکاری به یکدیگر هستند و بوسیله تربیت دین های باطل که بر اساس بت پرستی ها و خرافات است، از پست ترین حیوان، پست تر میشود و در آخرت پست ترین مقام را بدست می آورند، ولی خالق عالم بوسیله پیغمبران حقیقی خود آنها را طوری تربیت می کند، که اگر بدان ایمان آورند و عمل کنند، از انسانِ حیوان صفت به مقام داناترین و فداکارترین و مصلح ترین انسانها، که تربیت شدگان پیغمبرانند، میرسند که در آخرت به حکومتی بس عالی خواهند رسید، علاوه بر آنکه از خوش نامترین مردم دنیا نیز خواهند بود .) (8) |
أَلَيسَ اللَّهُ بِأَحكَمِ الحاكِمينَآیا الله بهترینِ داوران نیست؟ أَ لَيسَ اللَّهُ بِ أَحكَمِ الحاكِمينَ |
جواب خلاصه این سوره کوچک …این متن به‌نظر می‌رسد تفسیری از سورهٔ تین باشد، اما چند بخش آن با ظاهر آیات و دیدگاه رایج تفسیری سازگار نیست یا دست‌کم نیازمند احتیاط و اصلاح است. بخش‌های قابل قبول
بخش‌های محل تردید یا نادرست ۱. نسبت‌دادن انجیر به خانهٔ حضرت عیسی اینکه «تین» به خانه یا محل دعوت حضرت عیسی اشاره دارد، یک تفسیر قطعی و مورد اتفاق نیست. بعضی مفسران گفته‌اند تین و زیتون ممکن است اشاره به سرزمین شام یا بیت‌المقدس، محل بعثت بسیاری از پیامبران از جمله عیسی باشد؛ اما تعبیر «خانهٔ انجیر به‌وسیلهٔ حضرت عیسی» پشتوانهٔ روشن قرآنی ندارد. ۲. نسبت‌دادن زیتون به زبور داوود این بخش دقیق نیست. «زیتون» در تفسیرها گاهی خودِ میوه، گاهی سرزمین فلسطین و شام، و گاهی بیت‌المقدس دانسته شده است. پیوند مستقیم آن با «زبور داوود» در آیات سوره وجود ندارد و تفسیر شناخته‌شده‌ای هم نیست. ۳. «بوسیلهٔ حضرت موسی در کوه سینا» کوه سینا با حضرت موسی پیوندی روشن و شناخته‌شده دارد؛ این بخش درست‌تر از بخش‌های دیگر است. ۴. «بلد امین» و حضرت ابراهیم مکه به‌عنوان «شهر امن» مطرح شده و حضرت ابراهیم در قرآن برای امنیت آن دعا کرده است. با این حال، در فضای سورهٔ تین، «بلد امین» معمولاً به مکه و پیامبر اسلام نسبت داده میشود، نه فقط به حضرت ابراهیم. پیوند با ابراهیم قابل طرح است، ولی نباید پیامبر اسلام و نقش محوری مکه در بعثت او نادیده گرفته شود. ۵. ادعای اینکه بدون دین انسان «همیشه» مانند حیوانات است این تعبیر بیش از حد مطلق است. از دیدگاه دینی، انسان بدون هدایت وحی در معرض گمراهی و ظلم قرار می‌گیرد؛ اما گفتن اینکه همهٔ انسان‌های بی‌دین «همیشه» حیوان‌صفت یا ستمگرند، هم با واقعیت انسانی سازگار نیست و هم با زبان دقیق قرآن تفاوت دارد. انسان می‌تواند عقل، وجدان، محبت، عدالت‌خواهی و اخلاق داشته باشد؛ هرچند نگاه دینی می‌گوید هدایت الهی این استعدادها را کامل‌تر، پایدارتر و جهت‌دارتر می‌کند. ۶. «دین‌های باطل انسان را از پست‌ترین حیوان پست‌تر می‌کند» از منظر اعتقادی، نقد شرک، بت‌پرستی و خرافه در قرآن کاملاً وجود دارد. اما این شیوهٔ بیان، دربارهٔ پیروان ادیان و باورهای دیگر، بسیار تند و کلی‌گراست. بهتر است میان نقد یک عقیده یا عمل و تحقیر همهٔ انسان‌هایی که به آن باور دارند فرق گذاشته شود. ۷. جزئیات مربوط به «حکومت بسیار عالی در آخرت» اصل پاداش بزرگ مؤمنان و صالحان در قرآن آمده است، اما تعبیر مشخص «حکومتی بس عالی» در این سوره نیست. پایان سوره از «پاداشی قطع‌نشدنی» سخن می‌گوید: لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ پس این قسمت بیشتر برداشت و توسعهٔ شخصی نویسنده است، نه ترجمه یا تفسیر مستقیم آیات. جمع‌بندی هستهٔ اصلی متن — یعنی کرامت آفرینش انسان، امکان سقوط اخلاقی، و نقش ایمان و عمل صالح در رشد انسان — با پیام سورهٔ تین هماهنگ است. اما متن، میان تفسیر قرآنی، برداشت اعتقادی و ادعاهای تاریخی مرز روشنی نگذاشته است. به‌خصوص پیوند دادن «تین» به حضرت عیسی و «زیتون» به زبور داوود قطعی نیست، و زبان آن دربارهٔ انسان‌های بی‌دین یا پیروان ادیان دیگر بیش از اندازه مطلق و تحقیرآمیز است. صورت دقیق‌ترِ پیام سوره می‌تواند چنین باشد: خدا انسان را با توانایی و کرامت آفریده است. انسان می‌تواند با انکار حقیقت، بی‌عملی و فساد به پایین‌ترین مراتب سقوط کند؛ و با ایمان و عمل صالح، شایستهٔ پاداش پایدار الهی شود. سوگندهای آغاز سوره نیز، بنا بر برخی تفسیرها، به مکان‌ها یا نشانه‌های مرتبط با تاریخ هدایت و پیامبران اشاره دارند، اما جزئیات این اشاره‌ها قطعی و یکسان نیستند. |