| آیا ما که خالق او هستیم برای او دو چشم ننهاده ایم؟ (۸) |
أَلَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَيْنَيْنِآیا برای او دو چشم قرار ندادیم؟ شرح واژه‌ها:
|
این آیات 8 تا 10 از سورهٔ «بلد» به نعمت‌های بنیادین انسان و مسئولیتی که از آن‌ها پدید می‌آید اشاره می‌کنند:آیا برای او دو چشم قرار ندادیم؟ برداشت اصلی خداوند ابتدا ابزارهای ادراک و بیان را یادآوری می‌کند:
به نظرم پیوند این سه مورد بسیار معنادار است: انسان فقط توان دیدن و حرف زدن ندارد؛ او توان تشخیص هم دارد. یعنی آیه‌ها می‌گویند انسان بدون راهنما و بدون توان انتخاب رها نشده است. هم ابزار دریافت دارد، هم ابزار بیان، و هم نوعی آگاهی فطری یا هدایت الهی برای شناخت مسیرها. نکتهٔ مهم: هدایت به معنای اجبار نیست «وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ» لزوماً به این معنا نیست که انسان ناچار به نیکی است. «نجد» در اصل به راه بلند و آشکار گفته می‌شود؛ در اینجا، دو مسیر روشن پیش روی انسان‌اند. او قدرت انتخاب دارد، اما در برابر انتخابش هم پاسخ‌گوست. ارتباط با ادامهٔ سوره پس از این آیات، سوره از «عَقَبَه»؛ یعنی گردنهٔ دشوار سخن می‌گوید و نمونه‌هایی مانند آزاد کردن برده، غذا دادن به گرسنهٔ خویشاوند یا نیازمند را مطرح می‌کند. بنابراین، تشخیص راه خیر فقط یک فهم ذهنی نیست؛ باید به عمل اخلاقی و مسئولیت اجتماعی تبدیل شود. جمع‌بندی برداشت من این است که این آیات نوعی بیدارباش‌اند:
در واقع، آیات هم یادآور کرامت انسان‌اند و هم هشدار می‌دهند که این توانایی‌ها امانت‌اند، نه صرفاً امکاناتی برای بهره‌برداری شخصی. |