073-019-004-مزمل

إِنَّ هٰذِهِ تَذْكِرَةٌ ۖ فَمَنْ شَاءَ اتَّخَذَ إِلَىٰ رَبِّهِ سَبِيلًا

بی‌گمان این یادآوری و پندی است؛ پس هر کس بخواهد، راهی به سوی پروردگار خود اختیار می‌کند.

إِنَّ
حرفِ مشبّه‌به‌فعل و از حروف ناسخ است؛ ریشهٔ فعلی ندارد. برای تأکید می‌آید و اسمِ خود را منصوب و خبرِ خود را مرفوع می‌کند؛ معنا: «همانا»، «بی‌گمان»، «به‌راستی».

هٰذِهِ
اسم اشارهٔ مبنی، مؤنثِ مفرد و در محل نصب، اسمِ «إِنَّ» است. از ریشهٔ اشتقاقیِ فعلی نیست؛ برای اشاره به نزدیک به کار می‌رود؛ معنا: «این».

تَذْكِرَةٌ
اسم مفرد مؤنث، مرفوع و خبرِ «إِنَّ» است. از ریشهٔ «ذ ك ر» به معنای یاد کردن و به یاد آوردن می‌آید؛ «تذکرة» یعنی چیزی که یادآور می‌شود، پند، اندرز و مایهٔ بیداری.

فَ
حرف عطف یا تفریع است و ریشهٔ فعلی ندارد. جملهٔ پس از خود را بر نتیجه یا پیامِ جملهٔ پیشین پیوند می‌دهد؛ معنا: «پس»، «بنابراین».

مَنْ
اسم شرطِ جازم و مبنی است و در محل رفع، مبتدا به شمار می‌آید. ریشهٔ فعلی ندارد؛ برای شخصِ عاقل به کار می‌رود؛ معنا: «هر که»، «هر کس که».

شَاءَ
فعل ماضی، مبنی بر فتح، و فعلِ شرط است؛ فاعل آن ضمیرِ پنهان «هو» است که به «مَنْ» بازمی‌گردد. از ریشهٔ «ش ي أ» یا «ش و أ» در کاربرد صرفیِ «شاءَ»؛ معنا: «خواست»، «اراده کرد».

اتَّخَذَ
فعل ماضی، مبنی بر فتح، و جوابِ شرط است؛ فاعل آن ضمیر پنهان «هو» است که به «مَنْ» بازمی‌گردد. از ریشهٔ «أ خ ذ» و از باب افتعال است؛ معنا: «برگرفت»، «اختیار کرد»، «برای خود قرار داد».

إِلَىٰ
حرف جر است و ریشهٔ فعلی ندارد. برای بیان جهت و پایانِ حرکت یا گرایش می‌آید؛ معنا: «به سوی».

رَبِّهِ
«رَبِّ» اسم مجرور به «إلىٰ» و مضاف است؛ از ریشهٔ «ر ب ب» به معنای پرورش دادن، سرپرستی کردن و تدبیر نمودن. معنا: «پروردگار». «هِ» ضمیر پیوستهٔ مبنی در محل جر، مضاف‌الیه است و به «مَنْ» بازمی‌گردد؛ معنا: «او / خویش». ترکیب کامل: «به سوی پروردگار خویش».

سَبِيلًا
اسم مفرد، منصوب و مفعول‌بهِ «اتَّخَذَ» است. از ریشهٔ «س ب ل»؛ معنا: «راه»، «مسیر»، «راهِ رسیدن». در اینجا مقصود راهی برای تقرب و بازگشت به سوی الله است.