| وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا فَاضْرِبْ بِهِ وَلَا تَحْنَثْ ۖ إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا ۚ نِعْمَ الْعَبْدُ ۖ إِنَّهُ أَوَّابٌ و با دستت دسته‌ای از شاخه‌ها برگیر و با آن بزن و آخرت را انکار نکن. ما او را شکیبا یافتیم؛ چه نیکو بنده‌ای بود؛ زیرا او بسیار بازگشت‌کننده [به سوی الله] بود. وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًاو با دستت دسته‌ای از شاخه‌ها برگیر. وَ ریشه: ندارد؛ حرف عطف است.
گرامر: حرف عطف، مبنی.
معانی: و؛ پیونددهندهٔ این فرمان با سخن پیشین. خُذْ ریشه: أ خ ذ.
گرامر: فعل امر، مبنی بر سکون؛ فاعل آن ضمیر پنهان «أنتَ» است.
معانی: بگیر، برگیر، بردار. بِ ریشه: ندارد؛ حرف جر است.
گرامر: حرف جر، مبنی.
معانی: با، به‌وسیلهٔ. يَدِكَ ریشه: ي د ي.
گرامر: «يَدِ» اسم مجرور به حرف جر «بِ»، مضاف؛ «كَ» ضمیر پیوسته در محل جر، مضاف‌الیه.
معانی: دستت، دستِ تو. ضِغْثًا ریشه: ض غ ث.
گرامر: اسم منصوب، مفعول‌به برای «خُذْ».
معانی: دسته‌ای از شاخه‌ها یا ساقه‌ها؛ مشتی از گیاهانِ به‌هم‌بسته. | بله، درست است؛ در برخی فرهنگ‌ها از جمله المنجد الطلاب، «ضِغث» را به بوتهٔ حشیش نیز معنا کرده‌اند. اما این معنا را باید در بافت لغوی خودش دید: - حَشيش در عربیِ کهن و فرهنگ‌نامه‌ها لزوماً به معنای مادّهٔ مخدرِ امروزی نیست.
- معنای اصلیِ «حشيش» عبارت است از: گیاه خشک، علف خشک، یا گیاهان ریزِ روییده بر زمین.
- بنابراین «بوتهٔ حشیش» در این مدخل غالباً یعنی توده یا دسته‌ای از علف و گیاه خشک، نه الزاماً بوتهٔ شاهدانه یا مادهٔ مخدر.
پس پیوند معنایی روشن است:
ضِغث = دسته و انبوهی از ساقه‌ها، ترکه‌ها، علف‌ها یا گیاهان؛ و از این جهت می‌تواند به بوته/دستهٔ علف خشک (حشیش) هم گفته شود. در آیهٔ قرآن نیز، با توجه به عبارت: وَخُذْبِيَدِكَضِغْثًاوَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًامعنای مناسب‌تر «دسته‌ای از ترکه‌ها یا ساقه‌های باریک» است، نه «بوتهٔ حشیش» به معنای رایج امروز. |
فَاضْرِبْ بِهِپس با آن بزن. فَ ریشه: ندارد؛ حرف عطف و نتیجه است.
گرامر: حرف عطف، مبنی.
معانی: پس، آنگاه، بنابراین. اضْرِبْ ریشه: ض ر ب.
گرامر: فعل امر، مبنی بر سکون؛ فاعل آن ضمیر پنهان «أنتَ» است.
معانی: بزن، ضربه بزن. بِ ریشه: ندارد؛ حرف جر است.
گرامر: حرف جر، مبنی.
معانی: با، به‌وسیلهٔ. هِ ریشه: ندارد؛ ضمیر است.
گرامر: ضمیر پیوسته در محل جر به حرف جر «بِ».
معانی: با آن؛ مرجع آن «ضِغْثًا» است.
وَلَا تَحْنَثْو آخرت را انکار نکن. وَ ریشه: ندارد؛ حرف عطف است.
گرامر: حرف عطف، مبنی.
معانی: و. لَا ریشه: ندارد؛ حرف نهی است.
گرامر: حرف نهی و جزم، مبنی.
معانی: نکن، مبادا که. تَحْنَثْ ریشه: ح ن ث.
گرامر: فعل مضارع مجزوم به «لَا»ی نهی، با علامت سکون؛ فاعل آن ضمیر پنهان «أنتَ» است.
معانی: سوگندت را بشکنی؛ مرتکب حِنث، یعنی مخالفت با سوگند، شوی، آخرت را انکار کردن.
إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًاهمانا ما او را شکیبا یافتیم. إِنَّا ریشه: ندارد؛ «إِنَّ» حرف تأکید و نصب است و «نا» ضمیر پیوسته.
گرامر: «إِنَّ» حرف مشبه بالفعل؛ «نا» ضمیر در محل نصب، اسم «إِنَّ».
معانی: همانا ما، بی‌تردید ما. وَجَدْنَا ریشه: و ج د.
گرامر: فعل ماضی؛ «نا» ضمیر پیوسته در محل رفع، فاعل.
معانی: یافتیم، دیدیم، شناختیم. هُ ریشه: ندارد؛ ضمیر است.
گرامر: ضمیر پیوسته در محل نصب، مفعول‌به نخست برای «وَجَدْنَا».
معانی: او را؛ مرجع آن حضرت ایوب است. صَابِرًا ریشه: ص ب ر.
گرامر: اسم فاعل منصوب، مفعول‌به دوم برای «وَجَدْنَا».
معانی: شکیبا، بردبار، پایدار در برابر سختی‌ها.
نِعْمَ الْعَبْدُچه نیکو بنده‌ای بود. نِعْمَ ریشه: ن ع م.
گرامر: فعل ماضی جامد برای ستایش.
معانی: نیکو بود، چه خوب است. الْعَبْدُ ریشه: ع ب د.
گرامر: فاعلِ «نِعْمَ»، مرفوع با علامت ضمه.
معانی: بنده؛ انسانی که فرمان‌بردار و بندگی‌کنندهٔ الله است.
إِنَّهُ أَوَّابٌزیرا او بسیار بازگشت‌کننده [به سوی الله] بود. إِنَّ ریشه: ندارد؛ حرف تأکید و نصب است.
گرامر: حرف مشبه بالفعل، مبنی.
معانی: همانا، به‌راستی، زیرا که. هُ ریشه: ندارد؛ ضمیر است.
گرامر: ضمیر پیوسته در محل نصب، اسم «إِنَّ».
معانی: او؛ مرجع آن حضرت ایوب است. أَوَّابٌ ریشه: أ و ب.
گرامر: صیغهٔ مبالغه، خبر «إِنَّ» و مرفوع با علامت ضمه.
معانی: بسیار بازگشت‌کننده؛ کسی که پیوسته با توبه، یاد و فرمان‌برداری به سوی الله بازمی‌گردد. | 