| وَهُم يَصطَرِخونَ فيها رَبَّنا أَخرِجنا نَعمَل صالِحًا غَيرَ الَّذي كُنّا نَعمَلُ ۚ أَوَلَم نُعَمِّركُم ما يَتَذَكَّرُ فيهِ مَن تَذَكَّرَ وَجاءَكُمُ النَّذيرُ ۖ فَذوقوا فَما لِلظّالِمينَ مِن نَصيرٍ آنان در آنجا فریاد می‌زنند: «پروردگارا، ما را بیرون آور تا کاری شایسته انجام دهیم، غیر از آنچه انجام می‌دادیم.» [به آنان گفته می‌شود:] «آیا شما را آن‌قدر عمر ندادیم که هر کس پند می‌گیرد، در آن مدت پند بگیرد؟ و هشداردهنده نیز نزد شما آمد. پس بچشید؛ زیرا برای ستمگران هیچ یاوری نیست.» وَهُم يَصطَرِخونَ فيها رَبَّنا أَخرِجنا نَعمَل صالِحًا غَيرَ الَّذي كُنّا نَعمَلُو آنان در آنجا فریاد و زاری میکنند: «پروردگارا، ما را بیرون آور تا کاری شایسته انجام دهیم، غیر از آنچه انجام می‌دادیم.» وَهُم
ریشه: ـ؛ «وَ» حرف عطف یا استیناف و «هُم» ضمیر منفصل است.
گرامر: «وَ» برای پیوند یا آغاز جمله آمده و «هُم» مبتدا و ضمیر جمع مذکر غایب است.
معنا: و آنان. يَصطَرِخونَ
ریشه: ص‌ر‌خ؛ از باب افتعال، از «اِصطَرَخَ» به معنای فریاد و زاری شدید کردن.
گرامر: فعل مضارع، سوم‌شخص جمع مذکر؛ «واو» فاعل است و نون پایانی نشانهٔ رفع در افعال پنج‌گانه است.
معنا: فریاد می‌زنند، زاری میکنند. فيها
ریشه: ـ؛ «في» حرف جر و «ها» ضمیر پیوسته است.
گرامر: جار و مجرور؛ «ها» به محل مورد اشاره، یعنی دوزخ، بازمی‌گردد.
معنا: در آن. رَبَّنا
ریشه: ر‌ب‌ب؛ «رَبّ» به معنای پروردگار، مالک و تدبیرکننده.
گرامر: «رَبَّ» منادا و مضاف است و «نا» ضمیر متصل در جایگاه مضاف‌إلیه است.
معنا: پروردگار ما. أَخرِجنا
ریشه: خ‌ر‌ج؛ از باب إفعال، «أخرج» به معنای بیرون آوردن.
گرامر: فعل امر؛ فاعل آن ضمیر پنهان «أنت» است و «نا» مفعول‌به است.
معنا: ما را بیرون آور. نَعمَل
ریشه: عمل؛ به معنای انجام دادن و عمل کردن.
گرامر: فعل مضارع منصوب، چون پس از «أخرجنا» در معنای نتیجه و درخواست آمده؛ فاعل ضمیر پنهان «نحن» است.
معنا: انجام دهیم. صالِحًا
ریشه: ص‌ل‌ح؛ اسم فاعل از «صَلَحَ»، به معنای شایسته و درست.
گرامر: مفعول‌به برای «نعمل» یا صفتی برای عمل محذوف و منصوب است.
معنا: شایسته، نیک. غَيرَ
ریشه: غیر؛ به معنای مخالف و متفاوت.
گرامر: اسم منصوب؛ در اینجا به‌صورت استثنا یا قید تفاوت به کار رفته و مضاف است.
معنا: غیرِ، جزِ، متفاوت با. الَّذي
ریشه: ـ؛ اسم موصول است.
گرامر: اسم موصول مفرد مذکر؛ «الذي» به «آنچه» اشاره دارد و جملهٔ «كُنّا نَعمَلُ» صلهٔ آن است.
معنا: آنچه، چیزی که. كُنّا
ریشه: ک‌و‌ن؛ «كان» به معنای بودن.
گرامر: «كان» فعل ماضی ناقص و «نا» اسم آن است.
معنا: ما بودیم، ما انجام می‌دادیم. نَعمَلُ
ریشه: عمل؛ به معنای انجام دادن و عمل کردن.
گرامر: فعل مضارع مرفوع؛ فاعل ضمیر پنهان «نحن» است و جملهٔ فعلیه، خبر «كان» محسوب می‌شود.
معنا: انجام می‌دادیم، عمل میکردیم.
أَوَلَم نُعَمِّركُم ما يَتَذَكَّرُ فيهِ مَن تَذَكَّرَآیا شما را آن‌قدر عمر ندادیم که هر کس پند می‌گیرد، در آن مدت پند بگیرد؟ أَوَلَم
ریشه: ـ؛ ترکیب «أَ» استفهام، «وَ» عطف یا استیناف و «لَم» نفی و جزم است.
گرامر: جمله با پرسش انکاری آغاز شده و «لم» فعل مضارع پس از خود را مجزوم می‌کند.
معنا: آیا … نکردیم؟ نُعَمِّركُم
ریشه: عمر؛ از باب تفعیل، «عَمَّرَ» به معنای عمر دادن و فرصت زندگی بخشیدن.
گرامر: فعل مضارع مجزوم با «لم»؛ فاعل ضمیر پنهان «نحن» و «کم» مفعول‌به است.
معنا: به شما عمر ندادیم، شما را زنده نگه نداشتیم. ما
ریشه: ـ؛ اسم موصول یا مصدریه.
گرامر: در اینجا اسم موصول و مفعول زمانی برای «نُعَمِّر» دانسته می‌شود.
معنا: آن مقدار که، مدتی که. يَتَذَكَّرُ
ریشه: ذ‌ک‌ر؛ از باب تفعّل، به معنای پند گرفتن و به یاد آوردن.
گرامر: فعل مضارع مرفوع؛ فاعل آن «مَن» است.
معنا: پند می‌گیرد، متذکر می‌شود. فيهِ
ریشه: ـ؛ «في» حرف جر و «ه» ضمیر پیوسته است.
گرامر: جار و مجرور؛ ضمیر به مدت و فرصت عمر بازمی‌گردد.
معنا: در آن. مَن
ریشه: ـ؛ اسم موصول عام.
گرامر: اسم موصول مبنی؛ در جایگاه فاعل «يتذكّر» آمده است.
معنا: کسی که، هر کس که. تَذَكَّرَ
ریشه: ذ‌ک‌ر؛ از باب تفعّل، به معنای پند گرفتن و به یاد آوردن.
گرامر: فعل ماضی؛ جملهٔ «مَن تَذَكَّرَ» صلهٔ اسم موصول «مَن» است.
معنا: پند گرفت، متذکر شد.
وَجاءَكُمُ النَّذيرُو هشداردهنده نیز نزد شما آمد. وَجاءَكُم
ریشه: ج‌ی‌ء؛ «جاء» به معنای آمدن؛ «وَ» حرف عطف و «کم» ضمیر مخاطب است.
گرامر: فعل ماضی؛ «کم» مفعول‌به یا متعلق معنایی فعل است و در قرائت پیوسته، ضمهٔ «م» برای جلوگیری از برخورد ساکنان ظاهر می‌شود.
معنا: و نزد شما آمد، و به سراغ شما آمد. النَّذيرُ
ریشه: ن‌ذ‌ر؛ از «أَنذَرَ» به معنای هشدار دادن.
گرامر: اسم فاعل، معرفه با «ال» و فاعل «جاء»؛ مرفوع است.
معنا: هشداردهنده، بیم‌دهنده؛ یعنی پیامبر یا پیام الهی.
فَذوقوا فَما لِلظّالِمينَ مِن نَصيرٍپس بچشید؛ زیرا برای ستمگران هیچ یاوری نیست. فَذوقوا
ریشه: ذ‌و‌ق؛ به معنای چشیدن و تجربه کردن.
گرامر: «فاء» نتیجه‌گیری و «ذوقوا» فعل امر برای جمع مذکر؛ «واو» فاعل است.
معنا: پس بچشید. فَما
ریشه: ـ؛ «فاء» برای بیان نتیجه و «ما» حرف نفی است.
گرامر: جملهٔ اسمیه را نفی می‌کند.
معنا: پس نیست، زیرا نیست. لِلظّالِمينَ
ریشه: ظ‌ل‌م؛ «ظالم» اسم فاعل از «ظَلَمَ» به معنای ستم کردن.
گرامر: «لِـ» حرف جر و «الظالمين» اسم مجرور با علامت یاء، چون جمع مذکر سالم است؛ جار و مجرور خبر مقدم است.
معنا: برای ستمگران. مِن
ریشه: ـ؛ حرف جر زاید برای تأکید نفی.
گرامر: بر سر اسم نکره آمده و معنای «هیچ» را تقویت می‌کند.
معنا: هیچ، از. نَصيرٍ
ریشه: ن‌ص‌ر؛ بر وزن «فعيل»، به معنای یاری‌کننده.
گرامر: مبتدای مؤخر و مجرور لفظاً به‌سبب «مِن» زاید، اما از نظر جایگاه نحوی مرفوع است.
معنا: یاور، یاری‌کننده. | 