019-087-047-مريم

آنان اختیار شفاعت ندارند، مگر کسی که نزد رحمان پیمانی گرفته باشد.

لا يَملِكونَ الشَّفاعَةَ

آنان شفاعت را در اختیار ندارند.

لا
حرف نفی است و فعل مضارع پس از خود را منفی می‌کند. ریشه ندارد و در اینجا «ندارند» یا «نمی‌توانند» معنا می‌دهد.

يَملِكونَ
فعل مضارع مرفوع، از ریشهٔ «م ل ك» به معنای مالک بودن، در اختیار داشتن و توانایی تصرف داشتن است. واو در پایان، نشانهٔ فاعل جمع مذکر غایب است: «آنان مالک‌اند یا در اختیار دارند».

الشَّفاعَةَ
اسم مفرد مؤنث، منصوب و مفعول‌بهِ «يَملِكونَ» است. از ریشهٔ «ش ف ع» و به معنای میانجی‌گری، درخواست خیر برای دیگری و شفاعت است. «ال» برای معرفه‌کردن آمده است.

إِلّا مَنِ اتَّخَذَ عِندَ الرَّحمٰنِ عَهدًا

مگر کسی که نزد رحمان پیمانی گرفته باشد.

إِلّا
ادات استثنا است و معنای «مگر» و «جز» دارد. ریشه ندارد.

مَنِ
اسم موصول یا اسم شرط، در اینجا به معنای «کسی که» است. اصل آن مبنی است و کسرهٔ پایانی برای پیوند آوایی با واژهٔ پس از آن آمده است.

اتَّخَذَ
فعل ماضی، از ریشهٔ «أ خ ذ» است. بر وزن «افتعل» آمده و معنای گرفتن، برگزیدن، قرار دادن و پذیرفتن دارد. فاعل آن ضمیر پنهان است که به «مَن» بازمی‌گردد: «او گرفته است».

عِندَ
ظرف مکان منصوب است و معنای «نزد، پیشِ و در محضرِ» دارد. ریشهٔ آن «ع ن د» است و به وابستگی یا حضور در نزد کسی اشاره می‌کند.

الرَّحمٰنِ
اسم الله و صفتی از ریشهٔ «ر ح م» به معنای بسیار مهربان و دارای رحمت فراگیر است. مجرور است، زیرا پس از «عِندَ» قرار گرفته است. «ال» در آغاز آن، برای معرفه‌بودن است.

عَهدًا
اسم مفرد مذکر، منصوب و مفعول‌بهِ «اتَّخَذَ» است. از ریشهٔ «ع ه د» به معنای پیمان، تعهد، سفارش مؤکد و عهد است. تنوین فتح، نشانهٔ نکره و منصوب‌بودن آن است.