005-051-114-مائدة

ای کسانی که ایمان آورده‌اید، یهودیان و مسیحیان را ولی، سرپرست و تکیه‌گاه خود نگیرید؛ برخی از آنان ولی و پشتیبان برخی دیگرند. و هرکس از شما آنان را ولی خود بگیرد، بی‌گمان او از آنان است. همانا الله گروه ستمکاران را هدایت نمی‌کند.

يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا

ای کسانی که ایمان آورده‌اید،

يا: ریشه ندارد؛ حرف ندا؛ برای صدا زدن و خطاب کردن، به معنی «ای».
أَيُّهَا: «أَيُّ» ریشهٔ اشتقاقی روشن ندارد و اسم منادا است؛ منادای مبنی بر ضم در محل نصب؛ «ها» حرف تنبیه است؛ معنی: «ای»، «هان ای».
الَّذينَ: ریشهٔ فعلی ندارد؛ اسم موصول جمع مذکر؛ در اینجا صفت یا بدل برای «أَيُّ»؛ معنی: «کسانی که».
آمَنوا: ریشه: أ م ن؛ فعل ماضی، صیغهٔ سوم‌شخص جمع مذکر؛ «واو» فاعل؛ از باب إفعال: «آمَنَ»؛ معنی: «ایمان آوردند»، «باور کردند»، «در امان و اعتماد ایمانی درآمدند».

لا تَتَّخِذُوا اليَهودَ وَالنَّصارىٰ أَولِياءَ

یهودیان و مسیحیان را ولی، سرپرست و تکیه‌گاه خود نگیرید؛

لا: ریشه ندارد؛ حرف نهی؛ بر سر فعل مضارع می‌آید و آن را مجزوم می‌کند؛ معنی: «نکنید»، «نباید».
تَتَّخِذُوا: ریشه: أ خ ذ؛ فعل مضارع مجزوم به «لا»ی نهی، صیغهٔ دوم‌شخص جمع مذکر؛ علامت جزم: حذف نون؛ «واو» فاعل؛ از باب افتعال: «اتَّخَذَ»؛ معنی: «بگیرید»، «برگزینید»، «قرار دهید».
اليَهودَ: ریشه/اصل: ه و د؛ اسم جمع یا نام گروه دینی؛ مفعول‌به اول برای «تَتَّخِذُوا»، منصوب؛ معنی: «یهودیان».
وَالنَّصارىٰ: «وَ» حرف عطف، بی‌ریشه؛ «النَّصارىٰ» ریشه/اصل: ن ص ر، و نیز به‌عنوان نام تاریخی پیروان عیسی شناخته می‌شود؛ معطوف بر «اليهودَ» و منصوب؛ معنی: «و مسیحیان».
أَولِياءَ: ریشه: و ل ي؛ جمع «وَلِيّ»؛ مفعول‌به دوم برای «تَتَّخِذُوا»، منصوب؛ معنی: «اولیا»، «سرپرستان»، «یاران نزدیک»، «پشتیبانان»، «هم‌پیمانان دارای پیوند ولایی».

بَعضُهُم أَولِياءُ بَعضٍ

برخی از آنان ولی و پشتیبان برخی دیگرند.

بَعضُهُم: «بَعضُ» ریشه: ب ع ض؛ اسم، مبتدا، مرفوع، و مضاف؛ «هُم» ضمیر متصل جمع مذکر غایب در محل جر به اضافه؛ معنی: «برخی از آنان».
أَولِياءُ: ریشه: و ل ي؛ جمع «وَلِيّ»؛ خبر برای «بَعضُهُم»، مرفوع؛ و در معنا مضاف به «بَعضٍ»؛ معنی: «اولیا»، «یاران نزدیک»، «پشتیبانان»، «سرپرستان».
بَعضٍ: ریشه: ب ع ض؛ اسم، مضاف‌الیه، مجرور؛ معنی: «برخی دیگر»، «بخشی دیگر».

وَمَن يَتَوَلَّهُم مِنكُم فَإِنَّهُ مِنهُم

و هرکس از شما آنان را ولی خود بگیرد، بی‌گمان او از آنان است.

وَمَن: «وَ» حرف عطف یا آغاز جمله، بی‌ریشه؛ «مَن» اسم شرط جازم، برای انسان؛ معنی: «و هرکس».
يَتَوَلَّهُم: ریشه: و ل ي؛ فعل مضارع مجزوم به «مَن» شرطیه؛ علامت جزم: حذف حرف عله از پایان فعل «يَتَوَلّى»؛ «هُم» ضمیر متصل جمع مذکر غایب در محل نصب، مفعول‌به؛ معنی: «آنان را ولی بگیرد»، «با آنان پیوند ولایی برقرار کند»، «آنان را سرپرست و تکیه‌گاه خود سازد».
مِنكُم: «مِن» حرف جر، بی‌ریشه؛ «كُم» ضمیر متصل دوم‌شخص جمع در محل جر؛ معنی: «از شما».
فَإِنَّهُ: «فَ» فای جواب شرط؛ «إِنَّ» حرف تأکید و نصب؛ «هُ» ضمیر متصل سوم‌شخص مفرد مذکر در محل نصب، اسم «إِنَّ»؛ معنی: «پس بی‌گمان او».
مِنهُم: «مِن» حرف جر؛ «هُم» ضمیر متصل جمع مذکر غایب در محل جر؛ جار و مجرور در جایگاه خبر «إِنَّ»؛ معنی: «از آنان است»، «در شمار آنان است».

إِنَّ الله لا يَهدِي القَومَ الظّالِمينَ

همانا الله گروه ستمکاران را هدایت نمی‌کند.

إِنَّ: ریشه ندارد؛ حرف تأکید و نصب؛ اسم خود را منصوب و خبر خود را مرفوع می‌کند؛ معنی: «همانا»، «بی‌گمان».
الله: اسم خاص خداوند؛ ریشهٔ اشتقاقی آن در میان زبان‌شناسان و نحویان محل اختلاف است؛ اسم «إِنَّ»، منصوب؛ معنی: «الله»، خدای یگانه.
لا: ریشه ندارد؛ حرف نفی؛ معنی: «نه»، «نمی».
يَهدِي: ریشه: ه د ي؛ فعل مضارع مرفوع؛ فاعل آن ضمیر مستتر «هو» است که به «الله» برمی‌گردد؛ معنی: «هدایت می‌کند»، «راه می‌نماید»، و با «لا»: «هدایت نمی‌کند».
القَومَ: ریشه: ق و م؛ اسم، مفعول‌به برای «يَهدِي»، منصوب؛ معنی: «قوم»، «گروه»، «مردم».
الظّالِمينَ: ریشه: ظ ل م؛ اسم فاعل جمع مذکر سالم از «ظَلَمَ»؛ صفت برای «القَومَ»، منصوب با یاء؛ معنی: «ستمکاران»، «کسانی که ستم می‌کنند»، «کسانی که حق را از جای خود بیرون می‌برند».