005-022-114-مائدة

گفتند: «ای موسی، بی‌گمان در آن سرزمین مردمی زورمند و سلطه‌گر هستند، و ما هرگز وارد آن نمی‌شویم تا آنان از آن بیرون روند؛ پس اگر از آن بیرون روند، قطعاً ما وارد خواهیم شد.»

قَالُوا يَا مُوسَىٰ

گفتند: ای موسی،

قَالُوا: ریشهٔ «ق و ل»؛ فعل ماضی، صیغهٔ سوم‌شخص جمع مذکر؛ مبنی بر ضم به‌سبب اتصال به «واو جماعت»؛ معنای آن: گفتند.

يَا: حرف ندا؛ برای صدا زدن و خطاب مستقیم؛ معنای آن: ای.

مُوسَىٰ: اسم علم؛ نام پیامبر بنی‌اسرائیل؛ منادا و در محل نصب؛ چون اسم مقصور است، حرکت پایانی آن ظاهر نمی‌شود؛ از نظر ریشه، نامی غیرعربی دانسته می‌شود و ریشهٔ عربی معمول ندارد؛ معنای آن: موسی.

إِنَّ فِيهَا قَوْمًا جَبَّارِينَ

بی‌گمان در آن، مردمی زورمند و سلطه‌گر هستند.

إِنَّ: حرف تأکید و نصب؛ اسم خود را منصوب و خبر خود را مرفوع می‌کند؛ معنای آن: بی‌گمان، قطعاً، همانا.

فِيهَا: «فِي» حرف جر به معنای «در» + «هَا» ضمیر متصل مفرد مؤنث غایب به معنای «آن»؛ ضمیر به سرزمین یا شهر مورد نظر برمی‌گردد؛ جار و مجرور، در جایگاه خبر مقدم برای «إِنَّ»؛ معنای ترکیبی: در آن.

قَوْمًا: ریشهٔ «ق و م»؛ اسم، مفرد لفظی با معنای جمعی؛ اسم مؤخرِ «إِنَّ» و منصوب با فتحه؛ معنای آن: گروهی، مردمی، قومی.

جَبَّارِينَ: ریشهٔ «ج ب ر»؛ صفت برای «قَوْمًا»؛ جمع مذکر سالم، منصوب با یاء؛ معنای آن: زورمندان، سلطه‌گران، سرکشان، کسانی که با قدرت بر دیگران چیره می‌شوند.

وَإِنَّا لَن نَّدْخُلَهَا حَتَّىٰ يَخْرُجُوا مِنْهَا

و ما هرگز وارد آن نمی‌شویم تا آنان از آن بیرون روند.

وَ: حرف عطف؛ برای پیوند دادن جمله با جملهٔ پیشین؛ معنای آن: و.

إِنَّا: ترکیب «إِنَّ» + «نَا»؛ «إِنَّ» حرف تأکید و نصب، و «نَا» ضمیر متصل اول‌شخص جمع در جایگاه اسم «إِنَّ»؛ معنای ترکیبی: بی‌گمان ما، قطعاً ما.

لَن: حرف نفی و نصب برای فعل مضارع؛ نفیِ آینده را می‌رساند؛ معنای آن: هرگز/هرگز در آینده، نخواهیم.

نَّدْخُلَهَا: ریشهٔ «د خ ل»؛ فعل مضارع منصوب به‌سبب «لَن»؛ فاعل آن ضمیر پنهان «نحن» به معنای «ما» است؛ «هَا» ضمیر متصل مفرد مؤنث غایب و مفعول‌به، اشاره به آن سرزمین؛ معنای ترکیبی: وارد آن شویم / وارد آن نمی‌شویم.

حَتَّىٰ: حرف غایت و نصب؛ در اینجا به معنای «تا اینکه» و بیان‌کنندهٔ شرط زمانی برای ورود آنان است؛ معنای آن: تا، تا اینکه.

يَخْرُجُوا: ریشهٔ «خ ر ج»؛ فعل مضارع منصوب بعد از «حَتَّىٰ»؛ از افعال پنج‌گانه و نشانهٔ نصب آن حذف نون است؛ «واو جماعت» فاعل؛ معنای آن: بیرون روند، خارج شوند.

مِنْهَا: «مِنْ» حرف جر به معنای «از» + «هَا» ضمیر متصل مفرد مؤنث غایب به معنای «آن»؛ جار و مجرور؛ معنای ترکیبی: از آن، از آنجا.

فَإِن يَخْرُجُوا مِنْهَا فَإِنَّا دَاخِلُونَ

پس اگر از آن بیرون روند، قطعاً ما واردشونده خواهیم بود.

فَ: حرف تفریع و نتیجه؛ جملهٔ شرطی را به سخن پیشین پیوند می‌دهد؛ معنای آن: پس.

إِن: حرف شرط جازم؛ فعل شرط را مجزوم می‌کند؛ معنای آن: اگر.

يَخْرُجُوا: ریشهٔ «خ ر ج»؛ فعل مضارع مجزوم، فعل شرط؛ از افعال پنج‌گانه و نشانهٔ جزم آن حذف نون است؛ «واو جماعت» فاعل؛ معنای آن: بیرون روند، خارج شوند.

مِنْهَا: «مِنْ» حرف جر به معنای «از» + «هَا» ضمیر متصل مفرد مؤنث غایب به معنای «آن»؛ جار و مجرور؛ معنای ترکیبی: از آن، از آنجا.

فَإِنَّا: «فَ» حرف واقع در جواب شرط و پیونددهندهٔ پاسخ شرط؛ «إِنَّ» حرف تأکید و نصب؛ «نَا» ضمیر متصل اول‌شخص جمع در جایگاه اسم «إِنَّ»؛ معنای ترکیبی: پس قطعاً ما، آنگاه بی‌گمان ما.

دَاخِلُونَ: ریشهٔ «د خ ل»؛ اسم فاعل از «دَخَلَ»؛ جمع مذکر سالم، خبر «إِنَّ» و مرفوع با واو؛ معنای آن: واردشوندگان، داخل‌شونده‌ها، کسانی که وارد می‌شوند.