| پس از نزول بیستودو سورهای که در شمارههای پیشین ترجمه و تفسیر شدند، مردم مکه متوجه شدند که از سوره هشتم تا سوره بیستودوم، حتی یکبار هم نام الله ذکر نشده و بهجای آن، پیوسته از ربّ یا پروردگار محمد و پروردگار مردم سخن گفته شده است. ازاینرو شایع کردند که محمد از سوی کسی غیر از الله، یعنی خالق جهان، برانگیخته شده است؛ وگرنه چنین نام الله را کنار نمیگذاشت. در پاسخ به آنان، سوره بیستوسوم، که به سوره توحید معروف است، به این شکل نازل شد. در این سوره، حقیقت توحید با کوتاهترین و رساترین عبارتها بیان میشود. خداوند اعلام میکند که او یگانه است و در ذات، صفات و افعال خویش هیچ شریکی ندارد. نه زاده شده و نه کسی را زاده است؛ بنابراین، نسبتهایی مانند فرزند، پدر یا همتا درباره او بیمعناست. او بینیاز مطلق است و همه موجودات در اصل وجود و در ادامه حیات خود به او نیازمندند. این سوره همچنین هرگونه تشبیه و تجسیم را نفی میکند. خداوند نه مانند مخلوقات است و نه میتوان او را با معیارهای مادی و انسانی سنجید. ازاینرو، آیه پایانی با تأکید میپرسد: «و هیچکس همتای او نیست.» این بیان، هم پاسخ به مشرکان و هم ردّ پندارهایی است که خدا را دارای شریک، فرزند یا واسطهای مستقل در تدبیر جهان میدانستند. بدین ترتیب، نام «الله» که در سورههای پیشین کمتر بهصورت صریح آمده بود، در این سوره در مرکز پیام قرار میگیرد و روشن میشود که «رب» و «الله» دو حقیقت جداگانه نیستند، بلکه پروردگار جهان همان خدای یگانهای است که شایسته پرستش است. | 