005-042-114-مائدة

بسیار گوش‌سپارِ دروغ‌اند و بسیار خورندهٔ مال حرام؛ پس اگر نزد تو آمدند، میانشان داوری کن یا از آنان روی بگردان؛ و اگر از آنان روی بگردانی، هرگز هیچ زیانی به تو نمی‌رسانند؛ و اگر داوری کردی، میانشان به عدالت داوری کن؛ بی‌گمان الله دادگران را دوست می‌دارد.

سَمّاعونَ لِلكَذِبِ أَكّالونَ لِلسُّحتِ

بسیار گوش‌سپارِ دروغ‌اند و بسیار خورندهٔ مال حرام.

سَمّاعونَ: ریشه: «س م ع»؛ از نظر گرامری: صیغهٔ مبالغه بر وزن «فَعّال»، جمع مذکر سالم، مرفوع با «واو»؛ معنا: بسیار شنونده، بسیار گوش‌دهنده، کسی که با علاقه و تکرار به چیزی گوش می‌دهد.

لِلكَذِبِ: ریشه: «ك ذ ب»؛ از نظر گرامری: «لِـ» حرف جر، «الكَذِب» اسم مجرور با کسره، همراه با «ال» معرفه؛ معنا: برای دروغ، به دروغ، سخن نادرست، خلاف حقیقت.

أَكّالونَ: ریشه: «أ ك ل»؛ از نظر گرامری: صیغهٔ مبالغه بر وزن «فَعّال»، جمع مذکر سالم، مرفوع با «واو»؛ معنا: بسیار خورنده، بسیار مصرف‌کننده، کسی که پیوسته یا با حرص چیزی را می‌خورد یا می‌گیرد.

لِلسُّحتِ: ریشه: «س ح ت»؛ از نظر گرامری: «لِـ» حرف جر، «السُّحت» اسم مجرور با کسره، همراه با «ال» معرفه؛ معنا: مال حرام، رشوه، درآمد ناپاک، مالی که برکت و پاکی را از بین می‌برد.

فَإِن جاءوكَ فَاحكُم بَينَهُم أَو أَعرِض عَنهُم

پس اگر نزد تو آمدند، میانشان داوری کن یا از آنان روی بگردان.

فَإِن: از نظر گرامری: «فَـ» حرف پیوند و نتیجه، «إِن» حرف شرط جازم؛ معنا: پس اگر، در نتیجه اگر.

جاءوكَ: ریشه: «ج ي ء»؛ از نظر گرامری: فعل ماضی، در جایگاه فعل شرط، «واو» فاعل جمع، «كَ» ضمیر متصل مفعول‌به برای مخاطب مفرد مذکر؛ معنا: نزد تو آمدند، به سوی تو آمدند، مراجعه کردند.

فَاحكُم: ریشه: «ح ك م»؛ از نظر گرامری: «فَـ» رابط جواب شرط، «احكُم» فعل امر، فاعل آن ضمیر پنهان «أنتَ»؛ معنا: داوری کن، حکم بده، قضاوت کن.

بَينَهُم: ریشه: «ب ي ن»؛ از نظر گرامری: «بَينَ» ظرف مکان منصوب و مضاف، «هُم» ضمیر متصل مضاف‌الیه؛ معنا: میان آنان، بین آنان.

أَو: از نظر گرامری: حرف عطف برای اختیار یا جداسازی دو کار؛ معنا: یا.

أَعرِض: ریشه: «ع ر ض»؛ از نظر گرامری: فعل امر از باب إفعال، فاعل آن ضمیر پنهان «أنتَ»؛ معنا: روی بگردان، صرف‌نظر کن، کناره بگیر.

عَنهُم: از نظر گرامری: «عَن» حرف جر، «هُم» ضمیر متصل در محل جر؛ معنا: از آنان، نسبت به آنان، از کار آنان.

وَإِن تُعرِض عَنهُم فَلَن يَضُرّوكَ شَيئًا

و اگر از آنان روی بگردانی، هرگز هیچ زیانی به تو نمی‌رسانند.

وَإِن: از نظر گرامری: «وَ» حرف عطف یا آغاز سخن، «إِن» حرف شرط جازم؛ معنا: و اگر.

تُعرِض: ریشه: «ع ر ض»؛ از نظر گرامری: فعل مضارع مجزوم به «إِن»، علامت جزم سکون، فاعل آن ضمیر پنهان «أنتَ»؛ معنا: روی بگردانی، صرف‌نظر کنی، کناره بگیری.

عَنهُم: از نظر گرامری: «عَن» حرف جر، «هُم» ضمیر متصل در محل جر؛ معنا: از آنان، نسبت به آنان.

فَلَن: از نظر گرامری: «فَـ» رابط جواب شرط، «لَن» حرف نفی و نصب برای آینده؛ معنا: پس هرگز، پس نخواهند.

يَضُرّوكَ: ریشه: «ض ر ر»؛ از نظر گرامری: فعل مضارع منصوب به «لَن»، اصل آن «يَضُرّونَكَ» بوده و نون به سبب نصب حذف شده است، «واو» فاعل جمع، «كَ» ضمیر متصل مفعول‌به؛ معنا: به تو زیان می‌رسانند، به تو آسیب می‌زنند.

شَيئًا: ریشه: «ش ي ء»؛ از نظر گرامری: اسم نکره منصوب، در اینجا برای فراگیری نفی آمده و می‌تواند نقش مفعول مطلق یا بیان مقدار زیان را داشته باشد؛ معنا: چیزی، هیچ چیز، هیچ اندازه‌ای از زیان.

وَإِن حَكَمتَ فَاحكُم بَينَهُم بِالقِسطِ

و اگر داوری کردی، میانشان به عدالت داوری کن.

وَإِن: از نظر گرامری: «وَ» حرف عطف یا آغاز سخن، «إِن» حرف شرط جازم؛ معنا: و اگر.

حَكَمتَ: ریشه: «ح ك م»؛ از نظر گرامری: فعل ماضی در جایگاه فعل شرط، «تَ» ضمیر متصل فاعل برای مخاطب مفرد مذکر؛ معنا: داوری کردی، حکم دادی، قضاوت کردی.

فَاحكُم: ریشه: «ح ك م»؛ از نظر گرامری: «فَـ» رابط جواب شرط، «احكُم» فعل امر، فاعل آن ضمیر پنهان «أنتَ»؛ معنا: داوری کن، حکم بده، قضاوت کن.

بَينَهُم: ریشه: «ب ي ن»؛ از نظر گرامری: «بَينَ» ظرف مکان منصوب و مضاف، «هُم» ضمیر متصل مضاف‌الیه؛ معنا: میان آنان، بین آنان.

بِالقِسطِ: ریشه: «ق س ط»؛ از نظر گرامری: «بِـ» حرف جر، «القِسط» اسم مجرور با کسره، همراه با «ال» معرفه؛ معنا: به عدالت، با دادگری، بر پایهٔ انصاف و حق.

إِنَّ الله يُحِبُّ المُقسِطينَ

بی‌گمان الله دادگران را دوست می‌دارد.

إِنَّ: از نظر گرامری: حرف تأکید و نصب؛ معنا: بی‌گمان، همانا، قطعاً.

الله: از نظر گرامری: نام خاص ذات پروردگار، اسم «إِنَّ» و منصوب؛ ریشهٔ اشتقاقی آن در میان زبان‌شناسان محل اختلاف است؛ معنا: الله، معبود یگانه.

يُحِبُّ: ریشه: «ح ب ب»؛ از نظر گرامری: فعل مضارع مرفوع، فاعل آن ضمیر پنهان «هو» است که به الله برمی‌گردد؛ معنا: دوست می‌دارد، محبت دارد، می‌پسندد.

المُقسِطينَ: ریشه: «ق س ط»؛ از نظر گرامری: اسم فاعل از باب إفعال «أقسطَ»، جمع مذکر سالم، منصوب با «یاء» به عنوان مفعول‌به؛ معنا: دادگران، عدالت‌ورزان، کسانی که به انصاف رفتار می‌کنند.