| يا أَيُّهَا الرَّسولُ لا يَحزُنكَ الَّذينَ يُسارِعونَ فِي الكُفرِ مِنَ الَّذينَ قالوا آمَنّا بِأَفواهِهِم وَلَم تُؤمِن قُلوبُهُم ۛ وَمِنَ الَّذينَ هادوا ۛ سَمّاعونَ لِلكَذِبِ سَمّاعونَ لِقَومٍ آخَرينَ لَم يَأتوكَ ۖ يُحَرِّفونَ الكَلِمَ مِن بَعدِ مَواضِعِهِ ۖ يَقولونَ إِن أوتيتُم هٰذا فَخُذوهُ وَإِن لَم تُؤتَوهُ فَاحذَروا ۚ وَمَن يُرِدِ اللَّهُ فِتنَتَهُ فَلَن تَملِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيئًا ۚ أُولٰئِكَ الَّذينَ لَم يُرِدِ اللَّهُ أَن يُطَهِّرَ قُلوبَهُم ۚ لَهُم فِي الدُّنيا خِزيٌ ۖ وَلَهُم فِي الآخِرَةِ عَذابٌ عَظيمٌ ای پیامبر، کسانی که در کفر شتاب میکنند تو را اندوهگین نکنند؛ از کسانی که با زبان خود گفتند ایمان آوردیم، در حالی که دلهایشان ایمان نیاورده است؛ و نیز از یهودیان. آنان بسیار گوشدهنده به دروغاند و برای گروهی دیگر که نزد تو نیامدهاند، بسیار شنوا هستند. سخنان را پس از قرار گرفتنشان در جایگاههایشان دگرگون میکنند. میگویند: اگر این حکم به شما داده شد، آن را بگیرید، و اگر به شما داده نشد، دوری کنید. و هر کس را الله بخواهد دچار آزمایش و گمراهی کند، تو هرگز در برابر الله هیچ اختیاری برای او نخواهی داشت. آنان کسانی هستند که الله نخواسته دلهایشان را پاک گرداند. برای آنان در دنیا رسوایی است و برای آنان در آخرت عذابی بزرگ است. يا أَيُّهَا الرَّسولُ لا يَحزُنكَ الَّذينَ يُسارِعونَ فِي الكُفرِای پیامبر، کسانی که در کفر شتاب میکنند تو را اندوهگین نکنند. - يا: حرف ندا؛ ریشه ندارد؛ برای صدا زدن و توجه دادن به مخاطب.
- أَيُّهَا: «أَيُّ» اسم ندا، مبنی بر ضم در محل نصب ندا؛ «ها» حرف تنبیه و توجه؛ برای خطاب مستقیم و بزرگداشت در تعبیر.
- الرَّسولُ: ریشه: ر س ل؛ اسم مفرد مذکر معرفه با «ال»، بدل یا عطف بیان برای «أَيُّ»، مرفوع؛ معنی: فرستاده، پیامبر.
- لا: حرف نهی یا نفی در این ساختار با معنای بازداشتن از اثرگذاری غم؛ ریشه ندارد؛ معنی: نباید، نکند.
- يَحزُنكَ: ریشه: ح ز ن؛ فعل مضارع، باب أَفعَلَ: «أَحزَنَ يُحزِنُ»، صیغهٔ سومشخص مفرد مذکر؛ «كَ» ضمیر متصل مخاطب مفرد، مفعولبه؛ معنی: تو را غمگین کند، اندوهگینت سازد.
- الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر؛ مبنی بر فتح؛ فاعل برای «يَحزُنكَ»؛ معنی: کسانی که.
- يُسارِعونَ: ریشه: س ر ع؛ فعل مضارع، باب مفاعله: «سارَعَ يُسارِعُ»، صیغهٔ سومشخص جمع مذکر، مرفوع به ثبوت نون؛ واو فاعل؛ معنی: شتاب میکنند، با سرعت وارد میشوند.
- فِي: حرف جر؛ ریشه ندارد؛ معنی: در، درون.
- الكُفرِ: ریشه: ك ف ر؛ اسم مفرد معرفه با «ال»، مجرور به «في»؛ معنی: کفر، پوشاندن حقیقت، انکار ایمان.
مِنَ الَّذينَ قالوا آمَنّا بِأَفواهِهِم وَلَم تُؤمِن قُلوبُهُماز کسانی که گفتند: ایمان آوردیم، با دهانهایشان، در حالی که دلهایشان ایمان نیاورده است. - مِنَ: حرف جر؛ ریشه ندارد؛ برای بیان بخشی از گروه یا منشأ؛ معنی: از، از میان.
- الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر؛ مبنی بر فتح، مجرور لفظاً به «مِن»؛ معنی: کسانی که.
- قالوا: ریشه: ق و ل؛ فعل ماضی، سومشخص جمع مذکر؛ واو فاعل؛ معنی: گفتند.
- آمَنّا: ریشه: أ م ن؛ فعل ماضی، باب إفعال: «آمَنَ»، صیغهٔ اولشخص جمع؛ «نا» فاعل؛ معنی: ایمان آوردیم، اقرار به ایمان کردیم.
- بِأَفواهِهِم: «بِـ» حرف جر؛ «أَفواه» ریشه: ف و ه / ف م، جمع «فَم» به معنی دهان، مجرور به باء؛ «هِم» ضمیر متصل جمع مذکر در محل اضافه؛ معنی: با دهانهایشان، با زبانشان.
- وَ: حرف عطف یا حال؛ ریشه ندارد؛ معنی: و، در حالی که.
- لَم: حرف نفی و جزم؛ ریشه ندارد؛ فعل مضارع پس از خود را مجزوم میکند؛ معنی: نه، هرگز در گذشته.
- تُؤمِن: ریشه: أ م ن؛ فعل مضارع مجزوم به «لم»، سومشخص مفرد مؤنث؛ فاعل آن «قلوبهم» است؛ معنی: ایمان نیاورد.
- قُلوبُهُم: «قُلوب» ریشه: ق ل ب، جمع «قلب»، فاعل مرفوع؛ «هُم» ضمیر متصل جمع مذکر در محل اضافه؛ معنی: دلهایشان، درونهایشان.
وَمِنَ الَّذينَ هادواو از کسانی که یهودی شدند. - وَمِنَ: «وَ» حرف عطف؛ «مِنَ» حرف جر؛ معنی: و از، و از میان.
- الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر؛ مجرور لفظاً به «مِن»؛ معنی: کسانی که.
- هادوا: ریشه: ه و د؛ فعل ماضی، سومشخص جمع مذکر؛ واو فاعل؛ معنی: یهودی شدند، به یهودیت منسوب شدند، از یهودیان بودند.
سَمّاعونَ لِلكَذِبِ سَمّاعونَ لِقَومٍ آخَرينَ لَم يَأتوكَآنان بسیار گوشدهنده به دروغاند و بسیار شنوا برای گروهی دیگرند که نزد تو نیامدهاند. - سَمّاعونَ: ریشه: س م ع؛ صیغهٔ مبالغه بر وزن «فَعّال»، جمع مذکر سالم، مرفوع با واو؛ معنی: بسیار شنوندگان، بسیار گوشدهندگان، کسانی که با رغبت گوش میدهند.
- لِلكَذِبِ: «لِـ» حرف جر؛ «الكَذِب» ریشه: ك ذ ب، اسم مفرد معرفه، مجرور؛ معنی: به دروغ، برای دروغ، سخن نادرست.
- سَمّاعونَ: ریشه: س م ع؛ صیغهٔ مبالغه، جمع مذکر سالم مرفوع؛ معنی: بسیار گوشدهندگان، بسیار شنوندگان.
- لِقَومٍ: «لِـ» حرف جر؛ «قَوم» ریشه: ق و م، اسم جمع، مجرور؛ معنی: برای گروهی، برای مردمی.
- آخَرينَ: ریشه: أ خ ر؛ صفت برای «قوم»، جمع مذکر، مجرور با یاء؛ معنی: دیگران، گروهی دیگر.
- لَم: حرف نفی و جزم؛ معنی: نه، در گذشته چنین نکردهاند.
- يَأتوكَ: ریشه: أ ت ي؛ فعل مضارع مجزوم به «لم»، سومشخص جمع مذکر؛ واو فاعل؛ «كَ» ضمیر متصل مخاطب مفرد، مفعول یا متعلق به آمدن؛ معنی: نزد تو نیامدند، به حضورت نیامدند.
يُحَرِّفونَ الكَلِمَ مِن بَعدِ مَواضِعِهِسخنان را پس از جایگاههایشان دگرگون میکنند. - يُحَرِّفونَ: ریشه: ح ر ف؛ فعل مضارع، باب تفعیل: «حَرَّفَ يُحَرِّفُ»، سومشخص جمع مذکر، مرفوع به ثبوت نون؛ واو فاعل؛ معنی: دگرگون میکنند، منحرف میسازند، معنی را از جای خود میگردانند.
- الكَلِمَ: ریشه: ك ل م؛ اسم جمع یا اسم جنس جمعی معرفه، مفعولبه منصوب؛ معنی: سخنان، کلمات، گفتار.
- مِن: حرف جر؛ معنی: از، پس از، بعد از.
- بَعدِ: ریشه: ب ع د؛ اسم ظرف زمان، مجرور به «مِن»، و مضاف؛ معنی: بعد، پس از.
- مَواضِعِهِ: «مَواضِع» ریشه: و ض ع، جمع «موضع»، مضافالیه مجرور؛ «هِ» ضمیر متصل مفرد مذکر، مضافالیه؛ معنی: جایگاههایش، محلهای درست آن.
يَقولونَ إِن أوتيتُم هٰذا فَخُذوهُ وَإِن لَم تُؤتَوهُ فَاحذَروامیگویند: اگر این به شما داده شد، آن را بگیرید؛ و اگر به شما داده نشد، دوری کنید. - يَقولونَ: ریشه: ق و ل؛ فعل مضارع، سومشخص جمع مذکر، مرفوع به ثبوت نون؛ واو فاعل؛ معنی: میگویند.
- إِن: حرف شرط؛ ریشه ندارد؛ معنی: اگر.
- أوتيتُم: ریشه: أ ت ي؛ فعل ماضی مجهول، دومشخص جمع مذکر؛ «تُم» ضمیر فاعلی در ساخت مجهول؛ معنی: به شما داده شد، به شما رسانده شد.
- هٰذا: اسم اشاره مفرد مذکر؛ مبنی؛ مفعول دوم یا اشاره به حکم مورد نظر؛ معنی: این.
- فَخُذوهُ: «فَـ» حرف جواب شرط؛ «خُذوا» ریشه: أ خ ذ، فعل امر، دومشخص جمع مذکر؛ واو فاعل؛ «هُ» ضمیر متصل مفرد مذکر، مفعولبه؛ معنی: پس آن را بگیرید، بپذیرید.
- وَإِن: «وَ» حرف عطف؛ «إِن» حرف شرط؛ معنی: و اگر.
- لَم: حرف نفی و جزم؛ معنی: نه، داده نشد.
- تُؤتَوهُ: ریشه: أ ت ي؛ فعل مضارع مجهول، مجزوم به «لم»، دومشخص جمع مذکر؛ واو ضمیر نائبفاعل؛ «هُ» ضمیر مفعولی؛ معنی: آن به شما داده نشد.
- فَاحذَروا: «فَـ» حرف جواب شرط؛ «احذَروا» ریشه: ح ذ ر، فعل امر، دومشخص جمع مذکر؛ واو فاعل؛ معنی: پس برحذر باشید، دوری کنید، بپرهیزید.
وَمَن يُرِدِ اللَّهُ فِتنَتَهُ فَلَن تَملِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيئًاو هر کس را الله بخواهد دچار آزمایش و گمراهی کند، تو هرگز در برابر الله هیچ اختیاری برای او نخواهی داشت. - وَمَن: «وَ» حرف عطف؛ «مَن» اسم شرط جازم برای عاقل؛ معنی: و هر کس.
- يُرِدِ: ریشه: ر و د؛ فعل مضارع مجزوم به سبب شرط، از «أرادَ يُريدُ»، سومشخص مفرد مذکر؛ کسره برای جلوگیری از برخورد دو ساکن آمده است؛ معنی: بخواهد، اراده کند.
- اللَّهُ: اسم خاص؛ فاعل مرفوع؛ معنی: الله.
- فِتنَتَهُ: ریشه: ف ت ن؛ «فِتنة» اسم مفرد مؤنث، مفعولبه برای «يُرِد»، مضاف؛ «هُ» ضمیر متصل مفرد مذکر، مضافالیه؛ معنی: آزمایش او، گرفتار شدن او، گمراهی و رسوایی او در اثر امتحان.
- فَلَن: «فَـ» حرف جواب شرط؛ «لَن» حرف نفی و نصب برای آینده؛ معنی: پس هرگز نخواهی.
- تَملِكَ: ریشه: م ل ك؛ فعل مضارع منصوب به «لن»، دومشخص مفرد مذکر؛ فاعل مستتر «أنت»؛ معنی: مالک شوی، اختیار داشته باشی، توان جلوگیری داشته باشی.
- لَهُ: «لِـ» حرف جر؛ «هُ» ضمیر متصل مفرد مذکر؛ معنی: برای او، به سود او.
- مِنَ: حرف جر؛ معنی: از، در برابر، از جانب.
- اللَّهِ: اسم خاص، مجرور به «مِن»؛ معنی: الله.
- شَيئًا: ریشه: ش ي أ؛ اسم نکره مفرد، منصوب؛ معنی: چیزی، هیچ چیزی.
أُولٰئِكَ الَّذينَ لَم يُرِدِ اللَّهُ أَن يُطَهِّرَ قُلوبَهُمآنان کسانی هستند که الله نخواسته دلهایشان را پاک گرداند. - أُولٰئِكَ: اسم اشاره برای جمع دور؛ مبنی؛ مبتدا؛ معنی: آنان، آن گروه.
- الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر؛ خبر یا صفت برای «أولئك»؛ معنی: کسانی که.
- لَم: حرف نفی و جزم؛ معنی: نه، نخواسته است.
- يُرِدِ: ریشه: ر و د؛ فعل مضارع مجزوم به «لم»، سومشخص مفرد مذکر؛ کسره برای جلوگیری از برخورد دو ساکن؛ معنی: اراده نکرد، نخواست.
- اللَّهُ: اسم خاص؛ فاعل مرفوع؛ معنی: الله.
- أَن: حرف مصدری و نصب؛ معنی: که، تا.
- يُطَهِّرَ: ریشه: ط ه ر؛ فعل مضارع منصوب به «أن»، باب تفعیل: «طَهَّرَ يُطَهِّرُ»، سومشخص مفرد مذکر؛ معنی: پاک گرداند، پاکیزه کند.
- قُلوبَهُم: «قُلوب» ریشه: ق ل ب، جمع «قلب»، مفعولبه منصوب و مضاف؛ «هُم» ضمیر متصل جمع مذکر، مضافالیه؛ معنی: دلهایشان، قلبهایشان.
لَهُم فِي الدُّنيا خِزيٌبرای آنان در دنیا رسوایی است. - لَهُم: «لِـ» حرف جر؛ «هُم» ضمیر متصل جمع مذکر؛ شبهجمله در جای خبر مقدم؛ معنی: برای آنان، از آنِ آنان.
- فِي: حرف جر؛ معنی: در.
- الدُّنيا: ریشه: د ن و؛ اسم مؤنث معرفه با «ال»، مجرور به «في»؛ معنی: دنیا، زندگی نزدیک و اینجهانی.
- خِزيٌ: ریشه: خ ز ي؛ اسم مفرد نکره، مبتدای مؤخر مرفوع؛ معنی: رسوایی، خواری، ننگ.
وَلَهُم فِي الآخِرَةِ عَذابٌ عَظيمٌو برای آنان در آخرت عذابی بزرگ است. - وَلَهُم: «وَ» حرف عطف؛ «لِـ» حرف جر؛ «هُم» ضمیر متصل جمع مذکر؛ معنی: و برای آنان.
- فِي: حرف جر؛ معنی: در.
- الآخِرَةِ: ریشه: أ خ ر؛ اسم مؤنث معرفه با «ال»، مجرور به «في»؛ معنی: آخرت، جهان پس از مرگ.
- عَذابٌ: ریشه: ع ذ ب؛ اسم مفرد نکره، مبتدای مؤخر مرفوع؛ معنی: عذاب، کیفر، رنج.
- عَظيمٌ: ریشه: ع ظ م؛ صفت برای «عذاب»، مفرد مذکر نکره، مرفوع؛ معنی: بزرگ، شدید، سنگین.
| 