005-038-114-مائدة

و مرد دزد و زن دزد، دست‌هایشان را به کیفر آنچه مرتکب شده‌اند، به عنوان بازدارندگی‌ای از سوی الله قطع کنید؛ و الله شکست‌ناپذیرِ حکیم است.

وَالسّارِقُ وَالسّارِقَةُ فَاقطَعوا أَيدِيَهُما

و مرد دزد و زن دزد، دست‌هایشان را قطع کنید.

وَالسّارِقُ: «وَ» حرف عطف یا آغاز سخن؛ «السّارِقُ» اسم فاعل از ریشهٔ «س ر ق»، بر وزن «فاعِل»، معرفه با «ال»، مفرد مذکر، مرفوع؛ از نظر نقش نحوی مبتدا دانسته می‌شود؛ معنا: دزد، کسی که پنهانی مال دیگری را می‌گیرد.
وَالسّارِقَةُ: «وَ» حرف عطف؛ «السّارِقَةُ» اسم فاعل مؤنث از ریشهٔ «س ر ق»، بر وزن «فاعِلَة»، معرفه با «ال»، مفرد مؤنث، مرفوع و معطوف بر «السّارِقُ»؛ معنا: زن دزد، زنی که پنهانی مال دیگری را می‌گیرد.
فَاقطَعوا: «فَ» فای تفریع یا فای جواب به سبب داشتن معنای شرط در مبتدا؛ «اقطَعوا» فعل امر از ریشهٔ «ق ط ع»، باب «فَعَلَ يَفعَلُ»، صیغهٔ دوم‌شخص جمع مذکر، مبنی بر حذف نون به سبب اتصال به «واو الجماعة»؛ «واو» فاعل است؛ معنا: قطع کنید، ببُرید، جدا کنید.
أَيدِيَهُما: «أَيدِيَ» جمع «يَد» به معنای دست، ریشهٔ واژه را معمولاً «ي د ي / ي د و» دانسته‌اند؛ اسم منصوب و مفعول‌به برای «اقطَعوا»، و مضاف است؛ «هُما» ضمیر متصلِ سوم‌شخص مثنّی، در محل جر به اضافه؛ معنا: دست‌های آن دو.

جَزاءً بِما كَسَبا نَكالًا مِنَ اللهِ

به عنوان کیفرِ آنچه مرتکب شده‌اند و بازدارندگی‌ای از سوی الله.

جَزاءً: مصدر از ریشهٔ «ج ز ي»، منصوب؛ از نظر نحوی مفعولٌ‌لأجله یا مصدر منصوب برای بیان علت و نوع مجازات دانسته می‌شود؛ معنا: کیفر، پاداش، جزا، نتیجهٔ عمل.
بِما: «بِـ» حرف جر به معنای «به سببِ، در برابرِ، به خاطرِ»؛ «ما» می‌تواند موصوله باشد، یعنی «آنچه»، یا مصدریه باشد، یعنی «کسب‌کردن»؛ ترکیب «بِما» یعنی: به سبب آنچه / به سببِ کاری که.
كَسَبا: فعل ماضی از ریشهٔ «ك س ب»، صیغهٔ سوم‌شخص مثنّی، مبنی بر فتح؛ «ا» نشانهٔ تثنیه و فاعل است و به مرد دزد و زن دزد برمی‌گردد؛ معنا: آن دو کسب کردند، به دست آوردند، مرتکب شدند.
نَكالًا: اسم مصدر یا مصدر از ریشهٔ «ن ك ل»، منصوب؛ از نظر نحوی مفعولٌ‌لأجله دوم یا بدل/بیان برای «جَزاءً» دانسته می‌شود؛ معنا: کیفر بازدارنده، مجازاتی که مایهٔ عبرت و جلوگیری از تکرار جرم است.
مِنَ: حرف جر؛ معنا: از، از سویِ، از جانبِ.
اللهِ: اسم خاص برای الله، مجرور به «مِنَ» و دارای کسره؛ دربارهٔ ریشهٔ اشتقاقی آن دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد، اما در کاربرد نحوی اسم علم برای ذات خداوند است؛ معنا: الله.

وَاللهُ عَزيزٌ حَكيمٌ

و الله شکست‌ناپذیرِ حکیم است.

وَاللهُ: «وَ» حرف عطف یا آغاز جمله؛ «اللهُ» اسم جلاله، مرفوع و مبتدا؛ معنا: الله.
عَزيزٌ: صفت مشبهه از ریشهٔ «ع ز ز»، بر وزن «فعيل»، مرفوع و خبر اول برای «اللهُ»؛ معنا: نیرومند، غالب، شکست‌ناپذیر، صاحب عزت.
حَكيمٌ: صفت مشبهه از ریشهٔ «ح ك م»، بر وزن «فعيل»، مرفوع و خبر دوم برای «اللهُ» یا صفت برای «عَزيزٌ» در ساختار خبری؛ معنا: حکیم، دارای داوری درست، دارای کار و فرمان استوار و سنجیده.