005-036-114-مائدة

بی‌گمان کسانی که کافر شدند، اگر همهٔ آنچه در زمین است و مانندِ آن نیز همراهش برای آنان باشد تا با آن خود را از عذاب روز قیامت بازخرند، از آنان پذیرفته نخواهد شد؛ و برای آنان عذابی دردناک است.

إِنَّ الَّذينَ كَفَروا

بی‌گمان کسانی که کافر شدند،

إِنَّ: حرف تأکید و نصب؛ برای تأکید جمله می‌آید؛ معنای آن: «بی‌گمان»، «همانا»، «قطعاً».

الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر؛ مبنی بر فتح؛ در اینجا اسمِ «إِنَّ» و در محل نصب است؛ معنای آن: «کسانی که»، «آنان که».

كَفَروا: فعل ماضی، صیغهٔ سوم‌شخص جمع مذکر؛ ریشه: ك ف ر؛ «واو» ضمیر فاعلی و نشانهٔ جمع است؛ معنا: «کافر شدند»، «انکار کردند»، «ناسپاسی کردند»، و در اصل ریشه به معنای «پوشاندن» نیز هست.

لَو أَنَّ لَهُم ما فِي الأَرضِ جَميعًا وَمِثلَهُ مَعَهُ

اگر برای آنان همهٔ آنچه در زمین است و همانندِ آن نیز همراهش باشد،

لَو: حرف شرط غیرجازم؛ برای بیان فرض و حالت ناممکن یا فرضی می‌آید؛ معنا: «اگر».

أَنَّ: حرف تأکید و نصب؛ پس از «لَو» جملهٔ اسمیه را وارد ساختار فرضی می‌کند؛ معنا: «اینکه»، و در ترجمه معمولاً در «اگر … باشد» حل می‌شود.

لَهُم: «لِـ» حرف جر به معنای «برای»، «از آنِ»؛ «هُم» ضمیر متصل جمع مذکر غایب، در محل جر؛ مجموعاً معنا: «برای آنان»، «از آنِ آنان».

ما: اسم موصول؛ مبنی؛ در اینجا به معنای «آنچه» است و به همهٔ دارایی‌ها و چیزهای موجود اشاره دارد.

فِي: حرف جر؛ معنا: «در»، «داخلِ».

الأَرضِ: اسم مجرور با «فِي»؛ ریشه: أ ر ض؛ معنا: «زمین».

جَميعًا: حال منصوب؛ ریشه: ج م ع؛ معنا: «همه»، «یکجا»، «به‌تمامی».

وَ: حرف عطف؛ معنا: «و».

مِثلَهُ: «مِثلَ» اسم منصوب و مضاف؛ ریشه: م ث ل؛ معنا: «مانند»، «همانند»، «نظیر»؛ «هُ» ضمیر متصل مفرد مذکر غایب، مضاف‌الیه، اشاره به «ما فِي الأَرضِ»؛ مجموعاً: «مانندِ آن».

مَعَهُ: «مَعَ» ظرف به معنای «همراه»، «با»؛ «هُ» ضمیر متصل مفرد مذکر غایب، مضاف‌الیه؛ مجموعاً: «همراهِ آن»، «با آن».

لِيَفتَدوا بِهِ مِن عَذابِ يَومِ القِيامَةِ

تا با آن خود را از عذاب روز قیامت بازخرند،

لِيَفتَدوا: «لِـ» لام تعلیل، به معنای «تا»، «برای اینکه»؛ «يَفتَدوا» فعل مضارع منصوب به سبب لام تعلیل، از افعال پنج‌گانه، با حذف نون؛ ریشه: ف د ي؛ «واو» ضمیر فاعلی جمع مذکر؛ معنا: «فدیه بدهند»، «خود را بازخرند»، «برای رهایی عوض بپردازند».

بِهِ: «بِـ» حرف جر به معنای «با»، «به وسیلهٔ»؛ «هِ» ضمیر متصل مفرد مذکر غایب، در محل جر؛ اشاره به آنچه در زمین و همانند آن است؛ مجموعاً: «با آن»، «به وسیلهٔ آن».

مِن: حرف جر؛ معنا: «از»، «از جانبِ»، و در اینجا برای رهایی از چیزی آمده است.

عَذابِ: اسم مجرور با «مِن» و مضاف؛ ریشه: ع ذ ب؛ معنا: «عذاب»، «کیفر»، «رنج سخت».

يَومِ: مضاف‌الیه مجرور برای «عَذابِ» و خود مضاف است؛ ریشه: ي و م؛ معنا: «روز».

القِيامَةِ: مضاف‌الیه مجرور برای «يَومِ»؛ ریشه: ق و م؛ معنا: «قیامت»، «برخاستن»، «روز برانگیخته‌شدن».

ما تُقُبِّلَ مِنهُم

از آنان پذیرفته نخواهد شد؛

ما: حرف نفی؛ معنا: «نه»، «نخواهد»، «پذیرفته نشد / نمی‌شود».

تُقُبِّلَ: فعل ماضی مجهول، صیغهٔ سوم‌شخص مفرد مذکر؛ ریشه: ق ب ل؛ باب تفعّل در ساخت مجهول؛ معنا: «پذیرفته شد»؛ همراه با «ما» یعنی: «پذیرفته نشد / پذیرفته نخواهد شد».

مِنهُم: «مِن» حرف جر به معنای «از»؛ «هُم» ضمیر متصل جمع مذکر غایب، در محل جر؛ مجموعاً: «از آنان».

وَلَهُم عَذابٌ أَليمٌ

و برای آنان عذابی دردناک است.

وَ: حرف عطف یا استیناف؛ معنا: «و».

لَهُم: «لِـ» حرف جر به معنای «برای»؛ «هُم» ضمیر متصل جمع مذکر غایب، در محل جر؛ شبه‌جمله و خبر مقدم؛ معنا: «برای آنان».

عَذابٌ: اسم نکره، مرفوع؛ مبتدای مؤخر؛ ریشه: ع ذ ب؛ معنا: «عذاب»، «کیفر»، «رنج سخت».

أَليمٌ: صفت مرفوع برای «عَذابٌ»؛ ریشه: أ ل م؛ معنا: «دردناک»، «رنج‌آور»، «سخت‌آزاردهنده».