005-017-114-مائدة

بی‌گمان کسانی که گفتند: «الله همان مسیح، پسر مریم است» کافر شدند. بگو: پس چه کسی در برابر الله اختیارِ چیزی را دارد، اگر او بخواهد مسیح، پسر مریم، و مادرش و همهٔ کسانی را که در زمین‌اند نابود کند؟ و فرمانروایی آسمان‌ها و زمین و آنچه میان آن دو است، از آنِ الله است. هرچه بخواهد می‌آفریند، و الله بر هر چیزی تواناست.

لَقَد كَفَرَ الَّذينَ قالوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ المَسيحُ ابنُ مَريَمَ

بی‌گمان کسانی که گفتند: «الله همان مسیح، پسر مریم است» کافر شدند.

لَقَد: مرکب از «لَـ» و «قَد»؛ «لَـ» لامِ تأکید، «قَد» حرف تحقیق و تأکید؛ معنای ترکیبی: قطعاً، بی‌گمان، همانا.

كَفَرَ: ریشه: «ك ف ر»؛ فعل ماضی، صیغهٔ سوم‌شخص مفرد مذکر؛ معنای اصلی: پوشاند، انکار کرد؛ در کاربرد دینی: کفر ورزید، حق را انکار کرد.

الَّذينَ: ریشهٔ اشتقاقی ندارد؛ اسم موصول، جمع مذکر؛ معنای آن: کسانی که، آنان که.

قالوا: ریشه: «ق و ل»؛ فعل ماضی، صیغهٔ سوم‌شخص جمع مذکر؛ واو در پایان، ضمیر فاعلی جمع؛ معنا: گفتند.

إِنَّ: حرف مشبه بالفعل، برای تأکید و نصب اسم؛ معنا: بی‌گمان، همانا، به‌درستی که.

اللَّهَ: لفظ جلاله؛ اسم «إِنَّ» و منصوب؛ معنا: الله.

هُوَ: ضمیر منفصل، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ در اینجا برای تأکید و حصر آمده است؛ معنا: او، همان.

المَسيحُ: ریشهٔ احتمالی: «م س ح»؛ اسم لقب، معرفه با «الـ»، خبر «إِنَّ» و مرفوع؛ معنا: مسیح، لقب عیسی بن مریم.

ابنُ: ریشه: «ب ن و / ب ن ي»؛ اسم، بدل یا عطف بیان برای «المسيح»، مرفوع؛ معنا: پسر.

مَريَمَ: اسم خاص، علم مؤنث؛ مضافٌ‌إلیه برای «ابن»، مجرور در معنا، ولی به دلیل غیرمنصرف بودن با فتحه آمده است؛ معنا: مریم.

قُل فَمَن يَملِكُ مِنَ اللَّهِ شَيئًا إِن أَرادَ أَن يُهلِكَ المَسيحَ ابنَ مَريَمَ وَأُمَّهُ وَمَن فِي الأَرضِ جَميعًا

بگو: پس چه کسی در برابر الله اختیارِ چیزی را دارد، اگر او بخواهد مسیح، پسر مریم، و مادرش و همهٔ کسانی را که در زمین‌اند نابود کند؟

قُل: ریشه: «ق و ل»؛ فعل امر، صیغهٔ دوم‌شخص مفرد مذکر؛ معنا: بگو.

فَمَن: مرکب از «فَـ» و «مَن»؛ «فَـ» حرف ربط یا نتیجه، معنا: پس؛ «مَن» اسم استفهام، برای پرسش از شخص؛ معنای ترکیبی: پس چه کسی.

يَملِكُ: ریشه: «م ل ك»؛ فعل مضارع، سوم‌شخص مفرد مذکر، مرفوع؛ معنا: مالک است، اختیار دارد، توان بازداشتن یا جلوگیری دارد.

مِنَ: حرف جر؛ معنا: از، در برابر، در مقابل، از جانب؛ در این ساختار: در برابرِ الله یا در برابر ارادهٔ الله.

اللَّهِ: لفظ جلاله؛ اسم مجرور به «مِنَ»؛ معنا: الله.

شَيئًا: ریشه: «ش ي أ»؛ اسم نکره، منصوب؛ در اینجا مفعول یا تمییزِ معنایی؛ معنا: چیزی، کمترین چیزی، هیچ چیز.

إِن: حرف شرط؛ معنا: اگر.

أَرادَ: ریشه: «ر و د»؛ فعل ماضی، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ در جملهٔ شرطی معنای آینده یا فرضی می‌دهد؛ معنا: خواست، اراده کرد.

أَن: حرف مصدری و نصب؛ فعل مضارع پس از خود را منصوب می‌کند؛ معنا: اینکه، تا اینکه.

يُهلِكَ: ریشه: «ه ل ك»؛ فعل مضارع منصوب به «أَن»، باب إفعال؛ فاعل آن ضمیر پنهان «هو» است که به الله برمی‌گردد؛ معنا: نابود کند، هلاک سازد.

المَسيحَ: ریشهٔ احتمالی: «م س ح»؛ اسم لقب، معرفه با «الـ»، مفعول‌به و منصوب؛ معنا: مسیح.

ابنَ: ریشه: «ب ن و / ب ن ي»؛ اسم، بدل یا عطف بیان برای «المسيح»، منصوب؛ معنا: پسر.

مَريَمَ: اسم خاص، علم مؤنث؛ مضافٌ‌إلیه برای «ابن»، مجرور در معنا، ولی به دلیل غیرمنصرف بودن با فتحه آمده است؛ معنا: مریم.

وَأُمَّهُ: مرکب از «وَ» + «أُمَّ» + «ـهُ»؛ «وَ» حرف عطف، معنا: و؛ «أُمَّ» ریشه: «أ م م»، اسم منصوب و معطوف بر «المسيح»؛ معنا: مادر؛ «ـهُ» ضمیر متصل سوم‌شخص مفرد مذکر، مضافٌ‌إلیه؛ معنا: او، مادرِ او.

وَمَن: مرکب از «وَ» + «مَن»؛ «وَ» حرف عطف، معنا: و؛ «مَن» اسم موصول برای عاقل؛ معنا: کسانی که، هر که.

فِي: حرف جر؛ معنا: در.

الأَرضِ: ریشه: «أ ر ض»؛ اسم معرفه با «الـ»، مجرور به «فِي»؛ معنا: زمین.

جَميعًا: ریشه: «ج م ع»؛ حال یا تأکید معنایی، منصوب؛ معنا: همه، همگی، یکسره.

وَلِلَّهِ مُلكُ السَّماواتِ وَالأَرضِ وَما بَينَهُما

و فرمانروایی آسمان‌ها و زمین و آنچه میان آن دو است، از آنِ الله است.

وَلِلَّهِ: مرکب از «وَ» + «لِـ» + «اللَّهِ»؛ «وَ» حرف عطف، معنا: و؛ «لِـ» حرف جر برای مالکیت و اختصاص، معنا: برای، از آنِ؛ «اللَّهِ» لفظ جلاله، مجرور به «لِـ»؛ معنای ترکیبی: و از آنِ الله است.

مُلكُ: ریشه: «م ل ك»؛ اسم، مبتدا یا فاعل معنایی در ساختار تقدیم خبر، مرفوع؛ معنا: فرمانروایی، پادشاهی، مالکیت و سلطه.

السَّماواتِ: ریشه: «س م و»؛ اسم جمع مؤنث سالم، معرفه با «الـ»، مضافٌ‌إلیه و مجرور؛ معنا: آسمان‌ها.

وَالأَرضِ: مرکب از «وَ» + «الأَرضِ»؛ «وَ» حرف عطف، معنا: و؛ «الأَرضِ» ریشه: «أ ر ض»، اسم معرفه، معطوف بر «السماوات» و مجرور؛ معنا: زمین.

وَما: مرکب از «وَ» + «ما»؛ «وَ» حرف عطف، معنا: و؛ «ما» اسم موصول برای غیرعاقل یا امر کلی؛ معنا: آنچه.

بَينَهُما: مرکب از «بَينَ» + «ـهُما»؛ «بَينَ» ظرف مکان، منصوب، معنا: میان، بین؛ «ـهُما» ضمیر متصل سوم‌شخص مثنی، مضافٌ‌إلیه، اشاره به آسمان‌ها و زمین؛ معنا: آن دو؛ معنای ترکیبی: میان آن دو.

يَخلُقُ ما يَشاءُ

هرچه بخواهد می‌آفریند.

يَخلُقُ: ریشه: «خ ل ق»؛ فعل مضارع، سوم‌شخص مفرد مذکر، مرفوع؛ فاعل آن ضمیر پنهان «هو» است که به الله برمی‌گردد؛ معنا: می‌آفریند، خلق می‌کند، پدید می‌آورد.

ما: اسم موصول یا مفعولی، برای غیرعاقل یا امر کلی؛ معنا: آنچه، هرچه.

يَشاءُ: ریشه: «ش ي أ»؛ فعل مضارع، سوم‌شخص مفرد مذکر، مرفوع؛ فاعل آن ضمیر پنهان «هو» است که به الله برمی‌گردد؛ معنا: می‌خواهد، اراده می‌کند.

وَاللَّهُ عَلىٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ

و الله بر هر چیزی تواناست.

وَاللَّهُ: مرکب از «وَ» + «اللَّهُ»؛ «وَ» حرف عطف یا استئناف، معنا: و؛ «اللَّهُ» لفظ جلاله، مبتدا و مرفوع؛ معنا: الله.

عَلىٰ: حرف جر؛ معنا: بر، بر پایهٔ، نسبت به؛ در این ساختار: دارای توانایی بر.

كُلِّ: ریشه: «ك ل ل»؛ اسم، مجرور به «عَلىٰ»، مضاف؛ معنا: هر، همهٔ، تمام.

شَيءٍ: ریشه: «ش ي أ»؛ اسم نکره، مضافٌ‌إلیه و مجرور؛ معنا: چیز، هر امر و هر موجود.

قَديرٌ: ریشه: «ق د ر»؛ صفت مشبهه یا اسم صفت، خبر برای «اللَّهُ» و مرفوع؛ معنا: توانا، دارای قدرت کامل.