005-016-114-مائدة

الله به وسیلهٔ آن، کسانی را که از خشنودی او پیروی کنند، به راه‌های سلامت و آرامش هدایت می‌کند، و آنان را به فرمان خود از تاریکی‌ها به سوی نور بیرون می‌آورد، و ایشان را به راهی راست هدایت می‌کند.

يَهدي بِهِ اللهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضوانَهُ سُبُلَ السَّلامِ

الله به وسیلهٔ آن، کسانی را که از خشنودی او پیروی کنند، به راه‌های سلامت و آرامش هدایت می‌کند.

يَهدي: ریشه: «ه د ي»؛ فعل مضارع، معلوم، صیغهٔ سوم‌شخص مفرد مذکر؛ فاعل آن «اللهُ» است؛ معنی: هدایت می‌کند، راه می‌نماید، به مقصد درست راهبری می‌کند.

بِهِ: «بِـ» حرف جر به معنی «به وسیلهٔ، با، به کمکِ»؛ «هِ» ضمیر متصل، سوم‌شخص مفرد مذکر، در محل جر به حرف جر؛ مرجع آن در بافت آیه به «کتاب/نور/قرآن» برمی‌گردد؛ معنی: به وسیلهٔ آن، با آن.

اللهُ: لفظ جلاله؛ اسم خاص برای خداوند؛ از نظر نحوی فاعلِ فعل «يَهدي» و مرفوع با ضمه؛ معنی: الله، خداوند یگانه.

مَنِ: اسم موصول برای عاقل؛ در محل نصب، مفعول‌به برای «يَهدي»؛ حرکت کسره در تلفظ به سبب پیوستگی با واژهٔ بعد است؛ معنی: کسی که، کسانی که.

اتَّبَعَ: ریشه: «ت ب ع»؛ فعل ماضی، باب افتعال، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ فاعل آن ضمیر پنهان «هو» است که به «مَن» برمی‌گردد؛ معنی: پیروی کرد، دنبال کرد، تبعیت نمود.

رِضوانَهُ: ریشه: «ر ض و / ر ض ي»؛ «رِضوان» اسم مصدر، مفعول‌به برای «اتَّبَعَ» و منصوب؛ «هُ» ضمیر متصل سوم‌شخص مفرد مذکر، مضاف‌الیه، و مرجع آن الله است؛ معنی: خشنودی او، رضایت او، پسند او.

سُبُلَ: ریشه: «س ب ل»؛ جمع «سَبيل»؛ اسم منصوب، مفعول‌به دوم برای «يَهدي»؛ معنی: راه‌ها، مسیرها، شیوه‌های رسیدن.

السَّلامِ: ریشه: «س ل م»؛ اسم معرفه با «ال»، مضاف‌الیه برای «سُبُلَ» و مجرور؛ معنی: سلامت، آرامش، امنیت، رهایی از آسیب، صلح؛ در کاربرد دینی همچنین از نام‌های الله نیز هست.

وَيُخرِجُهُم مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النّورِ بِإِذنِهِ

و آنان را به فرمان خود از تاریکی‌ها به سوی نور بیرون می‌آورد.

وَ: حرف عطف؛ پیونددهندهٔ این جمله با جملهٔ پیشین؛ معنی: و.

يُخرِجُهُم: ریشه: «خ ر ج»؛ «يُخرِجُ» فعل مضارع، معلوم، باب افعال، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ فاعل آن الله است؛ «هُم» ضمیر متصل، سوم‌شخص جمع مذکر، در محل نصب مفعول‌به؛ معنی: آنان را بیرون می‌آورد، خارج می‌کند، رهایی می‌دهد.

مِنَ: حرف جر؛ معنی: از، از درونِ، از جانبِ.

الظُّلُماتِ: ریشه: «ظ ل م»؛ جمع «ظُلْمَة»؛ اسم معرفه با «ال»، مجرور به «مِن»؛ معنی: تاریکی‌ها، گمراهی‌ها، نادانی‌ها، حالت‌های دوری از حق.

إِلَى: حرف جر؛ معنی: به سوی، تا، به طرفِ.

النّورِ: ریشه: «ن و ر»؛ اسم معرفه با «ال»، مجرور به «إِلَى»؛ معنی: نور، روشنایی، هدایت، ایمان، شناخت حق.

بِإِذنِهِ: «بِـ» حرف جر به معنی «به، با، به سببِ»؛ «إِذن» ریشه: «أ ذ ن»، اسم مجرور به «بِـ» و مضاف؛ «هِ» ضمیر متصل سوم‌شخص مفرد مذکر، مضاف‌الیه، و مرجع آن الله است؛ معنی: به فرمان او، با اجازهٔ او، به خواست او.

وَيَهديهِم إِلىٰ صِراطٍ مُستَقيمٍ

و ایشان را به راهی راست هدایت می‌کند.

وَ: حرف عطف؛ پیونددهندهٔ این جمله با جملهٔ پیشین؛ معنی: و.

يَهديهِم: ریشه: «ه د ي»؛ «يَهدي» فعل مضارع، معلوم، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ فاعل آن الله است؛ «هِم» ضمیر متصل، سوم‌شخص جمع مذکر، در محل نصب مفعول‌به؛ معنی: آنان را هدایت می‌کند، راه می‌نماید، به مسیر درست می‌برد.

إِلىٰ: حرف جر؛ معنی: به سوی، به طرفِ، تا.

صِراطٍ: ریشه: در عربی به صورت «ص ر ط» به کار می‌رود؛ اسم نکره، مجرور به «إِلىٰ»؛ معنی: راه، مسیر، راه آشکار و روشن.

مُستَقيمٍ: ریشه: «ق و م»؛ اسم فاعل از باب استفعال، صفت برای «صِراطٍ» و تابع آن در جر و نکره بودن؛ معنی: راست، درست، استوار، بی‌کجی.