005-014-114-مائدة

و از کسانی که گفتند: «ما نصرانی هستیم»، پیمانشان را گرفتیم؛ پس بخشی از آنچه به آن یادآوری شده بودند فراموش کردند؛ ازاین‌رو تا روز قیامت میانشان دشمنی و کینه افکندیم، و الله به‌زودی آنان را از آنچه انجام می‌دادند آگاه خواهد کرد.

وَمِنَ الَّذينَ قالوا إِنّا نَصارىٰ أَخَذنا ميثاقَهُم

و از کسانی که گفتند: «ما نصرانی هستیم»، پیمانشان را گرفتیم.

وَ — ریشه ندارد؛ حرف عطف؛ معنی: «و»، «نیز»، برای پیوند دادن این جمله با جملهٔ پیشین.
مِنَ — ریشه ندارد؛ حرف جر؛ معنی: «از»، در اینجا برای بیان گروهی که پیمان از آنان گرفته شده است.
الَّذينَ — ریشه ندارد؛ اسم موصول جمع مذکر؛ مجرور به سبب آمدن پس از «مِن»؛ معنی: «کسانی که».
قالوا — ریشه: ق و ل؛ فعل ماضی، صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ «واو» فاعل است؛ معنی: «گفتند».
إِنّا — مرکب از «إِنَّ» و «نا»؛ «إِنَّ» حرف تأکید و نصب، «نا» ضمیر متصل در محل نصب اسم «إِنَّ»؛ معنی: «قطعاً ما»، «همانا ما».
نَصارىٰ — دربارهٔ ریشه، به «نصرانی» و نیز نسبت به «ناصره/ناصرة» نسبت داده شده است؛ اسم جمع یا جمعِ «نصرانی»؛ خبر «إِنَّ» و از نظر معنا: «نصرانیان»، «مسیحیان».
أَخَذنا — ریشه: أ خ ذ؛ فعل ماضی، صیغهٔ متکلم مع‌الغیر؛ «نا» فاعل است؛ معنی: «گرفتیم»، «دریافت کردیم».
ميثاقَهُم — ریشه: و ث ق؛ «ميثاق» اسم، مفعول‌به منصوب برای «أخذنا»؛ «هم» ضمیر متصل مضاف‌الیه؛ معنی: «پیمانشان»، «عهد محکم آنان».

فَنَسوا حَظًّا مِمّا ذُكِّروا بِهِ

پس بخشی از آنچه به آن یادآوری شده بودند فراموش کردند.

فَ — ریشه ندارد؛ حرف عطف و تفریع؛ معنی: «پس»، «در نتیجه».
نَسوا — ریشه: ن س ي؛ فعل ماضی، صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ «واو» فاعل است؛ معنی: «فراموش کردند»، «رها کردند».
حَظًّا — ریشه: ح ظ ظ؛ اسم منصوب، مفعول‌به برای «نسوا»؛ معنی: «بخشی»، «سهمی»، «نصیبی».
مِمّا — مرکب از «مِن» + «ما»؛ «مِن» حرف جر، «ما» اسم موصول یا مصدری؛ معنی: «از آنچه»، «از چیزی که».
ذُكِّروا — ریشه: ذ ك ر؛ فعل ماضی مجهول، باب تفعیل، صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ معنی: «یادآوری شدند»، «به آنان تذکر داده شد».
بِهِ — مرکب از «بِـ» + «هِ»؛ «بِـ» حرف جر، «هِ» ضمیر متصل مفرد مذکر؛ معنی: «به آن»، «با آن»، مرجع آن همان چیزی است که به آنان یادآوری شده بود.

فَأَغرَينا بَينَهُمُ العَداوَةَ وَالبَغضاءَ إِلىٰ يَومِ القِيامَةِ

ازاین‌رو تا روز قیامت میانشان دشمنی و کینه افکندیم.

فَ — ریشه ندارد؛ حرف عطف و نتیجه؛ معنی: «پس»، «ازاین‌رو».
أَغرَينا — ریشه: غ ر ي؛ فعل ماضی، باب إفعال، صیغهٔ متکلم مع‌الغیر؛ «نا» فاعل است؛ معنی: «افکندیم»، «برانگیختیم»، «چیره ساختیم».
بَينَهُمُ — ریشه: ب ي ن؛ «بين» ظرف مکان، مضاف؛ «هم» ضمیر متصل مضاف‌الیه؛ معنی: «میان آنان»، «در بینشان».
العَداوَةَ — ریشه: ع د و؛ اسم منصوب، مفعول‌به برای «أغرينا»؛ معنی: «دشمنی»، «خصومت».
وَ — ریشه ندارد؛ حرف عطف؛ معنی: «و».
البَغضاءَ — ریشه: ب غ ض؛ اسم منصوب، معطوف بر «العداوة»؛ معنی: «کینه»، «نفرت»، «بغض شدید».
إِلىٰ — ریشه ندارد؛ حرف جر؛ معنی: «تا»، برای بیان پایان زمانی.
يَومِ — ریشه: ي و م؛ اسم مجرور به «إلى»، و مضاف؛ معنی: «روز».
القِيامَةِ — ریشه: ق و م؛ اسم مجرور، مضاف‌الیه برای «يوم»؛ معنی: «قیامت»، «روز برخاستن برای حساب».

وَسَوفَ يُنَبِّئُهُمُ اللَّهُ بِما كانوا يَصنَعونَ

و الله به‌زودی آنان را از آنچه انجام می‌دادند آگاه خواهد کرد.

وَ — ریشه ندارد؛ حرف عطف؛ معنی: «و».
سَوفَ — ریشه ندارد؛ حرف استقبال؛ برای آیندهٔ نزدیک یا دور به کار می‌رود؛ معنی: «به‌زودی»، «خواهد».
يُنَبِّئُهُمُ — ریشه: ن ب أ؛ فعل مضارع، باب تفعیل، صیغهٔ مفرد مذکر غایب؛ «هم» ضمیر متصل مفعول‌به؛ معنی: «آگاهشان می‌کند»، «خبرشان می‌دهد».
اللَّهُ — اسم جلاله؛ فاعل مرفوع برای «يُنَبِّئُ»؛ معنی: «الله».
بِما — مرکب از «بِـ» + «ما»؛ «بِـ» حرف جر، «ما» اسم موصول یا مصدری؛ معنی: «به آنچه»، «از آنچه».
كانوا — ریشه: ك و ن؛ فعل ماضی ناقص، صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ «واو» اسم «كان» است؛ معنی: «بودند»، در ترکیب با فعل بعدی استمرار در گذشته را می‌رساند.
يَصنَعونَ — ریشه: ص ن ع؛ فعل مضارع، صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ خبر «كانوا»؛ معنی: «می‌ساختند»، «انجام می‌دادند»، «عمل می‌کردند».