009-091-113-توبة

بر ناتوانان و بیماران و کسانی که چیزی برای خرج کردن نمی‌یابند، هیچ گناه و سخت‌گیری‌ای نیست، اگر برای الله و پیامبرش خیرخواهی و اخلاص داشته باشند. بر نیکوکاران هیچ راهِ سرزنش و مؤاخذه‌ای نیست، و الله بسیار آمرزنده و مهربان است.

لَيسَ عَلَى الضُّعَفاءِ وَلا عَلَى المَرضىٰ وَلا عَلَى الَّذينَ لا يَجِدونَ ما يُنفِقونَ حَرَجٌ

بر ناتوانان و بیماران و کسانی که چیزی برای خرج کردن نمی‌یابند، هیچ گناه و سخت‌گیری‌ای نیست.

لَيسَ: ریشه: ل-ي-س؛ فعل ماضی ناقص و جامد برای نفی؛ معنا: نیست، وجود ندارد، بر عهده نیست.
عَلَى: حرف جر؛ معنا: بر، بر عهدهٔ، نسبت به؛ در اینجا برای بیان تکلیف و مسئولیت آمده است.
الضُّعَفاءِ: ریشه: ض-ع-ف؛ اسم جمع، مجرور به «عَلَى»؛ مفرد: ضَعيف؛ معنا: ناتوانان، ضعیفان، کسانی که توان انجام کار را ندارند.
وَلا: «وَ» حرف عطف به معنای «و»؛ «لا» حرف نفی؛ معنا: و نه، و نیز نه.
عَلَى: حرف جر؛ معنا: بر، بر عهدهٔ، نسبت به.
المَرضىٰ: ریشه: م-ر-ض؛ اسم جمع، مجرور به «عَلَى»؛ مفرد: مَريض؛ معنا: بیماران، کسانی که دچار بیماری‌اند.
وَلا: «وَ» حرف عطف؛ «لا» حرف نفی؛ معنا: و نه، و نیز نه.
عَلَى: حرف جر؛ معنا: بر، بر عهدهٔ، نسبت به.
الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر؛ در محل جر به سبب «عَلَى»؛ معنا: کسانی که، آنان که.
لا: حرف نفی؛ معنا: نه، نمی.
يَجِدونَ: ریشه: و-ج-د؛ فعل مضارع مرفوع، صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ معنا: می‌یابند، پیدا می‌کنند، در اختیار دارند.
ما: اسم موصول یا اسم نکره در معنای «چیزی که / چیزی برای»؛ در جایگاه مفعول برای «يَجِدونَ»؛ معنا: آنچه، چیزی که.
يُنفِقونَ: ریشه: ن-ف-ق؛ فعل مضارع مرفوع، صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ معنا: خرج می‌کنند، هزینه می‌کنند، انفاق می‌کنند.
حَرَجٌ: ریشه: ح-ر-ج؛ اسم مفرد، مرفوع و اسمِ مؤخرِ «لَيسَ»؛ معنا: تنگنا، سختی، گناه، منع، مؤاخذه.

إِذا نَصَحوا لِلَّهِ وَرَسولِهِ

اگر برای الله و پیامبرش خیرخواهی و اخلاص داشته باشند.

إِذا: ظرف زمان شرطی؛ معنا: هنگامی که، اگر، هرگاه.
نَصَحوا: ریشه: ن-ص-ح؛ فعل ماضی، صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ معنا: خیرخواهی کردند، اخلاص ورزیدند، صادقانه رفتار کردند.
لِلَّهِ: «لِـ» حرف جر به معنای «برای، نسبت به، در حقِ» + «الله» اسم جلاله، مجرور به حرف جر؛ معنا: برای الله، نسبت به الله.
وَرَسولِهِ: «وَ» حرف عطف؛ «رَسولِ» ریشه: ر-س-ل، اسم مفرد، مجرور و معطوف بر «الله»، مضاف؛ «هِ» ضمیر متصل مفرد مذکر غایب، مضاف‌الیه؛ معنا: و پیامبرِ او، و فرستادهٔ او.

ما عَلَى المُحسِنينَ مِن سَبيلٍ

بر نیکوکاران هیچ راهِ سرزنش و مؤاخذه‌ای نیست.

ما: حرف نفی؛ معنا: نیست، وجود ندارد.
عَلَى: حرف جر؛ معنا: بر، بر عهدهٔ، علیه.
المُحسِنينَ: ریشه: ح-س-ن؛ اسم فاعل جمع مذکر سالم از باب إفعال، مجرور به «عَلَى»؛ مفرد: مُحسِن؛ معنا: نیکوکاران، نیک‌رفتاران، کسانی که کار را درست و نیک انجام می‌دهند.
مِن: حرف جر زائد برای تأکید نفی؛ معنا: هیچ، هیچ‌گونه؛ در اینجا برای تأکید بر نبودن «سبیل» آمده است.
سَبيلٍ: ریشه: س-ب-ل؛ اسم مفرد، مجرور لفظی به «مِن»؛ معنا: راه، راه مؤاخذه، راه سرزنش، بهانه‌ای برای بازخواست.

وَاللَّهُ غَفورٌ رَحيمٌ

و الله بسیار آمرزنده و مهربان است.

وَاللهُ: «وَ» حرف عطف یا آغاز جمله؛ «الله» اسم جلاله، مبتدا و مرفوع؛ معنا: و الله.
غَفورٌ: ریشه: غ-ف-ر؛ صیغهٔ مبالغه، خبر برای «الله» و مرفوع؛ معنا: بسیار آمرزنده، بسیار پوشانندهٔ گناه.
رَحيمٌ: ریشه: ر-ح-م؛ صفت مشبهه، خبر دوم برای «الله» و مرفوع؛ معنا: مهربان، بسیار رحمت‌کننده.