009-070-113-توبة

آیا خبر کسانی که پیش از آنان بودند به آنان نرسیده است؟ قوم نوح، عاد، ثمود، قوم ابراهیم، مردم مَدیَن و شهرهای زیرورو‌شده؛ پیامبرانشان با نشانه‌های روشن نزد آنان آمدند. پس الله بر آن نبود که به آنان ستم کند، ولی آنان خودشان به خویشتن ستم می‌کردند.

أَلَم يَأتِهِم نَبَأُ الَّذينَ مِن قَبلِهِم قَومِ نوحٍ وَعادٍ وَثَمودَ وَقَومِ إِبراهيمَ وَأَصحابِ مَديَنَ وَالمُؤتَفِكاتِ

آیا خبر کسانی که پیش از آنان بودند به آنان نرسیده است؟ قوم نوح، عاد، ثمود، قوم ابراهیم، مردم مدین و شهرهای زیرورو‌شده.

أَلَم: مرکب از «أَ» و «لَم»؛ «أَ» همزهٔ استفهام برای پرسش انکاری یا تقریری؛ «لَم» حرف نفی و جزم، فعل مضارع پس از خود را مجزوم می‌کند و معنای گذشتهٔ منفی می‌دهد: «آیا … نشد؟ / آیا … نرسید؟»

يَأتِهِم: از ریشهٔ «أ ت ي»؛ فعل مضارع مجزوم به سبب «لَم»، علامت جزم حذف حرکت پایانی و آمدن کسره برای سهولت تلفظ پیش از ضمیر؛ «هم» ضمیر متصل مفعولی، سوم‌شخص جمع مذکر؛ معنا: «به آنان برسد / نزد آنان بیاید».

نَبَأُ: از ریشهٔ «ن ب أ»؛ اسم مفرد مذکر، فاعلِ فعل «يأتِ»، مرفوع با ضمه؛ معنا: «خبر مهم، گزارش بزرگ، آگاهی مهم».

الَّذينَ: اسم موصول، جمع مذکر؛ در ترکیب، مضاف‌الیه برای «نَبَأُ» و در محل جر؛ معنا: «کسانی که».

مِن: حرف جر؛ معنا: «از».

قَبلِهِم: «قَبلِ» اسم ظرف زمان، مجرور به «مِن» و مضاف؛ «هم» ضمیر متصل مضاف‌الیه، سوم‌شخص جمع مذکر؛ معنا: «پیش از آنان».

قَومِ: از ریشهٔ «ق و م»؛ اسم جمع، مجرور؛ بدل یا بیان برای «الذين»؛ مضاف به «نوح»؛ معنا: «قوم، مردم، گروه».

نوحٍ: نام پیامبر؛ اسم علم، مجرور به اضافه؛ معنا: «نوح».

وَعادٍ: «وَ» حرف عطف؛ «عادٍ» اسم علم برای قوم عاد، معطوف و مجرور؛ معنا: «و عاد».

وَثَمودَ: «وَ» حرف عطف؛ «ثَمودَ» اسم علم برای قوم ثمود، معطوف؛ غالباً غیرمنصرف و با فتحه در جای جر آمده است؛ معنا: «و ثمود».

وَقَومِ: «وَ» حرف عطف؛ «قَومِ» اسم جمع، معطوف و مجرور، مضاف به «إبراهيم»؛ معنا: «و قوم / و مردم».

إِبراهيمَ: اسم علم؛ مضاف‌الیه برای «قَومِ»، مجرور از نظر جایگاه، و چون غیرمنصرف است با فتحه آمده؛ معنا: «ابراهیم».

وَأَصحابِ: «وَ» حرف عطف؛ «أَصحابِ» جمع «صاحِب»، از ریشهٔ «ص ح ب»؛ اسم جمع، معطوف و مجرور، مضاف به «مدين»؛ معنا: «و اهل، و یاران، و مردمِ».

مَديَنَ: اسم علم برای قوم یا سرزمین مدین؛ مضاف‌الیه، مجرور از نظر جایگاه، و چون غیرمنصرف است با فتحه آمده؛ معنا: «مدین».

وَالمُؤتَفِكاتِ: «وَ» حرف عطف؛ «المُؤتَفِكاتِ» جمع مؤنث سالم، از ریشهٔ «أ ف ك» به معنای برگرداندن و واژگون کردن؛ اسم معطوف و مجرور با کسره؛ معنا: «شهرهای واژگون‌شده / آبادی‌های زیرورو‌شده»، اشاره به شهرهای قوم لوط.

أَتَتهُم رُسُلُهُم بِالبَيِّناتِ

پیامبرانشان با نشانه‌های روشن نزد آنان آمدند.

أَتَتهُم: از ریشهٔ «أ ت ي»؛ فعل ماضی، سوم‌شخص مفرد مؤنث؛ «ت» پایانی نشانهٔ تأنيث فعل به اعتبار جمع غیرعاقل یا جمع شکستهٔ «رُسُل»؛ «هم» ضمیر متصل مفعولی، سوم‌شخص جمع مذکر؛ معنا: «نزد آنان آمد / به آنان رسید».

رُسُلُهُم: «رُسُلُ» جمع «رَسول»، از ریشهٔ «ر س ل»؛ فاعل، مرفوع با ضمه؛ «هم» ضمیر متصل مضاف‌الیه؛ معنا: «پیامبرانشان، فرستادگانشان».

بِالبَيِّناتِ: «بِـ» حرف جر به معنای «با»؛ «البَيِّناتِ» جمع مؤنث سالم «بَيِّنَة»، از ریشهٔ «ب ي ن» به معنای آشکار بودن و روشن شدن؛ اسم مجرور با کسره؛ معنا: «با نشانه‌های روشن، با دلایل آشکار، با معجزات روشن».

فَما كانَ اللَّهُ لِيَظلِمَهُم

پس الله بر آن نبود که به آنان ستم کند.

فَما: «فَـ» حرف عطف یا نتیجه، برای پیوند دادن نتیجه با جملهٔ پیشین؛ «ما» حرف نفی؛ معنا: «پس … نبود / بنابراین … نبود».

كانَ: از ریشهٔ «ك و ن»؛ فعل ماضی ناقص، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ برای بیان نفیِ شأن و اراده در گذشته؛ معنا: «بود / بر آن بود».

اللَّهُ: اسم جلاله؛ اسم «كانَ»، مرفوع با ضمه؛ معنا: «الله».

لِيَظلِمَهُم: «لِـ» لام نفی و تأکید در ساختار «ما كان … ليفعل»، برای نفیِ شایستگی یا وقوع؛ «يَظلِمَ» فعل مضارع منصوب پس از لام، از ریشهٔ «ظ ل م»؛ «هم» ضمیر متصل مفعولی، سوم‌شخص جمع مذکر؛ معنا: «که به آنان ستم کند».

وَلٰكِن كانوا أَنفُسَهُم يَظلِمونَ

ولی آنان خودشان به خویشتن ستم می‌کردند.

وَلٰكِن: «وَ» حرف عطف؛ «لٰكِن» حرف استدراک، برای آوردن معنایی در برابر برداشت احتمالی پیشین؛ معنا: «ولی، اما».

كانوا: از ریشهٔ «ك و ن»؛ فعل ماضی ناقص، سوم‌شخص جمع مذکر؛ «واو» ضمیر متصل در محل اسم «كان»؛ معنا: «بودند / همواره بودند».

أَنفُسَهُم: «أَنفُسَ» جمع «نَفس»، از ریشهٔ «ن ف س»؛ مفعول‌به مقدم برای «يَظلِمونَ»، منصوب با فتحه؛ «هم» ضمیر متصل مضاف‌الیه؛ معنا: «خودشان، جان‌هایشان، خویشتنشان».

يَظلِمونَ: از ریشهٔ «ظ ل م»؛ فعل مضارع مرفوع، سوم‌شخص جمع مذکر؛ واو، ضمیر فاعلی؛ معنا: «ستم می‌کنند / ستم می‌کردند»، و در کنار «كانوا» معنای استمرار در گذشته می‌دهد: «پیوسته ستم می‌کردند».