009-069-113-توبة

همانند کسانی که پیش از شما بودند؛ آنان از شما نیرومندتر و در دارایی‌ها و فرزندان بیشتر بودند. پس از بهرهٔ خود برخوردار شدند، و شما نیز از بهرهٔ خود برخوردار شدید، همان‌گونه که کسانی که پیش از شما بودند از بهرهٔ خود برخوردار شدند؛ و شما نیز در سخنان و کارهای باطل فرو رفتید، همان‌گونه که آنان فرو رفتند. آنان اعمالشان در دنیا و آخرت تباه شد، و آنان همان زیانکاران‌اند.

كَالَّذينَ مِن قَبلِكُم كانوا أَشَدَّ مِنكُم قُوَّةً وَأَكثَرَ أَموالًا وَأَولادًا

مانند کسانی که پیش از شما بودند؛ آنان از شما نیرومندتر و از نظر دارایی‌ها و فرزندان بیشتر بودند.

كَالَّذينَ: «كَـ» حرف جرّ و تشبیه، به معنای «مانندِ / همچونِ»؛ «الَّذينَ» اسم موصول جمع مذکر، مبنی، در محل جرّ به سبب «کاف»؛ معنای ترکیبی: «مانند کسانی که».
مِن: حرف جرّ؛ برای بیان آغاز و جهت نسبت؛ در اینجا به معنای «از / پیش از».
قَبلِكُم: «قَبلِ» اسم ظرف زمان، مجرور به «مِن»، مضاف؛ ریشه: ق ب ل؛ معنا: «پیش، قبل»؛ «كُم» ضمیر متصل جمع مخاطب، در محل جرّ به اضافه؛ معنا: «شما».
كانوا: فعل ماضی ناقص، صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ ریشه: ك و ن؛ «واو» ضمیر فاعلی در محل اسم «كان»؛ معنا: «بودند».
أَشَدَّ: اسم تفضیل بر وزن «أفعل»، منصوب به عنوان خبر «كانوا»؛ ریشه: ش د د؛ معنا: «نیرومندتر، سخت‌تر، شدیدتر».
مِنكُم: «مِن» حرف جرّ برای مقایسه؛ «كُم» ضمیر متصل جمع مخاطب در محل جرّ؛ معنا: «از شما».
قُوَّةً: اسم مفرد مؤنث، منصوب به عنوان تمییز؛ ریشه: ق و ي / ق و و؛ معنا: «نیرو، قدرت، توان».
وَأَكثَرَ: «وَ» حرف عطف؛ «أَكثَرَ» اسم تفضیل، منصوب و عطف بر «أَشَدَّ»؛ ریشه: ك ث ر؛ معنا: «بیشتر، افزون‌تر».
أَموالًا: جمع «مال»، منصوب به عنوان تمییز؛ ریشه: م و ل؛ معنا: «دارایی‌ها، اموال، ثروت‌ها».
وَأَولادًا: «وَ» حرف عطف؛ «أَولادًا» جمع «وَلَد»، منصوب و عطف بر «أَموالًا»؛ ریشه: و ل د؛ معنا: «فرزندان».

فَاستَمتَعوا بِخَلاقِهِم

پس آنان از بهرهٔ خود برخوردار شدند.

فَاستَمتَعوا: «فَـ» حرف عطف و تفریع، به معنای «پس / در نتیجه»؛ «استَمتَعوا» فعل ماضی، باب استفعال، صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ ریشه: م ت ع؛ «واو» ضمیر فاعلی؛ معنا: «بهره بردند، برخوردار شدند، کام گرفتند».
بِخَلاقِهِم: «بِـ» حرف جرّ؛ «خَلاقِ» اسم مفرد، مجرور به «باء»، مضاف؛ ریشه: خ ل ق؛ معنا: «بهره، نصیب، سهم مقدّر»؛ «هِم» ضمیر متصل جمع مذکر غایب در محل جرّ به اضافه؛ معنا: «آنان»؛ معنای ترکیبی: «از بهرهٔ خودشان / به نصیب خودشان».

فَاستَمتَعتُم بِخَلاقِكُم

پس شما نیز از بهرهٔ خود برخوردار شدید.

فَاستَمتَعتُم: «فَـ» حرف عطف و تفریع؛ «استَمتَعتُم» فعل ماضی، باب استفعال، صیغهٔ جمع مخاطب؛ ریشه: م ت ع؛ «تُم» ضمیر فاعلی جمع مخاطب؛ معنا: «شما بهره بردید، برخوردار شدید، کام گرفتید».
بِخَلاقِكُم: «بِـ» حرف جرّ؛ «خَلاقِ» اسم مفرد، مجرور به «باء»، مضاف؛ ریشه: خ ل ق؛ معنا: «بهره، نصیب، سهم»؛ «كُم» ضمیر متصل جمع مخاطب در محل جرّ به اضافه؛ معنا: «شما»؛ معنای ترکیبی: «از بهرهٔ خودتان».

كَمَا استَمتَعَ الَّذينَ مِن قَبلِكُم بِخَلاقِهِم

همان‌گونه که کسانی که پیش از شما بودند از بهرهٔ خود برخوردار شدند.

كَمَا: «كَـ» حرف تشبیه، به معنای «مانندِ / همان‌گونه که»؛ «ما» در این ساختار برای پیوند دادن تشبیه به جملهٔ بعد می‌آید؛ معنای ترکیبی: «همان‌طور که / چنان‌که».
استَمتَعَ: فعل ماضی، باب استفعال، صیغهٔ مفرد مذکر غایب، با فاعل ظاهر بعد از خود؛ ریشه: م ت ع؛ معنا: «بهره برد، برخوردار شد».
الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر، مبنی، فاعل فعل «استَمتَعَ»؛ معنا: «کسانی که».
مِن: حرف جرّ؛ معنا: «از / پیش از».
قَبلِكُم: «قَبلِ» اسم ظرف زمان، مجرور به «مِن»، مضاف؛ ریشه: ق ب ل؛ معنا: «پیش، قبل»؛ «كُم» ضمیر متصل جمع مخاطب در محل جرّ به اضافه؛ معنا: «شما».
بِخَلاقِهِم: «بِـ» حرف جرّ؛ «خَلاقِ» اسم مفرد، مجرور، مضاف؛ ریشه: خ ل ق؛ معنا: «بهره، نصیب، سهم»؛ «هِم» ضمیر متصل جمع مذکر غایب در محل جرّ به اضافه؛ معنا: «آنان»؛ معنای ترکیبی: «از بهرهٔ خودشان».

وَخُضتُم كَالَّذي خاضوا

و شما نیز فرو رفتید، همان‌گونه که آنان فرو رفتند.

وَخُضتُم: «وَ» حرف عطف؛ «خُضتُم» فعل ماضی، صیغهٔ جمع مخاطب؛ ریشه: خ و ض؛ «تُم» ضمیر فاعلی جمع مخاطب؛ معنا: «فرو رفتید، وارد شدید، درگیر شدید»؛ در سیاق آیه: «در باطل، بیهوده‌گویی یا رفتار نادرست فرو رفتید».
كَالَّذي: «كَـ» حرف جرّ و تشبیه؛ «الَّذي» اسم موصول مفرد مذکر، مبنی، در محل جرّ به سبب «کاف»؛ در این تعبیر، مقصود «همانند آنچه / همان‌گونه که» است.
خاضوا: فعل ماضی، صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ ریشه: خ و ض؛ «واو» ضمیر فاعلی؛ معنا: «فرو رفتند، وارد شدند، درگیر شدند»؛ در معنا: «آنان در باطل فرو رفتند».

أُولٰئِكَ حَبِطَت أَعمالُهُم فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ

آنان اعمالشان در دنیا و آخرت تباه شد.

أُولٰئِكَ: اسم اشاره برای جمع دور، مبنی؛ در محل مبتدا؛ معنا: «آنان، آن گروه».
حَبِطَت: فعل ماضی، صیغهٔ مفرد مؤنث غایب؛ ریشه: ح ب ط؛ معنا: «تباه شد، بی‌اثر شد، از ارزش افتاد»؛ مؤنث آمدن فعل به سبب جمع غیرعاقل «أَعمال» است.
أَعمالُهُم: «أَعمالُ» جمع «عَمَل»، مرفوع به عنوان فاعل فعل «حَبِطَت»، مضاف؛ ریشه: ع م ل؛ معنا: «کارها، اعمال»؛ «هُم» ضمیر متصل جمع مذکر غایب در محل جرّ به اضافه؛ معنا: «آنان»؛ معنای ترکیبی: «اعمالشان».
فِي: حرف جرّ؛ معنا: «در».
الدُّنيا: اسم مؤنث، مجرور به «فِي»؛ ریشه: د ن و؛ از نظر معنا: «زندگی نزدیک‌تر»، و در کاربرد: «دنیا، زندگی این‌جهانی».
وَالآخِرَةِ: «وَ» حرف عطف؛ «الآخِرَةِ» اسم مؤنث، مجرور و عطف بر «الدُّنيا»؛ ریشه: أ خ ر؛ معنا: «آخرت، زندگی پسین».

وَأُولٰئِكَ هُمُ الخاسِرونَ

و آنان همان زیانکاران‌اند.

وَأُولٰئِكَ: «وَ» حرف عطف؛ «أُولٰئِكَ» اسم اشاره برای جمع دور، مبنی، در محل مبتدا؛ معنا: «و آنان / و آن گروه».
هُمُ: ضمیر منفصل جمع مذکر غایب؛ در این ساختار برای تأکید و جداسازی میان مبتدا و خبر می‌آید؛ معنا: «خودِ آنان / ایشان».
الخاسِرونَ: اسم فاعل جمع مذکر سالم، مرفوع به واو؛ ریشه: خ س ر؛ معنا: «زیانکاران، خسارت‌دیدگان، کسانی که سرمایهٔ حقیقی خود را از دست داده‌اند».