009-071-113-توبة

و مردان مؤمن و زنان مؤمن، دوستان و پشتیبانان یکدیگرند؛ به کار شایسته فرمان می‌دهند و از کار ناپسند بازمی‌دارند، نماز را برپا می‌دارند و زکات می‌دهند، و از الله و فرستاده‌اش فرمان‌برداری می‌کنند؛ آنان را الله به‌زودی مشمول رحمت خود خواهد کرد؛ همانا الله توانای شکست‌ناپذیر و حکیم است.

وَالمُؤمِنونَ وَالمُؤمِناتُ بَعضُهُم أَولِياءُ بَعضٍ

و مردان مؤمن و زنان مؤمن، دوستان و پشتیبانان یکدیگرند.

وَ: حرف عطف؛ ریشه ندارد؛ معنای «و»، «نیز»، «و همچنین».

المُؤمِنونَ: ریشه: أ م ن؛ اسم فاعل از باب إفعال، از «آمَنَ»؛ جمع مذکر سالم؛ معرفه با «ال»؛ مرفوع با واو؛ نقش: مبتدا؛ معنا: «مردان مؤمن»، «ایمان‌آورندگان مرد».

وَالمُؤمِناتُ: «وَ» حرف عطف؛ المُؤمِناتُ ریشه: أ م ن؛ اسم فاعل از باب إفعال؛ جمع مؤنث سالم؛ معرفه با «ال»؛ مرفوع با ضمه؛ معطوف بر «المؤمنون»؛ معنا: «زنان مؤمن»، «ایمان‌آورندگان زن».

بَعضُهُم: بَعضُ اسم؛ مرفوع با ضمه؛ مضاف؛ نقش: مبتدای دوم؛ هُم ضمیر متصل جمع مذکر غایب در محل جرّ مضاف‌الیه؛ در اینجا به مجموع مردان و زنان مؤمن برمی‌گردد؛ معنا: «برخی از آنان»، «بخشی از ایشان».

أَولِياءُ: ریشه: و ل ي؛ جمع «وَلِيّ»؛ اسم؛ مرفوع با ضمه؛ نقش: خبر برای «بعضهم»؛ معنا: «دوستان»، «یاران»، «سرپرستان»، «پشتیبانان نزدیک».

بَعضٍ: اسم؛ مجرور با کسره؛ مضاف‌الیه برای «أولياء»؛ معنا: «برخی دیگر»، «یکدیگر»؛ ترکیب «أولياءُ بعضٍ» یعنی «پشتیبانان و دوستان یکدیگر».

يَأمُرونَ بِالمَعروفِ

به کار شایسته فرمان می‌دهند.

يَأمُرونَ: ریشه: أ م ر؛ فعل مضارع؛ صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ از افعال پنج‌گانه؛ مرفوع به ثبوت نون؛ واو ضمیر فاعلی در محل رفع فاعل؛ معنا: «فرمان می‌دهند»، «دستور می‌دهند»، «وادار به انجام می‌کنند».

بِالمَعروفِ: بِـ حرف جر؛ المَعروفِ ریشه: ع ر ف؛ اسم مفعول از «عَرَفَ»؛ معرفه با «ال»؛ مجرور با کسره به سبب حرف جر؛ معنا: «کار شناخته‌شدهٔ نیک»، «کار پسندیده»، «رفتار شایسته‌ای که عقل و دین آن را خوب می‌شناسند».

وَيَنهَونَ عَنِ المُنكَرِ

و از کار ناپسند بازمی‌دارند.

وَ: حرف عطف؛ ریشه ندارد؛ معنا: «و».

يَنهَونَ: ریشه: ن ه ي؛ فعل مضارع؛ صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ از افعال پنج‌گانه؛ مرفوع به ثبوت نون؛ واو ضمیر فاعلی در محل رفع فاعل؛ معنا: «بازمی‌دارند»، «نهی می‌کنند»، «منع می‌کنند».

عَنِ: حرف جر؛ صورت اصلی آن «عن» است و به سبب وصل با «الـ» در واژهٔ بعد، با کسره خوانده شده است؛ معنا: «از»، «در برابرِ»، «نسبت به بازداشتن از».

المُنكَرِ: ریشه: ن ك ر؛ اسم مفعول از باب إفعال، از «أَنكَرَ»؛ معرفه با «ال»؛ مجرور با کسره به سبب «عن»؛ معنا: «کار ناپسند»، «رفتار زشت»، «چیزی که عقل سالم و دین آن را نمی‌پذیرد».

وَيُقيمونَ الصَّلاةَ

و نماز را برپا می‌دارند.

وَ: حرف عطف؛ ریشه ندارد؛ معنا: «و».

يُقيمونَ: ریشه: ق و م؛ فعل مضارع از باب إفعال، از «أقامَ»؛ صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ از افعال پنج‌گانه؛ مرفوع به ثبوت نون؛ واو ضمیر فاعلی در محل رفع فاعل؛ معنا: «برپا می‌دارند»، «به‌پا می‌کنند»، «درست و کامل انجام می‌دهند».

الصَّلاةَ: ریشه: ص ل و / ص ل ي؛ اسم؛ مفرد مؤنث؛ معرفه با «ال»؛ منصوب با فتحه؛ نقش: مفعول‌به برای «يقيمون»؛ معنا: «نماز»، «عبادت ویژه با قیام، رکوع، سجود و ذکر».

وَيُؤتونَ الزَّكاةَ

و زکات می‌دهند.

وَ: حرف عطف؛ ریشه ندارد؛ معنا: «و».

يُؤتونَ: ریشه: أ ت ي؛ فعل مضارع از باب إفعال، از «آتَى»؛ صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ از افعال پنج‌گانه؛ مرفوع به ثبوت نون؛ واو ضمیر فاعلی در محل رفع فاعل؛ معنا: «می‌دهند»، «پرداخت می‌کنند»، «می‌رسانند».

الزَّكاةَ: ریشه: ز ك و / ز ك ي؛ اسم؛ مفرد مؤنث؛ معرفه با «ال»؛ منصوب با فتحه؛ نقش: مفعول‌به برای «يؤتون»؛ معنا: «زکات»، «بخشی از مال که برای پاکی مال و جان پرداخت می‌شود»، «پرداخت واجب مالی».

وَيُطيعونَ اللَّهَ وَرَسولَهُ

و از الله و فرستاده‌اش فرمان‌برداری می‌کنند.

وَ: حرف عطف؛ ریشه ندارد؛ معنا: «و».

يُطيعونَ: ریشه: ط و ع؛ فعل مضارع از باب إفعال، از «أطاعَ»؛ صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ از افعال پنج‌گانه؛ مرفوع به ثبوت نون؛ واو ضمیر فاعلی در محل رفع فاعل؛ معنا: «فرمان‌برداری می‌کنند»، «اطاعت می‌کنند»، «با میل یا پذیرش از فرمان پیروی می‌کنند».

اللَّهَ: اسم جلاله؛ منصوب با فتحه؛ نقش: مفعول‌به برای «يطيعون»؛ معنا: «الله».

وَرَسولَهُ: وَ حرف عطف؛ رَسولَ ریشه: ر س ل؛ اسم؛ مفرد مذکر؛ منصوب با فتحه؛ معطوف بر «الله»؛ مضاف؛ هُ ضمیر متصل مفرد مذکر غایب در محل جرّ مضاف‌الیه؛ معنا: «و فرستادهٔ او»، یعنی پیامبر او.

أُولٰئِكَ سَيَرحَمُهُمُ اللَّهُ

آنان را الله به‌زودی مشمول رحمت خود خواهد کرد.

أُولٰئِكَ: اسم اشاره برای جمع دور؛ مبنی؛ در محل رفع مبتدا؛ اشاره به مؤمنان و مؤمناتِ دارای اوصاف یادشده؛ معنا: «آنان»، «همان گروه».

سَيَرحَمُهُمُ: سَـ حرف استقبال؛ نشان‌دهندهٔ آیندهٔ نزدیک یا تحقق در آینده؛ يَرحَمُ ریشه: ر ح م؛ فعل مضارع؛ صیغهٔ مفرد مذکر غایب؛ مرفوع با ضمه؛ هُم ضمیر متصل جمع مذکر غایب در محل نصب مفعول‌به؛ معنا: «به‌زودی آنان را رحمت می‌کند»، «به‌زودی آنان را مورد مهر و بخشایش قرار می‌دهد».

اللَّهُ: اسم جلاله؛ مرفوع با ضمه؛ نقش: فاعل برای «يرحم»؛ معنا: «الله».

إِنَّ اللَّهَ عَزيزٌ حَكيمٌ

همانا الله توانای شکست‌ناپذیر و حکیم است.

إِنَّ: حرف تأکید و نصب؛ ریشه ندارد؛ وارد بر جملهٔ اسمیه می‌شود؛ اسم خود را منصوب و خبر خود را مرفوع می‌کند؛ معنا: «همانا»، «بی‌گمان»، «قطعاً».

اللَّهَ: اسم جلاله؛ منصوب با فتحه؛ نقش: اسم «إنّ»؛ معنا: «الله».

عَزيزٌ: ریشه: ع ز ز؛ صفت مشبهه؛ مفرد مذکر؛ نکره؛ مرفوع با تنوین ضم؛ نقش: خبر اول برای «إنّ»؛ معنا: «توانای شکست‌ناپذیر»، «نیرومند»، «چیره»، «دارای عزت کامل».

حَكيمٌ: ریشه: ح ك م؛ صفت مشبهه؛ مفرد مذکر؛ نکره؛ مرفوع با تنوین ضم؛ نقش: خبر دوم برای «إنّ» یا صفت برای «عزيز» در معنا؛ معنا: «حکیم»، «دارای داوری درست»، «کارهایش بر پایهٔ دانش و حکمت است».