| أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّهُ مَنْ يُحَادِدِ اللهَ وَرَسُولَهُ فَأَنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدًا فِيهَا ۚ ذَٰلِكَ الْخِزْيُ الْعَظِيمُ آیا ندانستهاند که هر کس با الله و پیامبرش مخالفت و دشمنی کند، بیگمان آتش جهنم برای اوست، در حالی که در آن جاودانه میماند؟ این همان رسوایی بزرگ است. أَلَمْ يَعْلَمُواآیا ندانستهاند؟ أَ: ریشه ندارد؛ همزهٔ استفهام است؛ برای پرسشِ انکاری بهکار رفته و در اینجا معنای توبیخ و سرزنش دارد.
لَمْ: ریشه ندارد؛ حرف نفی و جزم و قلب است؛ فعل مضارع را مجزوم میکند و معنای آن را به گذشته میبرد؛ یعنی «نکردند / ندانستند».
يَعْلَمُوا: ریشه: ع ل م؛ فعل مضارع، مجزوم به «لَمْ»، از افعال پنجگانه، علامت جزم آن حذف نون است، «واو» ضمیر فاعل و نشانهٔ جمع مذکر غایب است؛ معنا: میدانند، آگاه میشوند، شناخت دارند.
أَنَّهُ مَنْ يُحَادِدِ اللهَ وَرَسُولَهُکه هر کس با الله و پیامبرش مخالفت و دشمنی کند، أَنَّهُ: از «أَنَّ» + «هُ»؛ «أَنَّ» حرف تأکید و نصب است؛ «هُ» ضمیر غایب مفرد مذکر و اسم «أَنَّ» است؛ معنا: اینکه او / اینکه چنین است.
مَنْ: ریشه ندارد؛ اسم شرط جازم است؛ برای انسان بهکار میرود؛ معنا: هر کس، هر آنکه.
يُحَادِدِ: ریشه: ح د د؛ فعل مضارع مجزوم، فعل شرط برای «مَنْ» است؛ از باب مفاعله؛ کسرهٔ آخر برای آسانی تلفظ پیش از لفظ «الله» آمده است؛ معنا: مخالفت کند، دشمنی کند، در برابر کسی بایستد، از حدّ فرمان بیرون رود.
اللهَ: اسم جلاله؛ مفعولبه منصوب برای «يُحَادِدِ»؛ معنا: الله، معبود یگانه.
وَ: ریشه ندارد؛ حرف عطف است؛ معنا: و.
رَسُولَهُ: ریشه: ر س ل؛ «رَسُولَ» اسم، معطوف بر «اللهَ» و منصوب است؛ «هُ» ضمیر متصل در جایگاه مضافالیه است و به الله برمیگردد؛ معنا: پیامبرِ او، فرستادهٔ او.
فَأَنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدًا فِيهَاپس بیگمان آتش جهنم برای اوست، در حالی که در آن جاودانه میماند. فَ: ریشه ندارد؛ حرف ربط و فای جواب شرط است؛ جملهٔ پس از آن را به شرط «مَنْ يُحَادِدِ…» پیوند میدهد؛ معنا: پس، در نتیجه.
أَنَّ: ریشه ندارد؛ حرف تأکید و نصب است؛ برای تأکید مضمون جمله آمده است؛ معنا: بیگمان، همانا.
لَهُ: از «لِـ» + «هُ»؛ «لِـ» حرف جر و «هُ» ضمیر غایب مفرد مذکر است؛ جار و مجرور و خبر مقدم برای «أَنَّ»؛ معنا: برای او، از آنِ او.
نَارَ: ریشه: ن و ر؛ اسم مؤنث، اسم مؤخر «أَنَّ» و منصوب است؛ معنا: آتش، آتش سوزان.
جَهَنَّمَ: غالباً اسم خاص و جامد دانسته میشود و ریشهٔ عربی قطعی ندارد؛ مضافالیه برای «نَارَ» است، مجرور است ولی بهسبب غیرمنصرف بودن با فتحه آمده؛ معنا: جهنم، جایگاه عذاب آخرت.
خَالِدًا: ریشه: خ ل د؛ اسم فاعل، حال منصوب برای «مَنْ» است؛ مفرد مذکر؛ معنا: جاودانهمانده، همیشگی، پایدار در ماندن.
فِيهَا: از «فِي» + «هَا»؛ «فِي» حرف جر و «هَا» ضمیر غایب مؤنث مفرد است که به «نَارَ جَهَنَّمَ» برمیگردد؛ جار و مجرور، وابسته به «خَالِدًا»؛ معنا: در آن.
ذَٰلِكَ الْخِزْيُ الْعَظِيمُاین همان رسوایی بزرگ است. ذَٰلِكَ: اسم اشاره برای دور؛ از «ذا» + لامِ دوری + کاف خطاب ساخته شده است؛ در اینجا مبتداست؛ معنا: آن، این امر بزرگ و دور از شأن.
الْخِزْيُ: ریشه: خ ز ي؛ اسم معرفه با «ال»، خبر برای «ذَٰلِكَ» و مرفوع است؛ معنا: رسوایی، خواری، ننگ، سرافکندگی.
الْعَظِيمُ: ریشه: ع ظ م؛ صفت برای «الْخِزْيُ» و مرفوع است؛ معنا: بزرگ، سترگ، بسیار سنگین و مهم. | 