009-029-113-توبة

با کسانی از اهل کتاب که به الله و روز واپسین ایمان نمی‌آورند، و آنچه را الله و پیامبرش حرام کرده‌اند حرام نمی‌شمارند، و به دین حق پایبند نیستند، بجنگید، تا جزیه را با دست خود بپردازند، در حالی که فروتن و تسلیم باشند.

قاتِلُوا الَّذينَ لا يُؤمِنونَ بِالله وَلا بِاليَومِ الآخِرِ

با کسانی که به الله و روز واپسین ایمان نمی‌آورند بجنگید.

قاتِلُوا — ریشه: «ق ت ل»؛ فعل امر، باب مفاعله «قاتَلَ»، صیغهٔ دوم‌شخص جمع مذکر؛ معنا: بجنگید، پیکار کنید.
الَّذينَ — ریشهٔ صرفی ندارد؛ اسم موصول جمع مذکر؛ در این جمله مفعولِ «قاتِلُوا» است؛ معنا: کسانی که.
لا — حرف نفی؛ بر فعل مضارع وارد شده و در اینجا آن را از نظر اعراب تغییر نمی‌دهد؛ معنا: نه، نمی.
يُؤمِنونَ — ریشه: «أ م ن»؛ فعل مضارع، باب إفعال «آمَنَ»، سوم‌شخص جمع مذکر، مرفوع به ثبوت نون؛ معنا: ایمان می‌آورند، باور می‌کنند.
بِالله — «بِـ» حرف جر + «الله» اسم خاص، مجرور به حرف جر؛ معنا: به الله.
وَ — حرف عطف؛ معنا: و.
لا — حرف نفی؛ برای تکرار نفی؛ معنا: نه، نمی.
بِاليَومِ — «بِـ» حرف جر + «اليَومِ» اسم، ریشه: «ي و م»، مجرور؛ معنا: به روز.
الآخِرِ — ریشه: «أ خ ر»؛ صفت برای «اليَومِ»، مجرور؛ معنا: واپسین، آخر، آخرت.

وَلا يُحَرِّمونَ ما حَرَّمَ الله وَرَسولُهُ

و آنچه را الله و پیامبرش حرام کرده‌اند، حرام نمی‌شمارند.

وَ — حرف عطف؛ معنا: و.
لا — حرف نفی؛ معنا: نه، نمی.
يُحَرِّمونَ — ریشه: «ح ر م»؛ فعل مضارع، باب تفعیل «حَرَّمَ»، سوم‌شخص جمع مذکر، مرفوع به ثبوت نون؛ معنا: حرام می‌شمارند، ممنوع می‌دانند.
ما — اسم موصول؛ در جایگاه مفعولِ «يُحَرِّمونَ»؛ معنا: آنچه، چیزی که.
حَرَّمَ — ریشه: «ح ر م»؛ فعل ماضی، باب تفعیل، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ معنا: حرام کرد، ممنوع ساخت.
الله — اسم خاص؛ فاعلِ «حَرَّمَ»، مرفوع؛ معنا: الله.
وَ — حرف عطف؛ معنا: و.
رَسولُهُ — «رَسولُ» ریشه: «ر س ل»، اسم، معطوف بر «الله» و مرفوع؛ «هُ» ضمیر متصل در جایگاه مضاف‌الیه و بازگشت آن به الله است؛ معنا: پیامبر او.

وَلا يَدينونَ دينَ الحَقِّ مِنَ الَّذينَ أوتُوا الكِتابَ

و از میان کسانی که کتاب به آنان داده شده است، به دین حق پایبند نیستند.

وَ — حرف عطف؛ معنا: و.
لا — حرف نفی؛ معنا: نه، نمی.
يَدينونَ — ریشه: «د ي ن»؛ فعل مضارع، باب فعل مجرد «دانَ»، سوم‌شخص جمع مذکر، مرفوع به ثبوت نون؛ معنا: پیروی می‌کنند، پایبند می‌شوند، دین می‌ورزند، گردن می‌نهند.
دينَ — ریشه: «د ي ن»؛ اسم، مفعول‌به برای «يَدينونَ»، منصوب؛ معنا: دین، آیین، شیوهٔ اطاعت، نظام اعتقادی و عملی.
الحَقِّ — ریشه: «ح ق ق»؛ اسم یا صفت، مضاف‌الیه برای «دينَ»، مجرور؛ معنا: حق، راست، درست، ثابت.
مِنَ — حرف جر؛ در اینجا برای بیان گروه مورد نظر است؛ معنا: از، از میان.
الَّذينَ — اسم موصول جمع مذکر، مجرور به «مِنَ»؛ معنا: کسانی که.
أوتُوا — ریشه: «أ ت ي» در باب إفعال «آتَى»؛ فعل ماضی مجهول، سوم‌شخص جمع مذکر؛ «واو» نائب فاعل است؛ معنا: داده شدند، به آنان داده شد.
الكِتابَ — ریشه: «ك ت ب»؛ اسم، در ساختار «أوتُوا الكِتابَ» مفعول دوم و منصوب؛ معنا: کتاب، کتاب آسمانی.

حَتّىٰ يُعطُوا الجِزيَةَ عَن يَدٍ وَهُم صاغِرونَ

تا جزیه را با دست خود بپردازند، در حالی که فروتن و تسلیم باشند.

حَتّىٰ — حرف غایت و هدف؛ بر فعل مضارع پس از خود اثر نصب می‌گذارد؛ معنا: تا، تا اینکه.
يُعطُوا — ریشه: «ع ط و / ع ط ي»؛ فعل مضارع، باب إفعال «أعطى»، منصوب به «حَتّىٰ» و نشانهٔ نصب آن حذف نون است؛ واو فاعل؛ معنا: بدهند، بپردازند.
الجِزيَةَ — ریشه: «ج ز ي»؛ اسم، مفعول‌به برای «يُعطُوا»، منصوب؛ معنا: جزیه، مالیات تاریخیِ مقرر بر گروه‌هایی از غیرمسلمانان در برابر قرار گرفتن در ذمه و حمایت حکومت اسلامی.
عَن — حرف جر؛ معنا: از، با، بر پایهٔ؛ در ترکیب «عَن يَدٍ» معنای عبارتی دارد.
يَدٍ — ریشه: «ي د ي»؛ اسم، مجرور به «عَن»؛ معنا: دست، توان، قدرت؛ در عبارت «عَن يَدٍ» می‌تواند به پرداخت مستقیم، با دست خود، یا از روی توان و در وضعیت پذیرش حاکمیت اشاره کند.
وَ — واو حالیه؛ جملهٔ پس از خود را در نقش حال می‌آورد؛ معنا: در حالی که.
هُم — ضمیر منفصل جمع مذکر؛ مبتدا در جملهٔ حالیه؛ معنا: آنان.
صاغِرونَ — ریشه: «ص غ ر»؛ اسم فاعل یا صفت، جمع مذکر سالم، خبرِ «هُم» و مرفوع به واو؛ معنا: فروتن، خاضع، تسلیم، در حالت کوچکی و فرودستی سیاسی.