009-028-113-توبة

ای کسانی که ایمان آورده‌اید، جز این نیست که مشرکان ناپاک‌اند؛ پس نباید پس از این سالشان به مسجدالحرام نزدیک شوند. و اگر از تنگدستی ترسیدید، الله اگر بخواهد به‌زودی شما را از فضل خود بی‌نیاز می‌کند؛ بی‌گمان الله دانا و حکیم است.

يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا

ای کسانی که ایمان آورده‌اید.

يا — ریشه: ندارد؛ حرف ندا؛ برای صدا زدن و توجه دادن، معنای «ای».
أَيُّهَا — ریشه: «أَيّ» اسم مبهم است و «ها» حرف تنبیه؛ «أَيُّ» منادای مبنی بر ضم در محل نصب، و «ها» برای توجه دادن؛ معنا: «ای آن/ای کسانی».
الَّذينَ — ریشه: ندارد؛ اسم موصول جمع مذکر، مبنی بر فتح؛ در اینجا صفت یا بدل برای «أَيُّ»؛ معنا: «کسانی که».
آمَنوا — ریشه: أ م ن؛ فعل ماضی، باب إفعال، صیغهٔ سوم‌شخص جمع مذکر؛ «واو» فاعل است؛ معنا: «ایمان آوردند»، «امن و باور یافتند».

إِنَّمَا المُشرِكونَ نَجَسٌ

جز این نیست که مشرکان ناپاک‌اند.

إِنَّمَا — ریشه: ندارد؛ از «إنّ» برای تأکید و «ما»ی بازدارنده ساخته شده؛ «إنّما» ابزار حصر و تأکید است؛ معنا: «جز این نیست که»، «همانا فقط».
المُشرِكونَ — ریشه: ش ر ك؛ اسم فاعل از باب إفعال «أشركَ»، جمع مذکر سالم، مرفوع با واو؛ نقش: مبتدا پس از «إنّما»؛ معنا: «مشرکان»، «کسانی که برای الله شریک می‌گیرند».
نَجَسٌ — ریشه: ن ج س؛ اسم یا صفت به معنای ناپاکی، مرفوع با ضمه؛ نقش: خبر برای «المشركون»؛ با اینکه به صورت مفرد آمده، در معنا بر جمع نیز دلالت می‌کند؛ معنا: «ناپاک»، «آلوده».

فَلا يَقرَبُوا المَسجِدَ الحَرامَ بَعدَ عامِهِم هٰذا

پس نباید پس از این سالشان به مسجدالحرام نزدیک شوند.

فَلا — ریشه: ندارد؛ «فـ» حرف نتیجه و پیوند، «لا» حرف نهی و جزم؛ معنا: «پس نباید»، «بنابراین نزدیک نشوند».
يَقرَبُوا — ریشه: ق ر ب؛ فعل مضارع، صیغهٔ سوم‌شخص جمع مذکر، مجزوم به «لا»ی نهی، نشانهٔ جزم آن حذف نون است؛ «واو» فاعل؛ معنا: «نزدیک شوند»، و در اینجا: «نباید نزدیک شوند».
المَسجِدَ — ریشه: س ج د؛ اسم مکان از سجده، مفرد، منصوب با فتحه؛ نقش: مفعول‌به برای «يَقرَبُوا»؛ معنا: «مسجد»، «جای سجده».
الحَرامَ — ریشه: ح ر م؛ صفت برای «المسجد»، منصوب با فتحه؛ معنا: «حرام»، «دارای حرمت»، «محترم و ممنوع از بی‌حرمتی».
بَعدَ — ریشه: ب ع د؛ ظرف زمان منصوب و مضاف؛ معنا: «پس از»، «بعد از».
عامِهِم — ریشه: ع و م؛ اسم مفرد، مضاف‌الیه برای «بعد»، مجرور با کسره؛ «هم» ضمیر متصل جمع سوم‌شخص و مضاف‌الیه؛ معنا: «سالشان».
هٰذا — ریشه: ندارد؛ اسم اشارهٔ مفرد مذکر، مبنی؛ در محل جر به‌عنوان صفت یا بدل برای «عامهم»؛ معنا: «این».

وَإِن خِفتُم عَيلَةً

و اگر از تنگدستی ترسیدید.

وَإِن — ریشه: ندارد؛ «و» حرف عطف یا پیوند، «إن» حرف شرط جازم؛ معنا: «و اگر».
خِفتُم — ریشه: خ و ف؛ فعل ماضی، صیغهٔ دوم‌شخص جمع مذکر، در جایگاه فعل شرط؛ «تم» فاعل؛ معنا: «ترسیدید»، «بیم داشتید».
عَيلَةً — ریشه: ع ي ل / ع و ل؛ اسم، منصوب با فتحه؛ نقش: مفعول‌به یا متعلق ترس در معنا؛ معنا: «فقر»، «تنگدستی»، «نیازمندی».

فَسَوفَ يُغنيكُمُ اللَّهُ مِن فَضلِهِ إِن شاءَ

پس الله اگر بخواهد به‌زودی شما را از فضل خود بی‌نیاز می‌کند.

فَسَوفَ — ریشه: ندارد؛ «فـ» برای جواب شرط و پیوند نتیجه، «سوف» حرف استقبال؛ معنا: «پس به‌زودی»، «پس در آینده».
يُغنيكُمُ — ریشه: غ ن ي؛ فعل مضارع، باب إفعال «أغنى»، مرفوع؛ «كم» ضمیر متصل مفعول‌به به معنای «شما»؛ معنا: «بی‌نیاز می‌کند»، «توانگر می‌سازد».
اللَّهُ — ریشه: أ ل ه؛ اسم خاص، فاعل فعل «يُغني»، مرفوع با ضمه؛ معنا: «الله».
مِن — ریشه: ندارد؛ حرف جر؛ معنا: «از».
فَضلِهِ — ریشه: ف ض ل؛ «فضل» اسم مجرور به «من» و مضاف؛ «ه» ضمیر متصل سوم‌شخص مفرد و مضاف‌الیه، بازگشت آن به الله است؛ معنا: «فضل او»، «بخشش او»، «فزونی و عطای او».
إِن — ریشه: ندارد؛ حرف شرط جازم؛ معنا: «اگر».
شاءَ — ریشه: ش ي أ؛ فعل ماضی، صیغهٔ سوم‌شخص مفرد مذکر؛ فاعل آن ضمیر پنهان «هو» است که به الله بازمی‌گردد؛ مفعول آن در معنا حذف شده است، یعنی «اگر [این بی‌نیاز کردن را] بخواهد»؛ معنا: «خواست»، «اراده کرد».

إِنَّ اللَّهَ عَليمٌ حَكيمٌ

بی‌گمان الله دانا و حکیم است.

إِنَّ — ریشه: ندارد؛ حرف تأکید و نصب؛ معنا: «بی‌گمان»، «همانا».
اللَّهَ — ریشه: أ ل ه؛ اسم خاص، اسم «إنّ»، منصوب با فتحه؛ معنا: «الله».
عَليمٌ — ریشه: ع ل م؛ صفت مشبهه یا صیغهٔ مبالغه، مرفوع با ضمه؛ نقش: خبر «إنّ»؛ معنا: «بسیار دانا»، «کاملاً آگاه».
حَكيمٌ — ریشه: ح ك م؛ صفت مشبهه، مرفوع با ضمه؛ نقش: خبر دوم برای «إنّ» یا صفت برای «عليم» در معنا؛ معنا: «حکیم»، «دارای حکمت»، «سنجیده‌کار».