077-025-034-مرسلات

أَلَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ كِفَاتًا

آیا زمین را گردآورنده قرار ندادیم؟

أَلَمْ
از «أَ» استفهامی و «لَمْ» تشکیل شده است؛ «أَ» برای پرسشِ تقریری است، یعنی تأیید گرفتن از مخاطب؛ «لَمْ» حرف نفی و جزم و قلب است، فعل مضارع را مجزوم می‌کند و معنای آن را به گذشتهٔ نفی‌شده برمی‌گرداند.

نَجْعَلْ
ریشه: «ج ع ل»؛ فعل مضارع، متکلمِ مع‌الغیر، مجزوم به «لَمْ»؛ از «جَعَلَ». معنای اصلی: قرار دادن، ساختن، گردانیدن و پدید آوردن.

الْأَرْضَ
ریشه: «أ ر ض»؛ اسم، مفرد، مؤنث، معرفه با «ال»، منصوب؛ مفعول‌بهِ «نَجْعَلْ». معنا: زمین، خاک، سرزمین.

كِفَاتًا
ریشه: «ك ف ت»؛ اسم، مفرد، منصوب و نکره؛ مفعول دومِ «نَجْعَلْ». «کِفات» به معنای چیزی است که گرد می‌آورد، در خود جای می‌دهد و نگاه می‌دارد؛ یعنی زمین، انسان‌ها را در زندگی بر روی خود و پس از مرگ در درون خود گرد می‌آورد.

این آیات تصویری از زمین به‌عنوان جایگاه دربرگیرنده و سامان‌دهندهٔ زندگی و مرگ ارائه می‌کنند:

• «أَلَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ كِفَاتًا»
  آیا زمین را محل گردآمدن و دربرگرفتن قرار ندادیم؟ واژهٔ «کِفات» می‌تواند به معنای جای جمع‌شدن و پناه‌گرفتن باشد؛ زمینی که انسان‌ها را در دوران زندگی بر خود حمل می‌کند و پس از مرگ نیز آنان را در خود جای می‌دهد.
• «أَحْيَاءً وَأَمْوَاتًا»
  زمین هم زندگان را در خود جای می‌دهد و هم مردگان را. این تعبیر، پیوند جدانشدنی انسان با زمین و چرخهٔ زندگی و مرگ را یادآوری می‌کند.
• «وَجَعَلْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ شَامِخَاتٍ»
  کوه‌های استوار و بلند، نشانه‌ای از نظم، پایداری و قدرت آفرینش‌اند. کوه‌ها در برابر ناپایداری و دگرگونی‌های جهان، نمادی از استواری به شمار می‌روند.
• «وَأَسْقَيْنَاكُم مَّاءً فُرَاتًا»
  سپس از آب گوارا سخن می‌گوید؛ نعمتی که شرط ادامهٔ حیات است. تعبیر «آب گوارا» بر ارزش این نعمت و وابستگی کامل زندگی به آن تأکید دارد.

در مجموع، آیات از نظم بنیادین جهان، وابستگی زندگی به نعمت‌های الهی، و مسئولیت انسان در برابر این نشانه‌ها سخن می‌گویند. پایان آیات ــ «وای بر تکذیب‌کنندگان» ــ هشدار می‌دهد که نادیده‌گرفتن این واقعیت‌های روشن و نسبت‌دادن آن‌ها به تصادف یا بی‌معنایی، انسان را از دیدن حقیقت بازمی‌دارد.