يُنَبَّأُ الإِنسانُ يَومَئِذٍ بِما قَدَّمَ وَأَخَّرَانسان در آن روز از آنچه پیش فرستاده و آنچه بازپس نهاده است، آگاه میشود. يُنَبَّأُ
ریشه: «ن ب أ»؛ فعل مضارع مجهول، سوم‌شخص مفرد مذکر، از باب تفعیل «نَبَّأَ»؛ یعنی خبر داده میشود، آگاه گردانده میشود. الإِنسانُ
ریشه: دربارهٔ اشتقاق آن اختلاف است و غالباً با «أُنس» یا «نِسیان» پیوند داده شده است؛ اسم معرفه با «ال»، مفرد، مذکر، مرفوع و نائب‌فاعلِ «يُنَبَّأُ»؛ یعنی انسان. يَومَئِذٍ
«يوم»: ریشه «ي و م»؛ اسم زمان، منصوب بر ظرفیت زمانی؛ یعنی روز.
«إذ»: اسم مبنی دالّ بر زمان، در این ترکیب مضاف‌الیه و مبنی بر سکون؛ «تنوین عوض» در پایان آن، جانشین جمله یا مضاف‌الیه حذف‌شده است؛ مجموعاً یعنی در آن روز. بِما
«بِ»: حرف جر؛ یعنی به، از، دربارهٔ.
«ما»: اسم موصول یا مصدرية، مبنی؛ یعنی آنچه، یا: به سببِ آنچه. قَدَّمَ
ریشه: «ق د م»؛ فعل ماضی، سوم‌شخص مفرد مذکر، از باب تفعیل «قَدَّمَ»؛ یعنی پیش فرستاد، پیشاپیش انجام داد، مقدّم داشت. فاعل آن ضمیر پنهان «هو» است که به «الإنسان» بازمی‌گردد. وَ
حرف عطف؛ یعنی و. أَخَّرَ
ریشه: «أ خ ر»؛ فعل ماضی، سوم‌شخص مفرد مذکر، از باب تفعیل «أَخَّرَ»؛ یعنی واپس انداخت، به تأخیر انداخت، بازپس نهاد. فاعل آن ضمیر پنهان «هو» است که به «الإنسان» بازمی‌گردد. | 