068-025-003-قلم

« Back to Glossary Index
و با تصوّرِ اینکه، محصولِ باغ را خواهند چید، به راهشان در صبحِ زود ادامه دادند (۲۵)
و بامدادان در حالی که بر منع کردن [نیازمندان از محصول باغ] توانمند بودند، رفتند.

وَغَدَوْا عَلَىٰ حَرْدٍ قَادِرِينَ

و بامدادان، با تصمیمی قاطع برای محروم کردن دیگران، رفتند؛ در حالی که خود را توانا می‌پنداشتند.

وَ
حرف عطف است و ریشه ندارد؛ برای پیوستن این رویداد به رویدادهای پیشین آمده است و معنای «و» می‌دهد.

غَدَوْا
از ریشهٔ «غ د و» است؛ فعل ماضی، سوم‌شخص جمع مذکر، به معنای «بامدادان رفتند»، «صبح زود حرکت کردند» یا «وارد صبح شدند» است. «واو» در پایان، نشانهٔ فاعل جمع مذکر است.

عَلَىٰ
حرف جر است و ریشه ندارد؛ در اینجا معنای «بر»، «با» و «بر پایهٔ» می‌دهد و نشان می‌دهد آنان با حالتی مشخص و تصمیمی استوار حرکت کردند.

حَرْدٍ
از ریشهٔ «ح ر د» است؛ اسم مجرور به سبب «عَلَىٰ» و نشانهٔ جرّ آن کسره است. «حَرْد» به معنای منع کردن، بازداشتن، محروم ساختن، تنگ گرفتن و نیز خشم و تندی آمده است؛ در این آیه مقصود، تصمیم آنان برای محروم کردن نیازمندان از محصول باغ است.

قَادِرِينَ
از ریشهٔ «ق د ر» است؛ اسم فاعلِ جمع مذکر سالم، در حالت نصب، و «حال» برای فاعلِ «غَدَوْا» است. معنای آن «توانا بودن»، «قدرت داشتن» و «خود را قادر دانستن» است؛ یعنی آنان با این تصور رفتند که توان انجام تصمیم خود را دارند.

«عَلَىٰ حَرْدٍ»

وَغَدَوْا عَلَىٰ حَرْدٍ قَادِرِينَ
«و بامدادان، در حالی که خود را توانا و مصمّم می‌پنداشتند، [برای انجام تصمیمشان] رفتند.»

داستان دربارهٔ صاحبان باغی است که تصمیم گرفتند محصول را بسیار زود بچینند تا نیازمندان نتوانند سهمی از آن بگیرند.

معنای «حَرْد»

واژهٔ حَرْد از ریشهٔ سه‌حرفی ح ر د است و در عربی کهن چند حوزهٔ معنایی دارد. مهم‌ترین معناهایی که برای عبارت «عَلَىٰ حَرْدٍ» گفته شده:

  1. قصد و عزمِ جدّی
    • یعنی با تصمیمی محکم و هدفی از پیش تعیین‌شده.
    • بر این پایه، آیه یعنی: «با عزم راسخ برای اجرای نقشه‌شان رفتند.»
  2. منع کردن و محروم‌ساختن
    • «حَرْد» می‌تواند به معنای بستن راه، تنگ گرفتن، یا بازداشتن باشد.
    • در فضای این آیات، مقصودشان این بود که فقیران را از محصول باغ محروم کنند.
    • بنابراین: «رفتند، در حالی که قصدِ منعِ نیازمندان را داشتند.»
  3. خشم، تندی و سخت‌گیری
    • در برخی کاربردهای عربی، این ریشه با خشم و حالت تند و گرفته نیز پیوند دارد.
    • از این دید: «با خشونت و سرسختی رفتند.»
  4. شتاب و جدیت در انجام کار
    • برخی مفسران آن را حالتی از جدّیت، سرعت و پی‌گیری شدید در اجرای تصمیم دانسته‌اند.

معنای مناسب‌تر در آیه

با توجه به آیات پیش و پس از آن، نزدیک‌ترین معنا چنین است:

«آنان صبح زود و با اراده‌ای محکم رفتند تا نیازمندان را از بهرهٔ باغ بازدارند.»

پس «حَرْد» در اینجا فقط «خشم» نیست؛ بیشتر به معنای قصدِ قاطع برای منع کردن، همراه با سخت‌گیری و پافشاری، است.

نقش «عَلَىٰ» در عبارت

حرف «عَلَىٰ» در اینجا لزوماً معنای مکانیِ «بر روی» ندارد؛ بلکه حالت و کیفیت عمل را می‌رساند؛ مانند:

  • بر تصمیمی استوار بودن،
  • با قصدی مشخص حرکت کردن،
  • در وضعیتی از جدیت و سخت‌گیری بودن.

بنابراین، ترجمهٔ لفظ‌به‌لفظِ خشکِ «بر حرد» دقیق نیست؛ در فارسی باید آن را با عباراتی مانند این برگرداند:

  • «با قصدی محکم»
  • «با تصمیمی قاطع»
  • «با نیت محروم‌کردن [دیگران]»
  • «با سخت‌گیری و پافشاری»
  • «مصمم بر بازداشتن نیازمندان»

تفاوت با واژه‌های نزدیک

  • حَرْد: قصد سخت‌گیرانه، منع، تنگ‌گرفتن، و گاه خشم.
  • غَضَب: خشم آشکار.
  • مَنْع: صرفاً جلوگیری‌کردن.
  • عَزْم: تصمیم و اراده.

پس حَرْد در این آیه، ترکیبی از عزم، سخت‌گیری، و نیتِ محروم‌کردن را در خود دارد.

Nach oben scrollen