| وَاعلَموا أَنَّ فيكُم رَسولَ اللَّهِ ۚ لَو يُطيعُكُم في كَثيرٍ مِنَ الأَمرِ لَعَنِتُّم وَلٰكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيكُمُ الإيمانَ وَزَيَّنَهُ في قُلوبِكُم وَكَرَّهَ إِلَيكُمُ الكُفرَ وَالفُسوقَ وَالعِصيانَ ۚ أُولٰئِكَ هُمُ الرّاشِدونَ و بدانید که رسول الله در میان شماست؛ اگر او در بسیاری از کارها از شما پیروی کند، قطعاً به رنج و سختی میافتید؛ ولی الله ایمان را نزد شما محبوب ساخت و آن را در دلهایتان آراست، و کفر و نافرمانی و سرکشی را نزد شما ناخوشایند کرد؛ آنان همان راهیافتگاناند. وَاعلَموا أَنَّ فيكُم رَسولَ اللَّهِو بدانید که رسول الله در میان شماست. وَ: حرف عطف یا استئناف؛ ریشهٔ صرفی ندارد؛ معنای آن «و»، «و نیز»، یا برای آغاز جملهٔ پیوسته با قبل است.
اعلَموا: ریشه: ع ل م؛ فعل امر، صیغهٔ جمع مذکر مخاطب، مبنی بر حذف نون؛ واوِ جماعت فاعل است؛ معنا: «بدانید»، «آگاه باشید».
أَنَّ: حرف تأکید و نصب؛ ریشهٔ فعلی ندارد؛ اسم را منصوب و خبر را مرفوع میکند؛ معنا: «همانا»، «بهدرستی که»، «که».
فيكُم: «في» حرف جر به معنای «در، میان»؛ «كُم» ضمیر متصل جمع مخاطب در محل جر با حرف جر؛ معنا: «در میان شما»، «در شما».
رَسولَ: ریشه: ر س ل؛ اسم، مفرد، مذکر؛ اسمِ «أَنَّ» و منصوب با فتحه؛ مضاف است؛ معنا: «فرستاده»، «پیامبر».
اللَّهِ: اسم جلاله؛ مضافالیه و مجرور با کسره؛ معنا: «الله».
لَو يُطيعُكُم في كَثيرٍ مِنَ الأَمرِ لَعَنِتُّماگر او در بسیاری از کارها از شما پیروی کند، قطعاً به رنج و سختی میافتید. لَو: حرف شرط غیرجازم؛ معمولاً برای شرطی به کار میرود که تحقق آن پیامدی دشوار یا خلاف مصلحت دارد؛ معنا: «اگر».
يُطيعُكُم: ریشه: ط و ع؛ فعل مضارع، باب إفعال، صیغهٔ مفرد مذکر غایب، مرفوع با ضمه؛ فاعل آن ضمیر پنهان «هو» است که به رسول برمیگردد؛ «كُم» ضمیر متصل جمع مخاطب، مفعولبه؛ معنا: «از شما اطاعت کند»، «از شما پیروی کند».
في: حرف جر؛ ریشهٔ صرفی ندارد؛ معنا: «در»، «در مورد».
كَثيرٍ: ریشه: ك ث ر؛ اسم، مفرد، مجرور به حرف جر «في»؛ معنا: «بسیار»، «مقدار زیاد».
مِنَ: حرف جر؛ ریشهٔ صرفی ندارد؛ در اینجا برای بیان بخشی از یک مجموعه است؛ معنا: «از».
الأَمرِ: ریشه: أ م ر؛ اسم، مفرد، معرفه با «ال»، مجرور با «مِن»؛ معنا: «کار»، «موضوع»، «امر»، «فرمان».
لَعَنِتُّم: ریشه: ع ن ت؛ «لَـ» لامِ جوابِ شرط است؛ «عَنِتُّم» فعل ماضی، صیغهٔ جمع مذکر مخاطب، مبنی بر سکون به سبب اتصال به تاء فاعل؛ تاء فاعل و میم نشانهٔ جمع است؛ معنا: «به سختی افتادید»، «دچار رنج شدید»، در بافت آیه: «قطعاً به رنج و سختی میافتادید».
وَلٰكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيكُمُ الإيمانَ وَزَيَّنَهُ في قُلوبِكُم وَكَرَّهَ إِلَيكُمُ الكُفرَ وَالفُسوقَ وَالعِصيانَولی الله ایمان را نزد شما محبوب ساخت و آن را در دلهایتان آراست، و کفر و نافرمانی و سرکشی را نزد شما ناخوشایند کرد. وَ: حرف عطف یا استئناف؛ ریشهٔ صرفی ندارد؛ معنا: «و»، «ولی در ادامه».
لٰكِنَّ: حرف استدراک و نصب؛ ریشهٔ فعلی ندارد؛ برای آوردن معنایی در برابر یا اصلاح برداشت پیشین میآید؛ معنا: «ولی»، «اما».
اللَّهَ: اسم جلاله؛ اسمِ «لٰكِنَّ» و منصوب با فتحه؛ معنا: «الله».
حَبَّبَ: ریشه: ح ب ب؛ فعل ماضی، باب تفعیل، صیغهٔ مفرد مذکر غایب؛ فاعل آن ضمیر پنهان «هو» است که به الله برمیگردد؛ معنا: «محبوب ساخت»، «دوستداشتنی کرد».
إِلَيكُمُ: «إلى» حرف جر به معنای «به سوی، نزد، برای»؛ «كُم» ضمیر متصل جمع مخاطب در محل جر؛ ضمهٔ پایانی برای پیوند آوایی با واژهٔ بعد است؛ معنا: «نزد شما»، «برای شما».
الإيمانَ: ریشه: أ م ن؛ اسم، مفرد، معرفه با «ال»، مفعولبه و منصوب با فتحه؛ معنا: «ایمان»، «باور درست و همراه با اطمینان».
وَ: حرف عطف؛ ریشهٔ صرفی ندارد؛ معنا: «و».
زَيَّنَهُ: ریشه: ز ي ن؛ فعل ماضی، باب تفعیل، صیغهٔ مفرد مذکر غایب؛ فاعل آن ضمیر پنهان «هو» است که به الله برمیگردد؛ «هُ» ضمیر متصل مفرد مذکر، مفعولبه، و به «الإيمان» برمیگردد؛ معنا: «آن را آراست»، «آن را زیبا و پسندیده قرار داد».
في: حرف جر؛ ریشهٔ صرفی ندارد؛ معنا: «در».
قُلوبِكُم: ریشه: ق ل ب؛ «قُلوب» جمع «قلب»، اسم مجرور با «في» و علامت جر آن کسره است؛ «كُم» ضمیر متصل جمع مخاطب، مضافالیه؛ معنا: «دلهای شما»، «قلبهایتان».
وَ: حرف عطف؛ ریشهٔ صرفی ندارد؛ معنا: «و».
كَرَّهَ: ریشه: ك ر ه؛ فعل ماضی، باب تفعیل، صیغهٔ مفرد مذکر غایب؛ فاعل آن ضمیر پنهان «هو» است که به الله برمیگردد؛ معنا: «ناخوشایند ساخت»، «نفرتانگیز کرد»، «بد جلوه داد».
إِلَيكُمُ: «إلى» حرف جر؛ «كُم» ضمیر متصل جمع مخاطب در محل جر؛ ضمهٔ پایانی برای پیوند آوایی با واژهٔ بعد است؛ معنا: «نزد شما»، «برای شما».
الكُفرَ: ریشه: ك ف ر؛ اسم، مفرد، معرفه با «ال»، مفعولبه و منصوب با فتحه؛ معنا: «کفر»، «پوشاندن حق»، «انکار ایمان».
وَ: حرف عطف؛ ریشهٔ صرفی ندارد؛ معنا: «و».
الفُسوقَ: ریشه: ف س ق؛ اسم، مفرد، معرفه با «ال»، معطوف بر «الكُفرَ» و منصوب با فتحه؛ معنا: «فسق»، «بیرونرفتن از طاعت»، «نافرمانی آشکار».
وَ: حرف عطف؛ ریشهٔ صرفی ندارد؛ معنا: «و».
العِصيانَ: ریشه: ع ص ي؛ اسم مصدر، معرفه با «ال»، معطوف بر «الكُفرَ» و منصوب با فتحه؛ معنا: «نافرمانی»، «سرپیچی»، «عصیان».
أُولٰئِكَ هُمُ الرّاشِدونَآنان همان راهیافتگاناند. أُولٰئِكَ: اسم اشاره برای جمعِ دور؛ مبنی، در محل رفع مبتدا؛ معنا: «آنان»، «ایشان».
هُمُ: ضمیر منفصل جمع مذکر غایب؛ در این ساختار برای تأکید و جداکردن خبر از صفت آمده است؛ معنا: «آنان»، «همانها».
الرّاشِدونَ: ریشه: ر ش د؛ اسم فاعل جمع مذکر سالم، معرفه با «ال»، مرفوع با واو؛ خبر جمله است؛ معنا: «راهیافتگان»، «هدایتیافتگان»، «کسانی که راه درست را یافتهاند». | 