035-039-046-فاطر

اوست که شما را جانشینانی در زمین قرار داد؛ پس هر کس کفر ورزد، کفر او به زیان خودش است؛ و کفر کافران نزد پروردگارشان جز خشم و نفرت نمی‌افزاید؛ و کفر کافران جز زیان و خسارت بر آنان نمی‌افزاید.

هُوَ الَّذي جَعَلَكُم خَلائِفَ فِي الأَرضِ

اوست که شما را جانشینانی در زمین قرار داد.

هُوَ: از نظر ریشه، ضمیر مبنی است و ریشهٔ صرفی ندارد؛ ضمیر منفصل، سوم‌شخص مفرد مذکر، در جایگاه مبتدا؛ یعنی «او».

الَّذي: اسم موصول، مبنی؛ مفرد مذکر؛ در جایگاه خبر؛ یعنی «کسی که، آن‌که».

جَعَلَكُم: «جَعَلَ» از ریشهٔ «ج‌ع‌ل»، فعل ماضی، باب ثلاثی مجرد، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ «کُم» ضمیر متصل، دوم‌شخص جمع مذکر، مفعول‌به؛ یعنی «شما را قرار داد».

خَلائِفَ: از ریشهٔ «خ‌ل‌ف»، جمع «خَلیفَة»، اسم؛ مفعول دومِ «جَعَلَ» و منصوب؛ یعنی «جانشینان، جانشینانِ یکدیگر».

فِي: حرف جر؛ یعنی «در».

الأَرضِ: از ریشهٔ «أ‌ر‌ض»، اسم؛ مجرور به «فِي» و دارای «ال» تعریف؛ یعنی «زمین».

فَمَن كَفَرَ فَعَلَيهِ كُفرُهُ

پس هر کس کفر ورزد، کفر او به زیان خودش است.

فَـ: حرف عطف یا تفریع؛ یعنی «پس».

مَن: اسم شرط؛ برای عاقل؛ مبنی؛ یعنی «هر کس».

كَفَرَ: از ریشهٔ «ک‌ف‌ر»، فعل ماضی، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ در ساختار شرط؛ یعنی «کفر ورزید، انکار کرد».

فَـ: حرف رابط جواب شرط؛ یعنی «پس».

عَلَيهِ: «عَلَى» حرف جر و «هِ» ضمیر متصل، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ یعنی «بر او، بر عهدهٔ او».

كُفرُهُ: «کُفر» از ریشهٔ «ک‌ف‌ر»، اسم و مبتدا؛ «هُ» ضمیر متصل، سوم‌شخص مفرد مذکر، مضاف‌الیه؛ یعنی «کفر او».

وَلا يَزيدُ الكافِرينَ كُفرُهُم عِندَ رَبِّهِم إِلّا مَقتًا

و کفر کافران نزد پروردگارشان جز خشم و نفرت نمی‌افزاید.

وَ: حرف عطف؛ یعنی «و».

لا: حرف نفی؛ یعنی «نمی».

يَزيدُ: از ریشهٔ «ز‌ی‌د»، فعل مضارع، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ یعنی «می‌افزاید».

الكافِرينَ: از ریشهٔ «ک‌ف‌ر»، اسم فاعل از «کَفَرَ»؛ جمع مذکر سالم، مفعول‌به و منصوب؛ یعنی «کافران».

كُفرُهُم: «کُفر» از ریشهٔ «ک‌ف‌ر»، فاعل و مرفوع؛ «هُم» ضمیر متصل، سوم‌شخص جمع مذکر، مضاف‌الیه؛ یعنی «کفرشان».

عِندَ: ظرف مکان؛ منصوب و مضاف؛ یعنی «نزد، در نزد».

رَبِّهِم: «رَبّ» از ریشهٔ «ر‌ب‌ب»، اسم و مضاف؛ «هِم» ضمیر متصل، سوم‌شخص جمع مذکر، مضاف‌الیه؛ یعنی «پروردگارشان».

إِلّا: حرف استثنا؛ یعنی «مگر، جز».

مَقتًا: از ریشهٔ «م‌ق‌ت»، مصدر؛ منصوب و در اینجا به معنای خشم و نفرت شدید؛ یعنی «خشم، نفرت».

وَلا يَزيدُ الكافِرينَ كُفرُهُم إِلّا خَسارًا

و کفر کافران جز زیان و خسارت بر آنان نمی‌افزاید.

وَ: حرف عطف؛ یعنی «و».

لا: حرف نفی؛ یعنی «نمی».

يَزيدُ: از ریشهٔ «ز‌ی‌د»، فعل مضارع، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ یعنی «می‌افزاید».

الكافِرينَ: از ریشهٔ «ک‌ف‌ر»، اسم فاعل از «کَفَرَ»؛ جمع مذکر سالم، مفعول‌به و منصوب؛ یعنی «کافران».

كُفرُهُم: «کُفر» از ریشهٔ «ک‌ف‌ر»، فاعل و مرفوع؛ «هُم» ضمیر متصل، سوم‌شخص جمع مذکر، مضاف‌الیه؛ یعنی «کفرشان».

إِلّا: حرف استثنا؛ یعنی «مگر، جز».

خَسارًا: از ریشهٔ «خ‌س‌ر»، مصدر؛ منصوب و در جایگاه مفعول مطلق یا مفعول‌به؛ یعنی «زیان، خسارت، تباهی».