009-093-113-توبة

راه مؤاخذه و سرزنش تنها بر کسانی است که از تو اجازه می‌خواهند، در حالی که توانگر و بی‌نیازند؛ راضی شدند که با بازماندگان باشند، و الله بر دل‌هایشان مُهر نهاد، پس آنان نمی‌دانند.

إِنَّمَا السَّبيلُ عَلَى الَّذينَ يَستَأذِنونَكَ وَهُم أَغنِياءُ

راه مؤاخذه و سرزنش تنها بر کسانی است که از تو اجازه می‌خواهند، در حالی که توانگر و بی‌نیازند.

إِنَّمَا: از «إِنَّ» + «ما»؛ «إِنَّ» حرف تأکید، و «ما» در اینجا کافّه است و عمل «إِنَّ» را بازمی‌دارد؛ برای حصر و محدود کردن معنا می‌آید؛ یعنی «جز این نیست که»، «تنها»، «فقط».

السَّبيلُ: ریشه: «س ب ل»؛ اسم مفرد، معرفه با «ال»، مرفوع با ضمه؛ از نظر نحوی مبتدا است؛ معنا: راه، طریق، وسیله، و در اینجا کنایه از «راه مؤاخذه، سرزنش، گناه و مسئولیت» است.

عَلَى: حرف جر؛ معنای اصلی: بر، بر ضد، به زیان؛ در اینجا برای بیان تعلق مؤاخذه و مسئولیت به گروهی خاص آمده است؛ یعنی «بر عهدهٔ»، «متوجهِ».

الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر؛ مبنی بر فتح، در محل جر به سبب آمدن پس از «عَلَى»؛ معنا: کسانی که، آنان که.

يَستَأذِنونَكَ: ریشه: «أ ذ ن»؛ فعل مضارع از باب استفعال «استأذنَ»، مرفوع به ثبوت نون، چون از افعال پنج‌گانه است؛ «واو» فاعل، و «کَ» ضمیر متصل مفعول‌به، خطاب به پیامبر؛ معنا: از تو اجازه می‌خواهند، رخصت می‌طلبند.

وَهُم: «وَ» واو حالیه؛ «هُم» ضمیر منفصل جمع مذکر، در محل رفع مبتدا؛ معنا: در حالی که آنان.

أَغنِياءُ: ریشه: «غ ن ي»؛ جمع «غنيّ»، خبر برای «هُم»، مرفوع با ضمه؛ معنا: توانگران، بی‌نیازان، کسانی که امکانات و توانایی لازم دارند؛ در اینجا یعنی کسانی که عذر مالی یا ناتوانی ندارند.

رَضوا بِأَن يَكونوا مَعَ الخَوالِفِ

راضی شدند که با بازماندگان باشند.

رَضوا: ریشه: «ر ض و / ر ض ي»؛ فعل ماضی، مبنی بر ضم به سبب اتصال به واو جماعت؛ «واو» فاعل؛ معنا: راضی شدند، پسندیدند، خشنود گشتند.

بِأَن: «بِـ» حرف جر؛ «أَن» حرف مصدری و نصب؛ همراه با فعل پس از خود، مصدر تأویلی می‌سازد؛ معنا: به اینکه، به این‌که.

يَكونوا: ریشه: «ك و ن»؛ فعل مضارع ناقص، منصوب به «أَن»، نشانهٔ نصب آن حذف نون است چون از افعال پنج‌گانه است؛ «واو» ضمیر جمع و اسم «يكونوا»؛ معنا: باشند، قرار گیرند.

مَعَ: ظرف مکان یا همراهی، منصوب؛ معنا: با، همراهِ، در کنارِ.

الخَوالِفِ: ریشه: «خ ل ف»؛ جمع «خالفة» یا وصف جمع برای بازماندگان؛ مجرور به اضافه یا تعلق با «مَعَ» در ساختار همراهی؛ معنا: بازماندگان، کسانی که پشت سر می‌مانند؛ در اینجا کسانی که از جهاد و حرکت عمومی بازمانده‌اند.

وَطَبَعَ الله عَلىٰ قُلوبِهِم

و الله بر دل‌هایشان مُهر نهاد.

وَطَبَعَ: «وَ» حرف عطف؛ «طَبَعَ» ریشه: «ط ب ع»؛ فعل ماضی، مفرد مذکر غایب؛ معنا: مُهر نهاد، نقش بست، بسته و مسدود کرد؛ در اینجا یعنی دل‌ها را از پذیرش هدایت محروم ساخت به سبب کفر و نفاقشان.

الله: لفظ جلاله، اسم خاص خداوند؛ فاعل فعل «طَبَعَ»، مرفوع؛ معنا: الله.

عَلىٰ: حرف جر؛ معنا: بر، بر روی؛ در اینجا برای بیان محل اثر مهر نهادن آمده است.

قُلوبِهِم: «قُلوبِ» ریشه: «ق ل ب»؛ جمع «قلب»، اسم مجرور به «عَلىٰ» و علامت جر آن کسره است؛ «هِم» ضمیر متصل جمع مذکر در محل اضافه‌الیه؛ معنا: دل‌هایشان، مراکز فهم و ادراک و پذیرش حق آنان.

فَهُم لا يَعلَمونَ

پس آنان نمی‌دانند.

فَهُم: «فَـ» حرف نتیجه و تفریع؛ «هُم» ضمیر منفصل جمع مذکر، مبتدا؛ معنا: پس آنان.

لا: حرف نفی؛ بر سر فعل مضارع آمده و معنای نفی می‌دهد؛ معنا: نه، نمی.

يَعلَمونَ: ریشه: «ع ل م»؛ فعل مضارع مرفوع به ثبوت نون، چون از افعال پنج‌گانه است؛ «واو» فاعل؛ معنا: می‌دانند، آگاهی دارند؛ با «لا» یعنی: نمی‌دانند، حقیقت را درک نمی‌کنند.