009-079-113-توبة

کسانی که از مؤمنانِ داوطلب در صدقات عیب‌جویی می‌کنند، و نیز کسانی را که جز به اندازهٔ توان و کوشش خود چیزی نمی‌یابند، مسخره می‌کنند؛ الله آنان را به سزای تمسخرشان گرفت، و برای آنان عذابی دردناک است.

الَّذينَ يَلمِزونَ المُطَّوِّعينَ مِنَ المُؤمِنينَ فِي الصَّدَقاتِ

کسانی که از مؤمنانِ داوطلب در صدقات عیب‌جویی می‌کنند.

الَّذينَ: ریشه ندارد؛ اسم موصول، جمع مذکر، مبنی بر فتح؛ به معنای «کسانی که»؛ در این بخش به عیب‌جویان اشاره دارد.
يَلمِزونَ: ریشهٔ «ل م ز»؛ فعل مضارع مرفوع با ثبوت نون، صیغهٔ سوم‌شخص جمع مذکر؛ «واو» فاعل آن است؛ به معنای «عیب می‌گیرند»، «طعنه می‌زنند»، «بدگویی می‌کنند».
المُطَّوِّعينَ: ریشهٔ «ط و ع»؛ اسم فاعل جمع مذکر سالم، منصوب به یاء به‌عنوان مفعولِ «يَلمِزونَ»؛ اصل آن از «مُتَطَوِّعينَ» است و با ادغام، به صورت «مُطَّوِّعينَ» آمده؛ به معنای «داوطلبان»، «کسانی که از روی میل و رغبت انفاق می‌کنند».
مِنَ: حرف جر؛ به معنای «از»، «از میان».
المُؤمِنينَ: ریشهٔ «أ م ن»؛ اسم فاعل جمع مذکر سالم، مجرور به «مِن» و علامت جر آن یاء است؛ به معنای «ایمان‌آورندگان»، «مؤمنان».
فِي: حرف جر؛ به معنای «در»، «دربارهٔ»، «در زمینهٔ».
الصَّدَقاتِ: ریشهٔ «ص د ق»؛ اسم جمع مؤنث سالم، مجرور به «فِي» و علامت جر آن کسره است؛ به معنای «صدقه‌ها»، «کمک‌های مالی»، «انفاق‌ها».

وَالَّذينَ لا يَجِدونَ إِلّا جُهدَهُم فَيَسخَرونَ مِنهُم

و کسانی را که جز توان و کوشش خود چیزی نمی‌یابند، مسخره می‌کنند.

وَالَّذينَ: «وَ» حرف عطف به معنای «و»؛ «الَّذينَ» اسم موصول جمع مذکر، مبنی بر فتح؛ در اینجا به گروهی از مؤمنان اشاره دارد که چیزی جز توان اندک خود برای صدقه ندارند.
لا: حرف نفی؛ فعل پس از خود را منفی می‌کند؛ به معنای «نه»، «نمی».
يَجِدونَ: ریشهٔ «و ج د»؛ فعل مضارع مرفوع با ثبوت نون، صیغهٔ سوم‌شخص جمع مذکر؛ «واو» فاعل آن است؛ به معنای «می‌یابند»، «دارا هستند»، «در اختیار دارند».
إِلّا: حرف حصر و استثنا؛ به معنای «جز»، «مگر»، «فقط».
جُهدَهُم: «جُهدَ» از ریشهٔ «ج ه د»؛ اسم، منصوب به‌عنوان مفعولِ «يَجِدونَ»؛ به معنای «توان»، «کوشش»، «نهایت قدرت»؛ «هُم» ضمیر متصل جمع مذکر، در محل جر به‌سبب اضافه، به معنای «آنان».
فَيَسخَرونَ: «فَ» حرف عطف و ترتیب، به معنای «پس»، «در نتیجه»؛ «يَسخَرونَ» از ریشهٔ «س خ ر»، فعل مضارع مرفوع با ثبوت نون، صیغهٔ سوم‌شخص جمع مذکر؛ «واو» فاعل آن است؛ به معنای «مسخره می‌کنند»، «ریشخند می‌کنند».
مِنهُم: «مِن» حرف جر به معنای «از»؛ «هُم» ضمیر متصل جمع مذکر در محل جر؛ به معنای «از آنان»؛ یعنی از همان مؤمنانی که با توان اندک خود صدقه می‌دهند.

سَخِرَ اللَّهُ مِنهُم

الله آنان را به سزای تمسخرشان گرفت.

سَخِرَ: ریشهٔ «س خ ر»؛ فعل ماضی، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ به معنای «مسخره کرد»، و در این سیاق یعنی «کیفر تمسخرشان را داد»، «آنان را خوار و رسوا ساخت».
اللَّهُ: اسم جلاله؛ فاعلِ «سَخِرَ»، مرفوع با ضمه؛ به همان ذات یگانهٔ پروردگار اشاره دارد.
مِنهُم: «مِن» حرف جر به معنای «از»؛ «هُم» ضمیر متصل جمع مذکر در محل جر؛ به معنای «از آنان»؛ یعنی از عیب‌جویان و مسخره‌کنندگان.

وَلَهُم عَذابٌ أَليمٌ

و برای آنان عذابی دردناک است.

وَلَهُم: «وَ» حرف عطف یا آغاز جملهٔ تازه، به معنای «و»؛ «لَـ» حرف جر به معنای «برای»؛ «هُم» ضمیر متصل جمع مذکر در محل جر؛ «لَهُم» در این جمله خبر مقدم است، به معنای «برای آنان».
عَذابٌ: ریشهٔ «ع ذ ب»؛ اسم مفرد نکره، مرفوع با تنوین ضم، مبتدای مؤخر؛ به معنای «عذاب»، «کیفر سخت».
أَليمٌ: ریشهٔ «أ ل م»؛ صفت برای «عَذابٌ»، مرفوع با تنوین ضم؛ به معنای «دردناک»، «رنج‌آور».