| يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا ما لَكُم إِذا قيلَ لَكُمُ انفِروا في سَبيلِ اللهِ اثّاقَلتُم إِلَى الأَرضِ ۚ أَرَضيتُم بِالحَياةِ الدُّنيا مِنَ الآخِرَةِ ۚ فَما مَتاعُ الحَياةِ الدُّنيا فِي الآخِرَةِ إِلّا قَليلٌ ای کسانی که ایمان آوردهاید، شما را چه شده است که هرگاه به شما گفته میشود: «در راه الله حرکت کنید»، به زمین سنگینی میکنید و سستی نشان میدهید؟ آیا به زندگی دنیا به جای آخرت راضی شدهاید؟ پس بهرهٔ زندگی دنیا در برابر آخرت جز اندکی نیست. يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنواای کسانی که ایمان آوردهاید، يا: حرف ندا؛ برای صدا زدن و توجه دادن؛ معنای آن «ای» است.
أَيُّهَا: «أَيُّ» منادا، مبنی بر ضم در محل نصب؛ برای خطاب به گروه معیّن؛ «ها» حرف تنبیه و توجهدهنده است؛ معنای ترکیبی: «ای».
الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر؛ در اینجا صفت یا بدل برای «أَيُّ»؛ معنای آن «کسانی که» است.
آمَنوا: فعل ماضی، صیغهٔ سومشخص جمع مذکر؛ ریشه: أ م ن؛ باب إفعال از «آمَنَ»؛ معنای آن «ایمان آوردند، باور کردند، امن دانستند» است.
ما لَكُم إِذا قيلَ لَكُمُ انفِروا في سَبيلِ اللهِ اثّاقَلتُم إِلَى الأَرضِشما را چه شده است که هرگاه به شما گفته میشود: «در راه الله حرکت کنید»، به زمین سنگینی میکنید و سستی نشان میدهید؟ ما: اسم استفهام؛ برای پرسش همراه با سرزنش؛ معنای آن «چه؟ چه شده؟» است.
لَكُم: «لـِ» حرف جر به معنای «برای، به سود، مربوط به»؛ «كُم» ضمیر متصل مخاطب جمع مذکر؛ معنای ترکیبی: «برای شما، شما را».
إِذا: ظرف زمان شرطی؛ برای زمان آینده یا رخداد تکرارشونده؛ معنای آن «هرگاه، وقتی که» است.
قيلَ: فعل ماضی مجهول، سومشخص مفرد مذکر؛ ریشه: ق و ل؛ معنای آن «گفته شد» است.
لَكُمُ: «لـِ» حرف جر؛ «كُم» ضمیر متصل مخاطب جمع مذکر؛ ضمهٔ پایانی برای پیوند آوایی در تلاوت؛ معنای آن «به شما، برای شما» است.
انفِروا: فعل امر، صیغهٔ دومشخص جمع مذکر؛ ریشه: ن ف ر؛ معنای آن «حرکت کنید، بیرون روید، برای جهاد یا مأموریت بسیج شوید» است.
في: حرف جر؛ معنای آن «در» است.
سَبيلِ: اسم مفرد مجرور به «في»؛ ریشه: س ب ل؛ معنای آن «راه، مسیر، شیوه، راه هدفمند» است؛ در ترکیب «سَبيلِ اللهِ» مضاف است.
اللهِ: لفظ جلاله؛ مضافالیه و مجرور؛ معنای آن «الله» است.
اثّاقَلتُم: فعل ماضی، صیغهٔ دومشخص جمع مذکر؛ ریشه: ث ق ل؛ اصل آن «تَثاقَلْتُم» است، تاء در ثاء ادغام شده و همزهٔ وصل آمده است؛ معنای آن «سنگینی کردید، سستی نشان دادید، کندی کردید» است.
إِلَى: حرف جر؛ معنای آن «به سوی، به طرف» است.
الأَرضِ: اسم مفرد مؤنث، مجرور به «إِلَى»؛ ریشه: أ ر ض؛ معنای آن «زمین» است؛ در اینجا کنایه از ماندن، دلبستگی به آسایش زمینی و خودداری از حرکت است.
أَرَضيتُم بِالحَياةِ الدُّنيا مِنَ الآخِرَةِآیا به زندگی دنیا به جای آخرت راضی شدهاید؟ أَ: همزهٔ استفهام؛ برای پرسش همراه با توبیخ و انکار؛ معنای آن «آیا» است.
رَضيتُم: فعل ماضی، صیغهٔ دومشخص جمع مذکر؛ ریشه: ر ض و / ر ض ي؛ معنای آن «راضی شدید، پسندیدید، خشنود شدید» است.
بِالحَياةِ: «بـِ» حرف جر؛ «الحَياةِ» اسم مفرد مؤنث مجرور؛ ریشه: ح ي ي؛ معنای آن «زندگی» است.
الدُّنيا: صفت برای «الحَياةِ»، مفرد مؤنث مجرور؛ ریشه: د ن و؛ از معنای «نزدیک بودن»؛ معنای آن «نزدیکتر، پستتر، دنیوی» است.
مِنَ: حرف جر؛ در اینجا برای مقایسه و جایگزینی؛ معنای آن «به جای، در برابر، نسبت به» است.
الآخِرَةِ: اسم مفرد مؤنث مجرور به «مِنَ»؛ ریشه: أ خ ر؛ معنای آن «آخرت، سرای پسین» است.
فَما مَتاعُ الحَياةِ الدُّنيا فِي الآخِرَةِ إِلّا قَليلٌپس بهرهٔ زندگی دنیا در برابر آخرت جز اندکی نیست. فَـ: حرف ربط و نتیجه؛ معنای آن «پس، بنابراین» است.
ما: حرف نفی؛ همراه با «إِلّا» ساختار حصر میسازد؛ معنای آن «نیست» است.
مَتاعُ: اسم مفرد مرفوع؛ ریشه: م ت ع؛ معنای آن «بهره، کالای گذرا، لذت موقت، برخورداری کوتاه» است؛ در این جمله مبتدا است.
الحَياةِ: اسم مفرد مؤنث مجرور؛ ریشه: ح ي ي؛ مضافالیه برای «مَتاعُ»؛ معنای آن «زندگی» است.
الدُّنيا: صفت برای «الحَياةِ»، مفرد مؤنث مجرور؛ ریشه: د ن و؛ معنای آن «دنیا، زندگی نزدیک و گذرا، پستتر» است.
فِي: حرف جر؛ معنای آن «در» است.
الآخِرَةِ: اسم مفرد مؤنث مجرور به «فِي»؛ ریشه: أ خ ر؛ معنای آن «آخرت، جهان پس از مرگ» است.
إِلّا: حرف استثنا و حصر؛ معنای آن «جز، مگر» است.
قَليلٌ: صفت مشبهه یا اسم وصفی، مفرد مذکر مرفوع؛ ریشه: ق ل ل؛ معنای آن «اندک، کم، ناچیز» است؛ خبر جمله است. | 