005-034-114-مائدة

مگر کسانی که پیش از آن‌که بر آنان دست یابید، توبه کنند؛ پس بدانید که الله بسیار آمرزنده و مهربان است.

إِلَّا الَّذينَ تابوا مِن قَبلِ أَن تَقدِروا عَلَيهِم

مگر کسانی که پیش از آن‌که بر آنان دست یابید، توبه کنند.

إِلَّا: ریشه ندارد؛ حرف استثنا؛ در اینجا گروهی را از حکمِ پیشین بیرون می‌کند؛ معنی: «مگر»، «جز».

الَّذينَ: ریشه ندارد؛ اسم موصول برای جمع مذکر؛ مبنی بر فتح؛ اشاره به گروهی از افراد؛ معنی: «کسانی که».

تابوا: ریشه: ت و ب؛ فعل ماضی، صیغهٔ سوم‌شخص جمع مذکر؛ «واو» فاعل است؛ معنی: «توبه کردند»، «بازگشتند»، «از گناه دست کشیدند و به سوی الله برگشتند».

مِن: ریشه ندارد؛ حرف جر؛ در اینجا برای بیان آغاز زمانی به کار رفته است؛ معنی: «از»، و در ترکیب «مِن قَبلِ» یعنی «پیش از».

قَبلِ: ریشه: ق ب ل؛ اسم و ظرف زمان؛ به سبب آمدن پس از «مِن» مجرور است و به «أَن تَقدِروا» اضافه شده؛ معنی: «پیش»، «قبل».

أَن: ریشه ندارد؛ حرف مصدری و نصب؛ فعل مضارع پس از خود را منصوب می‌کند و با آن معنای مصدری می‌سازد؛ معنی: «این‌که»، «که».

تَقدِروا: ریشه: ق د ر؛ فعل مضارع منصوب به «أَن»؛ علامت نصب آن حذف نون است، چون از افعال پنج‌گانه است؛ «واو» فاعل است؛ معنی: «توانا شوید»، «قدرت پیدا کنید»، «دست یابید»، «مسلط شوید».

عَلَيهِم: «عَلى» حرف جر، و «هِم» ضمیر متصل سوم‌شخص جمع مذکر در محل جر؛ معنی: «بر آنان»، «علیه آنان»، و در اینجا: «بر آنان دست یابید / مسلط شوید».

فَاعلَموا أَنَّ اللهَ غَفورٌ رَحيمٌ

پس بدانید که الله بسیار آمرزنده و مهربان است.

فَاعلَموا: «فَـ» حرف ربط یا نتیجه‌گیری؛ «اعلَموا» از ریشهٔ ع ل م، فعل امر، صیغهٔ دوم‌شخص جمع مذکر؛ علامت ساخت آن حذف نون است؛ «واو» فاعل است؛ معنی: «پس بدانید»، «آگاه باشید».

أَنَّ: ریشه ندارد؛ حرف تأکید و نصب؛ اسم خود را منصوب و خبر خود را مرفوع می‌کند؛ معنی: «بی‌گمان»، «همانا»، «که».

اللهَ: نام خاص پروردگار؛ اسم «أَنَّ» و منصوب است؛ معنی: «الله».

غَفورٌ: ریشه: غ ف ر؛ صیغهٔ مبالغه بر وزن «فَعول»؛ خبر «أَنَّ» و مرفوع است؛ معنی: «بسیار آمرزنده»، «بسیار پوشانندهٔ گناه».

رَحيمٌ: ریشه: ر ح م؛ صفت مشبهه بر وزن «فَعيل»؛ خبر دوم یا صفت برای «غَفورٌ» و مرفوع است؛ معنی: «مهربان»، «بسیار رحمت‌کننده».