034-033-045-سبأ

و کسانی که به ناتوانی کشانده شده بودند، به کسانی که تکبّر ورزیده بودند گفتند: «بلکه نیرنگ شب و روز بود، آن‌گاه که ما را فرمان می‌دادید به الله کافر شویم و برای او همتایانی قرار دهیم.» و هنگامی که عذاب را دیدند، پشیمانی خود را پنهان کردند؛ و در گردن‌های کسانی که کافر شدند غل‌ها نهادیم. آیا جز آنچه انجام می‌دادند، پاداش داده می‌شوند؟

وَقالَ الَّذينَ استُضعِفوا لِلَّذينَ استَكبَروا

و کسانی که به ناتوانی کشانده شده بودند، به کسانی که تکبّر ورزیده بودند گفتند:

وَقالَ: از ریشهٔ «ق‌و‌ل»؛ فعل ماضی، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ «گفت».
الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر؛ «کسانی که».
استُضعِفوا: از ریشهٔ «ض‌ع‌ف»، باب استفعال، فعل ماضی مجهول، سوم‌شخص جمع مذکر؛ «به ناتوانی کشانده شدند»، «ضعیف شمرده شدند».
لِلَّذينَ: «لِـ» حرف جر به‌معنای «به» یا «در برابرِ»؛ «الَّذينَ» اسم موصول جمع مذکر؛ «کسانی که».
استَكبَروا: از ریشهٔ «ک‌ب‌ر»، باب استفعال، فعل ماضی، سوم‌شخص جمع مذکر؛ «تکبّر ورزیدند»، «خود را بزرگ پنداشتند».

بَل مَكرُ اللَّيلِ وَالنَّهارِ

بلکه نیرنگ شب و روز بود.

بَل: حرف اضراب؛ برای بازگشت از سخن پیشین و بیان مطلب درست‌تر؛ «بلکه».
مَكرُ: از ریشهٔ «م‌ک‌ر»؛ اسم، مرفوع و مضاف؛ «نیرنگ»، «فریب»، «تدبیر پنهانی».
اللَّيلِ: اسم معرفه، مجرور و مضافٌ‌إلیه؛ از ریشهٔ «ل‌ی‌ل»؛ «شب».
وَالنَّهارِ: «وَ» حرف عطف؛ «النَّهارِ» اسم معرفه، مجرور و معطوف؛ از ریشهٔ «ن‌ه‌ر»؛ «روز».

إِذ تَأمُرونَنا أَن نَكفُرَ بِاللَّهِ وَنَجعَلَ لَهُ أَندادًا

آن‌گاه که ما را فرمان می‌دادید به الله کافر شویم و برای او همتایانی قرار دهیم.

إِذ: ظرف زمان، مبنی؛ «آن‌گاه که»، «هنگامی که».
تَأمُرونَنا: از ریشهٔ «أ‌م‌ر»؛ فعل مضارع، دوم‌شخص جمع مذکر؛ «تأمرون» یعنی «فرمان می‌دهید»؛ «نا» ضمیر متصل، مفعولٌ‌به؛ «ما را».
أَن: حرف مصدری و ناصب؛ فعل پس از خود را منصوب می‌کند؛ «که».
نَكفُرَ: از ریشهٔ «ک‌ف‌ر»؛ فعل مضارع منصوب به‌وسیلهٔ «أَن»، اول‌شخص جمع؛ «کافر شویم»، «انکار کنیم».
بِاللَّهِ: «بِـ» حرف جر؛ «الله» اسم جلاله، مجرور؛ «به الله».
وَنَجعَلَ: «وَ» حرف عطف؛ از ریشهٔ «ج‌ع‌ل»؛ فعل مضارع منصوب به‌وسیلهٔ «أَن»؛ اول‌شخص جمع؛ «قرار دهیم»، «بگردانیم».
لَهُ: «لِـ» حرف جر؛ «هُ» ضمیر متصل؛ «برای او»، «از آنِ او».
أَندادًا: جمع «نِدّ»، از ریشهٔ «ن‌د‌د»؛ اسم جمع، منصوب و مفعولٌ‌به؛ «همتایان»، «شریکان»، «رقیبان».

وَأَسَرُّوا النَّدامَةَ لَمّا رَأَوُا العَذابَ

و هنگامی که عذاب را دیدند، پشیمانی خود را پنهان کردند.

وَأَسَرُّوا: «وَ» حرف عطف؛ از ریشهٔ «س‌ر‌ر»؛ فعل ماضی، سوم‌شخص جمع مذکر؛ «پنهان کردند»، «در دل نگه داشتند».
النَّدامَةَ: از ریشهٔ «ن‌د‌م»؛ اسم معرفه، منصوب و مفعولٌ‌به؛ «پشیمانی».
لَمّا: ظرف زمان همراه با معنای شرط؛ «هنگامی که»، «وقتی که».
رَأَوُا: از ریشهٔ «ر‌أ‌ی»؛ فعل ماضی، سوم‌شخص جمع مذکر؛ «دیدند».
العَذابَ: از ریشهٔ «ع‌ذ‌ب»؛ اسم معرفه، منصوب و مفعولٌ‌به؛ «عذاب»، «کیفر».

وَجَعَلنَا الأَغلالَ في أَعناقِ الَّذينَ كَفَروا

و در گردن‌های کسانی که کافر شدند غل‌ها نهادیم.

وَجَعَلنَا: «وَ» حرف عطف؛ از ریشهٔ «ج‌ع‌ل»؛ فعل ماضی، اول‌شخص جمع؛ «قرار دادیم»، «نهادیم».
الأَغلالَ: جمع «غُلّ»، از ریشهٔ «غ‌ل‌ل»؛ اسم معرفه، منصوب و مفعولٌ‌به؛ «غل‌ها»، «زنجیرهای سنگین».
في: حرف جر؛ «در»، «بر».
أَعناقِ: جمع «عُنُق»، از ریشهٔ «ع‌ن‌ق»؛ اسم مجرور و مضاف؛ «گردن‌ها».
الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر؛ مضافٌ‌إلیه؛ «کسانی که».
كَفَروا: از ریشهٔ «ک‌ف‌ر»؛ فعل ماضی، سوم‌شخص جمع مذکر؛ «کافر شدند»، «حق را انکار کردند».

هَل يُجزَونَ إِلّا ما كانوا يَعمَلونَ

آیا جز آنچه انجام می‌دادند، پاداش داده می‌شوند؟

هَل: حرف استفهام؛ برای پرسش؛ «آیا».
يُجزَونَ: از ریشهٔ «ج‌ز‌ی»؛ فعل مضارع مجهول، سوم‌شخص جمع مذکر؛ «پاداش داده می‌شوند»، «کیفر می‌بینند».
إِلّا: حرف استثنا؛ «مگر»، «جز».
ما: اسم موصول؛ «آنچه».
كانوا: از ریشهٔ «ک‌و‌ن»؛ فعل ماضی ناقص، سوم‌شخص جمع مذکر؛ «بودند».
يَعمَلونَ: از ریشهٔ «ع‌م‌ل»؛ فعل مضارع، سوم‌شخص جمع مذکر؛ «انجام می‌دادند»، «عمل می‌کردند».