| و چه بسا، جمعيتها را که پیش از این مردم مکه از پس هم آمدند و بسیار خشمگین تر از اینان بودند، بواسطه مخالفت با پیغام پیغمبرانشان، هلاک کردیم (مانند قوم فرعون و عاد و ثمود و لوط) چون عذابها را دیدند، در آن شهرها به فرار پرداختند، آیا گریز گاهی یافتند؟ (36) |
| وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هُمْ أَشَدُّ مِنْهُمْ بَطْشًا فَنَقَّبُوا فِي الْبِلَادِ هَلْ مِنْ مَحِيصٍ و چه بسیار نسل‌هایی را پیش از آنان نابود کردیم که از آنان نیرومندتر بودند؛ پس در سرزمین‌ها جست‌وجو و کاوش کردند؛ آیا راه گریزی وجود دارد؟ وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍو چه بسیار نسل‌هایی را پیش از آنان نابود کردیم. وَ كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هُمْ أَشَدُّ مِنْهُمْ بَطْشًاآنان از اینان نیرومندتر بودند. هُمْ أَشَدُّ مِنْهُمْ بَطْشًا فَنَقَّبُوا فِي الْبِلَادِپس در سرزمین‌ها جست‌وجو و کاوش کردند. فَ نَقَّبُوا فِي الْبِلَادِ هَلْ مِنْ مَحِيصٍآیا راه گریزی وجود دارد؟ هَلْ مِنْ مَحِيصٍ |
این دو آیه 36 و 37 از سورهٔ «ق» بر یک حقیقت مهم تأکید می‌کنند:قدرت، پیشرفت و گستردگی نفوذ انسان، او را از پیامدهای اعمالش بی‌نیاز نمی‌کند. آیهٔ ۳۶ خداوند یادآوری می‌کند که پیش از این، نسل‌ها و تمدن‌هایی نابود شدند که از مخاطبان آیه نیرومندتر بودند. آنان در سرزمین‌ها گشتند، شهرها ساختند، قلمروها را گسترش دادند و امکانات فراوان داشتند؛ اما در نهایت، هیچ راه گریزی برایشان باقی نماند. عبارت «فَنَقَّبُوا فِي الْبِلَادِ» تصویری از مردمانی است که با قدرت و توانایی در سرزمین‌ها نفوذ کردند و همه‌جا را زیر پا گذاشتند. بااین‌حال پرسش پایانی، «هَلْ مِنْ مَّحِيصٍ؟»، انسان را متوجه محدودیت نهایی خود می‌کند: آیا راه فراری وجود داشت؟ پاسخ روشن است؛ نه از مرگ، نه از داوری الهی و نه از نتیجهٔ ظلم و سرکشی. این آیه دعوت به عقب‌ماندگی یا ترک تلاش نیست؛ بلکه هشدار می‌دهد که قدرت بدون مسئولیت و پیشرفت بدون اخلاق، امنیت واقعی نمی‌آورد. آیهٔ ۳۷ آیهٔ بعد می‌گوید این سرگذشت‌ها برای همه به یک اندازه اثرگذار نیستند؛ از آن‌ها کسی پند می‌گیرد که:
در اینجا «قلب» فقط به معنای احساسات نیست؛ مرکز فهم و تشخیص انسان است. ممکن است کسی چشم و گوش داشته باشد، اما اگر با بی‌توجهی، تعصب یا خودبزرگ‌بینی به حقیقت نگاه کند، از آن بهره‌ای نمی‌برد. برداشت کلی این دو آیه سه پرسش در برابر انسان می‌گذارند:
پیام آیات این است که تاریخ فقط مجموعه‌ای از اتفاقات گذشته نیست؛ آینه‌ای برای امروز ماست. هر جامعه‌ای که توانایی، ثروت یا نفوذ خود را نشانهٔ مصونیت بداند و از عدالت و حقیقت فاصله بگیرد، ممکن است همان مسیر را تکرار کند. اما پند تاریخی تنها زمانی سودمند است که انسان با دل بیدار، گوش شنوا و حضور واقعی به آن توجه کند. |