إِذَا تُتْلَىٰ عَلَيْهِ آيَاتُنَا قَالَ أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَهنگامی که آیات ما بر او خوانده میشود، میگوید: «اینها افسانههای پیشینیان است.» • إِذَا
ظرف زمانِ متضمّنِ معنای شرط است؛ برای بیان «هنگامی که» و معمولاً دربارهٔ رخدادی در آینده بهکار میرود. ریشهٔ ثلاثی ندارد و از واژههای ظرفیِ مبنی است. • تُتْلَىٰ
فعل مضارعِ مجهول، مفرد مؤنث، از ریشهٔ ت ل و، از فعل «تُتلى» به معنای «خوانده میشود، تلاوت میشود». مؤنثبودن فعل به سبب آن است که نائب فاعل آن، یعنی «آیات»، جمع غیرعاقل است و در عربی مانند مفرد مؤنث با آن رفتار میشود. • عَلَيْهِ
«عَلَىٰ» حرف جر، به معنای «بر، بر او»؛ و «ـهِ» ضمیر پیوستهٔ سومشخص مفرد مذکر، در محل جرّ با حرف جر است. مجموع آن یعنی: «بر او». • آيَاتُنَا
«آيَات» جمعِ «آيَة»، از ریشهٔ أ ي ي یا أ ي ة، به معنای «نشانهها، آیات». در اینجا نائب فاعلِ فعل مجهول «تُتلى» و مرفوع است. «نا» ضمیر پیوستهٔ اولشخص جمع، در محل جرّ مضافالیه است؛ یعنی: «آیاتِ ما». • قَالَ
فعل ماضی، مفرد مذکر، از ریشهٔ ق و ل، به معنای «گفت». فاعل آن ضمیری پنهان است که به همان شخصِ یادشده در «علیه» بازمیگردد. • أَسَاطِيرُ
جمع مکسرِ «أُسْطُورَة» یا «إِسْطَارَة» است؛ در کاربرد عربی به معنای «افسانهها، داستانهای ساختگی و بیاساس». در اشتقاق آن اختلاف وجود دارد؛ در تحلیل عربیِ رایج، با ریشهٔ س ط ر پیوند داده میشود. این واژه در اینجا مرفوع است و خبرِ مبتدایی محذوف بهشمار میآید؛ یعنی: «اینها افسانهها هستند». • الْأَوَّلِينَ
جمع مذکر سالمِ «الأوّل»، از ریشهٔ أ و ل، به معنای «نخستین، پیشین». «الأوّلين» به سبب اضافهشدن به «أساطير» مجرور است و معنای آن: «پیشینیان» یا «گذشتگان» است. | 