| ای کسانی که ایمان آورده اید، هر کس از شما که از دین مورد اقرارش برگردد، مهم نیست، زیرا به زودی الله گروهی را روی کار می آورد که هم او آنان را دوست دارد و هم آنان او را دوست می دارند و آنان نسبت به مؤمنان حقیقی نرمند و نسبت به کفران کنندگان سخت گیر و در راه الله کوشش و فداکاری می کنند و از ملامت هیچ ملامت کننده ای نمی ترسند و این نوع ایمان فضل الله است که به هر کس بخواهد آنرا می دهد و الله رحمتش وسیع میباشد و بس داناست (این آیه و آیه قبل پیشگوئی الله برای حوادث بعد از وفات پیغمبر اسلامست که بسیاری از منافقان مسلمان نما از دین اسلام برگشتند و بر ضد حکومت اسلام قيام مسلحانه نمودند و سرداران و لشگریان سخت گیر و فداکار اسلام به سرپرستی ابوبكر آنانرا سرکوب و نابود کردند، این گروههای برگشته از اسلام ده گروه بودند. سه گروه بعد از زمان نزول همین آیات که زمزمه وفات قریب الوقوع پیغمبر اسلام در میان مسلمانان رواج یافت، شروع به مخالفت کردند آنان میگفتند، نماز اسلام را میخوانیم ولی به حکومت اسلام مالیات (زکات) نمی دهیم و می خواهیم برای خود حکومت مستقلی داشته باشیم این سه گروه یکی طرفداران مسيلمه کذّاب بود او بعد از اینکه با قبیله خود نزد پیغمبر اسلام آمد و اسلام را قبول کرد، بعد از مراجعت به مکان خود يمامه، ادعای پیغمبری نمود و برای پیغمبر اسلام نوشت من از جانب الله پیغمبر شده ام، تا در حکومت اسلام شریک تو باشم پیغمبر در جواب او را کذاب خواند و در صدد بود با لشگری به او حمله کند که وفات یافت و ابوبکر بوسیله لشگر بزرگی از مهاجر و انصار و سایر مسلمانان و به سرداری خالد بن ولید او و لشگرش را که هزاران نفر بودند نابود کرد و در این جنگ حداقل ۳۵۰ نفر از لشگریان اسلام که بسیاری از آنان مهاجر و انصار بودند، کشته شدند گروه دوم طرفداران کاهنی بودند در یمن بنام اسود الانسی که او هم ادعای پیغمبری کرد و در یک روز قبل از وفات پیغمبر اسلام بوسیله مسلمانان در یمن کشته شد و لشگرش به اسلام بازگشتند، گروه سوم طرفداران طليحة بن خویلد بودند که در نواحی نزدیک شام قيام کردند، طلیحه نیز میگفت من پیغمبرم و لشگریانش در خلافت ابوبکر به سرداری خالد بن ولید از مسلمانان شکست خوردند و طليحه به شام فرار کرد. در حکومت ابابکر غیر از سه گروه فوق هفت گروه دیگر از مسلمان شدگان بر علیه حکومت اسلام قيام مسلحانه کردند و بوسیله لشگریان ابوبکر تنبيه شدند تا پیشگوئی دو آیه بالا راست آید) (54) |
| يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا مَن يَرتَدَّ مِنكُم عَن دينِهِ فَسَوفَ يَأتِي اللهُ بِقَومٍ يُحِبُّهُم وَيُحِبّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى المُؤمِنينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الكافِرينَ يُجاهِدونَ في سَبيلِ اللهِ وَلا يَخافونَ لَومَةَ لائِمٍ ۚ ذٰلِكَ فَضلُ اللهِ يُؤتيهِ مَن يَشاءُ ۚ وَاللهُ واسِعٌ عَليمٌ ای کسانی که ایمان آوردهاید، هر کس از شما از دین خود بازگردد، پس بهزودی الله گروهی را میآورد که آنان را دوست دارد و آنان نیز او را دوست دارند؛ در برابر مؤمنان فروتن و مهرباناند و در برابر کافران نیرومند و باصلابت؛ در راه الله جهاد میکنند و از سرزنش هیچ سرزنشگری نمیترسند. این فضل الله است که آن را به هر کس بخواهد میبخشد، و الله گشایشگرِ داناست. يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنواای کسانی که ایمان آوردهاید. يا أَيُّ ها الَّذينَ آمَنوا مَن يَرتَدَّ مِنكُم عَن دينِهِهر کس از شما از دین خود بازگردد. مَن يَرتَدَّ مِن كُم عَن دينِهِ فَسَوفَ يَأتِي اللهُ بِقَومٍپس بهزودی الله گروهی را میآورد. فَ سَوفَ يَأتِي الله بِقَومٍ يُحِبُّهُم وَيُحِبّونَهُآنان را دوست دارد و آنان نیز او را دوست دارند. يُحِبُّهُم وَ يُحِبّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى المُؤمِنينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الكافِرينَدر برابر مؤمنان فروتن و مهربان، و در برابر کافران نیرومند و باصلابتاند. أَذِلَّةٍ عَلَى المُؤمِنينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الكافِرينَ يُجاهِدونَ في سَبيلِ اللهِدر راه الله جهاد میکنند. يُجاهِدونَ في سَبيلِ الله وَلا يَخافونَ لَومَةَ لائِمٍو از سرزنش هیچ سرزنشگری نمیترسند. وَ لا يَخافونَ لَومَةَ لائِمٍ ذٰلِكَ فَضلُ اللهِ يُؤتيهِ مَن يَشاءُاین فضل الله است که آن را به هر کس بخواهد میبخشد. ذٰلِكَ فَضلُ الله يُؤتيهِ مَن يَشاءُ وَاللهُ واسِعٌ عَليمٌو الله گشایشگرِ داناست. وَ الله واسِعٌ عَليمٌ |
جنگهای رِدّهاین توضیح بهطور کلی به جنگهای رِدّه در آغاز خلافت ابوبکر اشاره دارد، اما در آن چند نکته درست، چند نکته نیازمند دقت، و چند ادعای غیرقطعی دیده میشود. اگر مقصود از «این آیه و آیه قبل» آیهٔ ۵۴ سورهٔ مائده باشد: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِّبُّونَهُ…»\text{«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِّبُّونَهُ…»} آیه از امکان بازگشت برخی مؤمنان از دین و جایگزینشدن آنان با گروهی دیگر سخن میگوید. بسیاری از مفسران مسلمان، جنگهای رده در دورهٔ ابوبکر را یکی از مصداقهای آن دانستهاند؛ ولی اینکه آیه بهطور صریح و فقط پیشگوییِ دقیق آن رویدادها، آن هم با تعیین ده گروه، باشد، از متن خود آیه برنمیآید و محل اتفاق همهٔ مفسران نیست. نکات درست
نکاتی که نیاز به اصلاح دارند ۱. همهٔ مخالفان را نمیتوان یکسان «مرتد» دانست گروههای مخالف یکسان نبودند:
از این رو، این تعبیر که همهٔ آنان «از اسلام برگشتند» یا همه یک عقیده داشتند، سادهسازی تاریخی است. در نگاه حکومت ابوبکر، خودداری از زکات خروج از نظم دینی ـ سیاسی اسلام تلقی شد؛ اما دربارهٔ انگیزه و اعتقاد همهٔ قبایل، میان گزارشهای تاریخی و پژوهشگران اختلاف وجود دارد. ۲. «ده گروه» شمارش قطعی و مورد اتفاق نیست در منابع تاریخی، تعداد شورشها، قبایل و فرماندهان متفاوت گزارش شده است. فهرستهایی از چندین منطقه و گروه وجود دارد، اما عدد دقیق «ده گروه» یک عدد قطعی و همگانی در همه منابع نیست. افزون بر سه مدعی پیامبری، نامهایی مانند اینها نیز مطرح میشوند:
اما تفکیک اینها به «هفت گروه دیگر» بسته به منبع و شیوهٔ شمارش است. ۳. دربارهٔ زمان آغاز مخالفتها باید محتاط بود اینکه هر سه جریان «بعد از نزول آیات و با شنیدن زمزمهٔ وفات نزدیک پیامبر» شروع شده باشند، دقیق نیست:
۴. شمار کشتههای جنگ یمامه قطعی نیست اصل کشتهشدن شمار قابل توجهی از مسلمانان، از جمله حافظان و قاریان قرآن، در یمامه مشهور است و در مسئلهٔ گردآوری قرآن اهمیت تاریخی دارد. اما عددهایی مانند «حداقل ۳۵۰ نفر» یا ارقام بسیار بالاتر، در منابع مختلف تفاوت دارند؛ بنابراین نباید یک عدد را قطعی دانست. ۵. نسبتدادن سرکوب همهٔ جنگها فقط به خالد بن ولید دقیق نیست خالد بن ولید در نبردهای مهمی، بهویژه با طلیحه و مسیلمه، نقش اصلی داشت؛ اما همهٔ عملیاتها را او انجام نداد. فرماندهانی مانند عِکرمه بن ابیجهل، شُرَحبيل بن حسنه، علاء بن حضرمی و حذیفه بن محصن نیز در جبهههای دیگر حضور داشتند. جمعبندی هستهٔ اصلی متن درست است: پس از وفات پیامبر، شورشهایی رخ داد؛ ابوبکر با آنها جنگید؛ مسیلمه، طلیحه و اسود عنسی از چهرههای اصلی مدعی پیامبری بودند؛ و مفسران زیادی آیهٔ ۵۴ مائده را قابل انطباق بر این رخدادها دانستهاند. ولی متن در چند جا نیازمند اصلاح است:
|