076-005-035-إنسان

« Back to Glossary Index
و آن سپاسگزارانِ نیکوکار، از مشروبی شاد کننده، خواهند نوشید که با آن کافوری مخلوط است (۵)

إِنَّ الأَبرارَ يَشرَبونَ مِن كَأسٍ كانَ مِزاجُها كافورًا

نیکوکاران از جامی می‌نوشند که آمیزه‌اش کافور است.

إِنَّ: از حروف مشبّه بالفعل، برای تأکید؛ اسم آن «الأبرارَ» و منصوب است و معنای «همانا، به‌راستی» می‌دهد.
الأَبرارَ: جمع «بَرّ» یا «بارّ»، از ریشهٔ «ب‌ر‌ر»؛ اسم «إِنَّ» و منصوب با فتحه، به معنای «نیکوکاران و فرمان‌برداران».
يَشرَبونَ: از ریشهٔ «ش‌ر‌ب»؛ فعل مضارع، سوم‌شخص جمع مذکر، مرفوع با ثبوت نون؛ «واو» فاعل است و معنای «می‌نوشند» می‌دهد.
مِن: حرف جر، به معنای «از».
كَأسٍ: از ریشهٔ «ک‌ء‌س»؛ اسم مجرور به «مِن» و نشانهٔ جرّ آن کسره است، به معنای «جام».
كانَ: از ریشهٔ «ک‌و‌ن»؛ فعل ماضی ناقص، سوم‌شخص مفرد مذکر؛ به معنای «بود» و برای پیوند دادن اسم و خبر به کار رفته است.
مِزاجُها: «مِزاج» از ریشهٔ «م‌ز‌ج»؛ اسم «کان» و مرفوع، به معنای «آمیخته و آمیزه»؛ «ها» ضمیر پیوسته و مضافٌ‌إلیه، به معنای «آن».
كافورًا: واژه‌ای معرّب؛ خبر «کان» و منصوب با فتحه، به معنای «کافور».

«کافور» در فارسی چند معنا و کاربرد دارد:

  1. ماده‌ای سفید و بلوری با بوی تند و خنک
    این ماده از چوب و برگ برخی درختان، به‌ویژه درخت کافور، به دست می‌آید و امروزه نوع مصنوعی آن نیز تولید می‌شود. در داروسازی، خوشبوکننده‌ها، برخی حشره‌کش‌ها و کاربردهای سنتی استفاده شده است.
  2. درخت کافور
    درختی همیشه‌سبز با نام علمی Cinnamomum camphora است که خاستگاه اصلی‌اش شرق آسیاست.
  3. رنگ سفید یا بسیار کم‌رنگ
    در زبان ادبی و شعر، «کافوری» گاهی به معنای سفید و درخشان به کار می‌رود؛ مانند «موی کافوری».
  4. نماد بی‌دوامی یا ناپدیدشدن
    چون کافور به‌سادگی تصعید می‌شود و بدون آن‌که ذوب شود، کم‌کم ناپدید می‌شود، در زبان ادبی نماد چیزی است که زود از میان می‌رود. تعبیرهایی مانند «مثل کافور پرید» یا «کافور شدن» می‌تواند مفهوم ناپدیدشدن یا از دست رفتن داشته باشد.
  5. کاربرد آیینی و سنتی
    در فرهنگ اسلامی و ایرانی، کافور در شست‌وشوی مردگان کاربرد داشته است. به همین دلیل در برخی متن‌های ادبی با مرگ، کفن و مراسم خاک‌سپاری نیز ارتباط پیدا می‌کند.

ریشهٔ واژه

«کافور» واژه‌ای وام‌گرفته در فارسی است و مسیر تاریخی آن به زبان‌های جنوب و جنوب‌شرقی آسیا بازمی‌گردد. صورت کهن آن احتمالاً از واژه‌ای در زبان‌های مالایی و اندونزیایی مانند kapur یا kapur barus آمده است. Kapur barus به معنای «کافورِ باروس» بوده؛ باروس نام ناحیه‌ای در سوماترا که در گذشته مرکز مهم تولید و تجارت کافور بوده است.

این واژه سپس از راه بازرگانی وارد زبان‌های دیگر شد:

مالایی kapur⟶عربی كافور⟶فارسی کافور

صورت عربی کافور در قرآن نیز آمده است:

«كَانَ مِزَاجُهَا كَافُورًا»
«آمیختهٔ آن [نوشیدنی] کافور است.»
سورهٔ انسان، آیهٔ ۵

از عربی، این واژه به بسیاری از زبان‌های اروپایی نیز راه یافته است؛ برای نمونه:

  • انگلیسی: camphor
  • فرانسوی: camphre
  • لاتینی علمی: camphora

دربارهٔ ریشهٔ نهایی واژه، برخی پژوهش‌ها احتمال داده‌اند که با واژه‌های مربوط به کافورِ باروس پیوند داشته باشد؛ اما دربارهٔ خاستگاه بسیار دورتر آن اتفاق‌نظر قطعی وجود ندارد.

Nach oben scrollen