| يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ وَيُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ روزی که از ساقی پرده برداشته میشود و آنان به سجده فراخوانده میشوند، اما نمیتوانند. يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ سَاقٍروزی که از ساقی پرده برداشته میشود. يَوْمَ
ریشه: «ی و م». اسمِ زمان و ظرفِ زمانِ منصوب است؛ یعنی «در روزی که». «یوم» به معنای روز، زمان، هنگام و دوره است. يُكْشَفُ
ریشه: «ک ش ف». فعل مضارعِ مجهول، مفردِ مذکر و مرفوع است. از «کشف» به معنای برداشتنِ پوشش، آشکار کردن و نمایان ساختن میآید؛ «یُکشف» یعنی «پرده برداشته میشود» یا «آشکار میگردد». عَنْ
حرف جر است. معنای اصلی آن «از»، «دربارهٔ» و «دور از» است؛ در اینجا با «ساق» آمده و معنای «از ساقی» میدهد. سَاقٍ
ریشه: «س و ق». اسمِ مفرد، نکره و مجرور به سببِ «عَنْ» است. معنای اصلی آن «ساقِ پا» است؛ و در کاربرد عربی، تعبیر «کشفِ ساق» کنایه از آشکار شدنِ سختی و شدتِ بزرگ نیز به کار میرود.
وَيُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِو آنان به سجده فراخوانده میشوند. وَ
حرف عطف است و معنای «و» میدهد؛ این بخش را به بخش پیشین پیوند میدهد. يُدْعَوْنَ
ریشه: «د ع و». فعل مضارعِ مجهول، جمعِ مذکر و مرفوع است. «واو» پایانی، نائبِ فاعل است و به «آنان» بازمیگردد. معنای آن: «فراخوانده میشوند»، «دعوت میشوند». إِلَى
حرف جر است و معنای «به سوی» و «به» دارد. السُّجُودِ
ریشه: «س ج د». اسمِ مصدر، معرفه با «ال» و مجرور به سببِ «إلى» است. «سجود» یعنی سجده کردن، فروتنی کردن و بر زمین نهادنِ پیشانی برای عبادتِ الله.
فَلَا يَسْتَطِيعُونَپس نمیتوانند. فَ
حرف عطف و نتیجه است؛ معنای «پس»، «آنگاه» یا «اما در نتیجه» میدهد. لَا
حرف نفی است و فعلِ پس از خود را منفی میکند؛ یعنی «نمی». يَسْتَطِيعُونَ
ریشه: «ط و ع». فعل مضارع، جمعِ مذکر و مرفوع است و «واو» پایانی فاعل آن است. از «استطاع» به معنای توانستن، قدرت داشتن و قادر بودن میآید؛ «یستطیعون» یعنی «آنان میتوانند»، و با «لا» یعنی «آنان نمیتوانند». | 