049-010-111-حجرات

جز این نیست که مؤمنان برادرند؛ پس میان دو برادر خود صلح و آشتی برقرار کنید، و از الله پروا داشته باشید، باشد که مورد رحمت قرار گیرید.

إِنَّمَا المُؤمِنونَ إِخوَةٌ

جز این نیست که مؤمنان برادرند.

إِنَّمَا: از «إِنَّ» + «ما»؛ «إنَّ» حرف تأکید و نصب است، اما با آمدن «ما»ی بازدارنده، عمل نحوی آن متوقف می‌شود؛ در اینجا ابزار حصر است؛ معنا: فقط، جز این نیست که.

المُؤمِنونَ: ریشه: «أ م ن»؛ اسم فاعل از باب إفعال «آمَنَ»؛ جمع مذکر سالم؛ از نظر نحوی مبتدا و مرفوع به واو؛ معنا: ایمان‌آورندگان، باورمندان.

إِخوَةٌ: ریشه: «أ خ و»؛ اسم جمع برای «أخ»؛ خبر برای «المؤمنون» و مرفوع؛ معنا: برادران، کسانی با پیوند برادری.

فَأَصلِحوا بَينَ أَخَوَيكُم

پس میان دو برادر خود صلح و آشتی برقرار کنید.

فَـ: حرف ربط و نتیجه؛ از نظر نحوی برای پیوند دادن این فرمان به حقیقت جملهٔ پیشین آمده است؛ معنا: پس، بنابراین.

أَصلِحوا: ریشه: «ص ل ح»؛ فعل امر از باب إفعال «أصلحَ»؛ صیغهٔ جمع مذکر مخاطب؛ مبنی بر حذف نون، و «واو» فاعل آن است؛ معنا: اصلاح کنید، صلح دهید، آشتی برقرار کنید.

بَينَ: ریشه: «ب ي ن»؛ ظرف مکان منصوب و مضاف؛ معنا: میان، در بین.

أَخَوَيكُم: «أَخَوَي» از ریشهٔ «أ خ و»؛ مثنای «أخ» و مضاف‌الیه برای «بين»، مجرور به یاء چون مثنی است؛ «كُم» ضمیر متصل، مضاف‌الیه، جمع مخاطب؛ معنا: دو برادرِ شما، دو تن از برادران شما.

وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُم تُرحَمونَ

و از الله پروا داشته باشید، باشد که مورد رحمت قرار گیرید.

وَ: حرف عطف؛ برای پیوند دادن فرمان دوم به فرمان پیشین؛ معنا: و.

اتَّقُوا: ریشه: «و ق ي»؛ فعل امر از باب افتعال «اتَّقى»؛ صیغهٔ جمع مذکر مخاطب؛ مبنی بر حذف نون، و «واو» فاعل آن است؛ معنا: پروا کنید، تقوا پیشه کنید، خود را نگه دارید.

اللَّهَ: لفظ جلاله؛ اسم خاص برای معبود یگانه؛ مفعول‌به برای «اتَّقوا» و منصوب؛ معنا: الله.

لَعَلَّكُم: «لعلَّ» حرف مشبّه بالفعل، برای امید، انتظار یا بیان غایت؛ «كُم» ضمیر متصل، اسم «لعلَّ» و در محل نصب؛ معنا: باشد که شما، امید است که شما.

تُرحَمونَ: ریشه: «ر ح م»؛ فعل مضارع مجهول از باب فَعِلَ/رَحِمَ؛ صیغهٔ جمع مذکر مخاطب؛ مرفوع به ثبوت نون، و «واو» نایب فاعل است؛ معنا: مورد رحمت قرار می‌گیرید، به شما رحمت می‌شود.