| و همچنین اگر میخواستیم، ایشان را بصورت دیگر در میآوردیم تا بر مکان خود بمانند و نتوانند جایی بروند و برگردند (همانطور که با داشتن پا و توانائی رفتن بسوی راه راست و باز گشتن از راه بد، چنان آلودگی های دنیا جلوی دست و پای ایشان را گرفته که نمیخواهند بسوی راه راست روند و یا از راه کج خود برگردند) (67) |
| وَلَو نَشاءُ لَمَسَخناهُم عَلىٰ مَكانَتِهِم فَمَا استَطاعوا مُضِيًّا وَلا يَرجِعونَ و اگر بخواهیم، آنان را در جایگاهشان مسخ می‌کنیم؛ پس نه می‌توانند پیش بروند و نه بازگردند. وَلَو نَشاءُ لَمَسَخناهُم عَلىٰ مَكانَتِهِمو اگر بخواهیم، آنان را در جایگاهشان مسخ می‌کنیم. وَ لَو نَشاءُ لَمَسَخناهُم عَلىٰ مَكانَتِهِم فَمَا استَطاعوا مُضِيًّا وَلا يَرجِعونَپس نه می‌توانند پیش بروند و نه بازگردند. فَ ما استَطاعوا مُضِيًّا وَ لا يَرجِعونَ |
عبارت «وَلَوْ نَشَاءُ لَمَسَخْنَاهُمْ»بخشی از آیهٔ ۶۷ سورهٔ یس است: وَلَوْ نَشَاءُ لَمَسَخْنَاهُمْ عَلَىٰ مَكَانَتِهِمْ فَمَا اسْتَطَاعُوا مُضِيًّا وَلَا يَرْجِعُونَ معنای واژه‌ها
ریشهٔ «مَسَخ» «مَسَخ» ریشه‌ای سه‌حرفی و عربی است: م ـ س ـ خ. معنای اصلی آن در زبان عربی عبارت است از:
از همین ریشه واژهٔ مَسْخ ساخته شده است؛ یعنی دگرگونی شدید و ناخوشایندِ صورت یا ماهیت. در فارسی نیز «مسخ‌شده» هم برای دگرگونی ظاهری و هم به‌صورت مجازی برای از دست دادن هویت و انسانیت به کار می‌رود. معناهای ممکن عبارت ۱. معنای literal یا ظاهری بر اساس معنای مستقیم آیه، اگر خدا بخواهد می‌تواند انسان‌ها را در همان جایی که قرار دارند به شکلی دیگر تبدیل کند؛ به‌گونه‌ای که دیگر توان حرکت نداشته باشند: «اگر بخواهیم، آنان را همان‌جا مسخ می‌کنیم؛ پس نه می‌توانند جلو بروند و نه بازگردند.» در این برداشت، مسخ دگرگونی واقعیِ جسم و شکل است. ۲. دگرگونی جسمانی همراه با ناتوانی بعضی مفسران بر نتیجهٔ مسخ تأکید می‌کنند: انسان‌ها در اثر این دگرگونی، توان حرکت و عمل را از دست می‌دهند. بنابراین عبارت می‌تواند چنین فهمیده شود: «اگر بخواهیم، آنان را چنان دگرگون و ناتوان می‌کنیم که در جای خود می‌مانند.» در اینجا «مسخ» فقط تغییر ظاهر نیست، بلکه از کار افتادن توان حرکت نیز از لوازم آن دانسته می‌شود. ۳. معنای مجازی و اخلاقی در خوانش استعاری، مسخ می‌تواند به معنای از دست دادن ویژگی‌های انسانی باشد؛ مثلاً:
با این برداشت، آیه تصویری از انسانی ارائه می‌دهد که چنان دچار انحراف شده است که نه می‌تواند راه درست را ادامه دهد و نه به وضعیت پیشین بازگردد. ۴. معنای «ثابت و بی‌حرکت کردن» برخی در تفسیر معنایی، «مسخ» را با توجه به ادامهٔ آیه بیشتر ناظر به از حرکت افتادن و در جای خود ماندن می‌دانند. در این نگاه، بخش اصلی پیام چنین است: «اگر بخواهیم، آنان را چنان گرفتار می‌کنیم که نه امکان پیشروی داشته باشند و نه امکان بازگشت.» این برداشت بر عبارت بعدی تکیه دارد: فَمَا اسْتَطَاعُوا مُضِيًّا وَلَا يَرْجِعُونَ «عَلَىٰ مَكَانَتِهِمْ» چه می‌گوید؟ این عبارت معمولاً به صورت‌های زیر ترجمه می‌شود:
بنابراین آیه تنها از تغییر شکل سخن نمی‌گوید؛ بلکه بر این نکته نیز تأکید دارد که این اتفاق در همان موقعیت فعلی آنان رخ می‌دهد و آنان از حرکت بازمی‌مانند. تفاوت «مسخ» با «تغییر» معمولی هر تغییری «مسخ» نیست. در «مسخ» معمولاً این عناصر وجود دارد:
پس ترجمهٔ سادهٔ «تغییر دادن» همهٔ بار معنایی مسخ را منتقل نمی‌کند. ترجمه‌هایی مانند «دگرگون کردن»، «به صورتی دیگر تبدیل کردن» یا در برخی بافت‌ها «مسخ کردن» دقیق‌ترند. جمع‌بندی معنای نزدیک به متن این است: «و اگر بخواهیم، آنان را در همان جایگاهشان مسخ و دگرگون می‌کنیم؛ در آن صورت نه توان پیش رفتن دارند و نه امکان بازگشت.» این عبارت می‌تواند هم به مسخ جسمانی و تغییر واقعی صورت اشاره داشته باشد و هم در سطح تفسیری و ادبی، تصویری از سقوط انسانی، بی‌اختیاری و گرفتار شدن در وضعیتی بدون راه پیشروی یا بازگشت ارائه کند. |