036-049-043-يس

آن‌ها جز یک بانگ ناگهانی را انتظار نمی‌کشند که آنان را دربرگیرد، درحالی‌که به مجادله مشغول‌اند.

ما يَنظُرونَ إِلّا صَيحَةً واحِدَةً

آنان جز یک بانگ ناگهانی را انتظار نمی‌کشند.

ما: ریشه ندارد؛ حرف نفی است و در این جمله، فعل مضارع «ينظرون» را نفی می‌کند؛ به معنای «نمی».

يَنظُرونَ: ریشهٔ «ن‌ظ‌ر»؛ فعل مضارع، صیغهٔ سوم‌شخص جمع مذکر؛ از «نظر» به معنای نگاه کردن، انتظار داشتن و چشم‌به‌راه بودن؛ در اینجا به معنای «انتظار می‌کشند».

إِلّا: ریشه ندارد؛ حرف استثنا و حصر؛ به معنای «جز» و در ساختار «ما … إلا» به معنای «فقط» یا «تنها».

صَيحَةً: ریشهٔ «ص‌ی‌ح»؛ اسم مفرد مؤنث، منصوب؛ به معنای بانگ، فریاد یا صدای بلند و ناگهانی؛ در اینجا مفعولِ فعل «ينظرون» است.

واحِدَةً: ریشهٔ «و‌ح‌د»؛ صفت مفرد مؤنث، منصوب؛ به معنای یک، یگانه و تنها؛ صفتِ «صيحة» است.

تَأخُذُهُم وَهُم يَخِصِّمونَ

که آنان را دربرگیرد، درحالی‌که به مجادله مشغول‌اند.

تَأخُذُهُم: ریشهٔ «أ‌خ‌ذ»؛ فعل مضارع، صیغهٔ سوم‌شخص مفرد مؤنث؛ «ها» در «تأخذ» به «صيحة» بازمی‌گردد و «هم» ضمیر پیوستهٔ مفعولی، به معنای «آنان را» است؛ یعنی «آنان را می‌گیرد، فرامی‌گیرد یا دربرمی‌گیرد».

وَهُم: «واو» حرف حال یا عطف است؛ «هم» ضمیر جدا، مبتدا یا فاعل معنایی جملهٔ حالیه؛ به معنای «درحالی‌که آنان».

يَخِصِّمونَ: ریشهٔ «خ‌ص‌م»؛ فعل مضارع، صیغهٔ سوم‌شخص جمع مذکر؛ از «اختصم» به معنای با یکدیگر به جدال و ستیز پرداختن؛ تشدید در «ص» نشان‌دهندهٔ ادغام دو حرف در ساخت صرفی واژه است؛ به معنای «مجادله می‌کنند» یا «به نزاع می‌پردازند».