009-099-113-توبة

و از میان بادیه‌نشینان کسانی هستند که به الله و روز آخرت ایمان دارند، و آنچه را انفاق می‌کنند وسیله‌های تقرب به الله و سبب توجه پیامبر می‌شمارند. آگاه باشید که بی‌گمان آن انفاق برای آنان مایهٔ نزدیکی است. به‌زودی الله آنان را در رحمت خود وارد خواهد کرد؛ همانا الله آمرزنده و مهربان است.

وَمِنَ الأَعرابِ مَن يُؤمِنُ بِاللَّهِ وَاليَومِ الآخِرِ

و از میان بادیه‌نشینان کسانی هستند که به الله و روز آخرت ایمان دارند.

وَ: حرف عطف یا آغاز جمله؛ ریشه ندارد؛ برای پیوند دادن این بخش با سخن پیشین، به معنای «و».

مِنَ: حرف جر؛ ریشه ندارد؛ در اینجا برای تبعیض و بیان بخشی از یک گروه، به معنای «از میانِ».

الأَعرابِ: اسم جمع؛ ریشه: ع ر ب؛ مجرور به «مِن»، نشانهٔ جر: کسره؛ به معنای «بادیه‌نشینان عرب»، کسانی که در بیابان زندگی می‌کنند؛ با «العرب» تفاوت دارد، زیرا «الأعراب» بیشتر به زندگی بادیه‌نشینی اشاره دارد.

مَن: اسم موصول یا اسم نکره با معنای موصولی؛ ریشه ندارد؛ در محل رفع مبتدا یا بدل/بیان برای بخشی از «الأعراب»؛ به معنای «کسی که»، «کسانی که».

يُؤمِنُ: فعل مضارع؛ ریشه: أ م ن؛ باب إفعال، از «آمَنَ يُؤمِنُ»؛ فاعل آن ضمیر پنهان «هو» است که به «مَن» برمی‌گردد؛ به معنای «ایمان می‌آورد»، «باور دارد»، «امن و اطمینان قلبی پیدا می‌کند».

بِاللَّهِ: «بِـ» حرف جر، ریشه ندارد، برای تعلق ایمان؛ «الله» اسم جلاله، مجرور به حرف جر، نشانهٔ جر: کسره؛ به معنای «به الله».

وَاليَومِ: «وَ» حرف عطف؛ «اليَومِ» اسم؛ ریشه: ي و م؛ معطوف بر «الله» از جهت تعلق به فعل «يؤمن»، مجرور، نشانهٔ جر: کسره؛ به معنای «روز».

الآخِرِ: صفت برای «اليوم»؛ ریشه: أ خ ر؛ مجرور به تبعیت از موصوف؛ به معنای «آخر»، «پسین»، و در اصطلاح قرآنی «روز قیامت».

وَيَتَّخِذُ ما يُنفِقُ قُرُباتٍ عِندَ اللَّهِ وَصَلَواتِ الرَّسولِ

و آنچه را انفاق می‌کنند وسیله‌های تقرب به الله و سبب توجه پیامبر می‌شمارند.

وَ: حرف عطف؛ ریشه ندارد؛ این فعل را به «يؤمن» پیوند می‌دهد؛ به معنای «و».

يَتَّخِذُ: فعل مضارع؛ ریشه: أ خ ذ؛ باب افتعال، از «اتَّخَذَ يَتَّخِذُ»؛ فاعل آن ضمیر پنهان «هو» است که به «مَن» برمی‌گردد؛ فعل دو مفعولی است؛ به معنای «می‌گیرد»، «می‌شمارد»، «قرار می‌دهد».

ما: اسم موصول؛ ریشه ندارد؛ مفعول اول برای «يَتَّخِذُ»؛ به معنای «آنچه»، «چیزی که».

يُنفِقُ: فعل مضارع؛ ریشه: ن ف ق؛ باب إفعال، از «أَنفَقَ يُنفِقُ»؛ فاعل آن ضمیر پنهان «هو» است؛ جملهٔ فعلیهٔ «يُنفق» صلهٔ موصول برای «ما» است؛ به معنای «انفاق می‌کند»، «خرج می‌کند»، «در راهی می‌بخشد».

قُرُباتٍ: اسم جمع مؤنث سالم یا جمع «قُربة»؛ ریشه: ق ر ب؛ مفعول دوم برای «يَتَّخِذُ»، منصوب، نشانهٔ نصب: کسره چون جمع مؤنث سالم است؛ به معنای «مایه‌های نزدیکی»، «وسیله‌های تقرب»، «کارهایی که انسان را به الله نزدیک می‌کند».

عِندَ: ظرف مکان یا ظرف معنوی؛ ریشه: ع ن د؛ منصوب به ظرفیت؛ وابسته به «قربات» و بیانگر ارزش و جایگاه آن نزد الله؛ به معنای «نزد»، «در پیشگاه»، «در نزدِ».

اللَّهِ: اسم جلاله؛ مجرور به اضافه پس از «عند»، نشانهٔ جر: کسره؛ به معنای «الله».

وَصَلَواتِ: «وَ» حرف عطف؛ «صَلَواتِ» جمع «صلاة»؛ ریشه: ص ل و / ص ل ي؛ معطوف بر «قربات»، منصوب و نشانهٔ نصب آن کسره است چون جمع مؤنث سالم است؛ مضاف؛ در اینجا به معنای «دعاها»، «درخواست آمرزش و رحمت»، نه نمازهای واجب.

الرَّسولِ: اسم؛ ریشه: ر س ل؛ مضاف‌الیه برای «صلوات»، مجرور، نشانهٔ جر: کسره؛ به معنای «پیامبر»، «فرستاده»؛ مقصود پیامبر اسلام است.

أَلا إِنَّها قُربَةٌ لَهُم

آگاه باشید، بی‌گمان آن برای آنان وسیله‌ تقرب است.

أَلا: حرف استفتاح و تنبیه؛ ریشه ندارد؛ برای توجه دادن و تأکید بر اهمیت جملهٔ بعد؛ به معنای «آگاه باشید»، «بدانید».

إِنَّها: «إِنَّ» حرف تأکید و نصب؛ ریشه ندارد؛ برای تأکید؛ «ها» ضمیر متصل در محل نصب اسم «إنّ»، به «ما يُنفق» یا مجموع انفاق آنان برمی‌گردد؛ به معنای «بی‌گمان آن».

قُربَةٌ: اسم مفرد مؤنث؛ ریشه: ق ر ب؛ خبر «إنّ»، مرفوع، نشانهٔ رفع: ضمه؛ به معنای «مایهٔ نزدیکی»، «وسیلهٔ تقرب»، «چیزی که انسان را به قرب الله می‌رساند».

لَهُم: «لِـ» حرف جر؛ ریشه ندارد؛ برای اختصاص و سودمندی؛ «هُم» ضمیر متصل در محل جر، به مؤمنانِ بادیه‌نشین برمی‌گردد؛ به معنای «برای آنان»، «به سود آنان».

سَيُدخِلُهُمُ اللَّهُ في رَحمَتِهِ

به‌زودی الله آنان را در رحمت خود وارد خواهد کرد.

سَـ: حرف استقبال نزدیک؛ ریشه ندارد؛ بر سر فعل مضارع می‌آید و آینده را می‌رساند؛ به معنای «به‌زودی»، «خواهد».

يُدخِلُهُمُ: فعل مضارع؛ ریشه: د خ ل؛ باب إفعال، از «أَدخَلَ يُدخِلُ»؛ مرفوع، فاعل آن بعداً آمده است: «الله»؛ «هُم» ضمیر متصل در محل نصب مفعول‌به، به مؤمنانِ بادیه‌نشین برمی‌گردد؛ به معنای «وارد می‌کندشان»، «درمی‌آوردشان».

اللَّهُ: اسم جلاله؛ فاعل برای «يُدخِلُ»، مرفوع، نشانهٔ رفع: ضمه؛ به معنای «الله».

في: حرف جر؛ ریشه ندارد؛ برای بیان داخل شدن در چیزی یا برخوردار شدن از آن؛ به معنای «در»، «درونِ».

رَحمَتِهِ: «رَحمَة» اسم؛ ریشه: ر ح م؛ مجرور به «في»، نشانهٔ جر: کسره؛ مضاف؛ «هِ» ضمیر متصل در محل جر مضاف‌الیه، به الله برمی‌گردد؛ به معنای «رحمت او»، «مهربانی و لطف او»، «آمرزش و بخشایش او».

إِنَّ اللَّهَ غَفورٌ رَحيمٌ

همانا الله آمرزنده و مهربان است.

إِنَّ: حرف تأکید و نصب؛ ریشه ندارد؛ برای تأکید مضمون جمله؛ به معنای «همانا»، «بی‌گمان».

اللَّهَ: اسم جلاله؛ اسم «إنّ»، منصوب، نشانهٔ نصب: فتحه؛ به معنای «الله».

غَفورٌ: صفت مشبهه یا صیغهٔ مبالغه؛ ریشه: غ ف ر؛ خبر اول برای «إنّ»، مرفوع، نشانهٔ رفع: ضمه؛ به معنای «بسیار آمرزنده»، «پوشانندهٔ گناه»، «بخشاینده».

رَحيمٌ: صفت مشبهه؛ ریشه: ر ح م؛ خبر دوم برای «إنّ» یا صفت برای «غفور»، مرفوع، نشانهٔ رفع: ضمه؛ به معنای «بسیار مهربان»، «دارای رحمت پایدار»، «رحمت‌کننده».