009-017-113-توبة

برای مشرکان سزاوار نیست که مسجدهای الله را آباد کنند، در حالی که خود بر کفر خویش گواهی می‌دهند؛ آنان اعمالشان تباه شده است و در آتش جاودانه‌اند.

ما كانَ لِلمُشرِكينَ أَن يَعمُروا مَساجِدَ اللهِ

برای مشرکان سزاوار نبود و نیست که مسجدهای الله را آباد کنند.

ما: ریشه ندارد؛ حرف نفی است؛ برای نفی جملهٔ فعلی به کار رفته و در اینجا معنای «نیست / سزاوار نیست» می‌دهد.
كانَ: ریشه: ک و ن؛ فعل ماضی ناقص، مفرد مذکر غایب؛ در ساختار «ما كانَ لِـ… أن…» معنای «سزاوار نبود / شایسته نیست» می‌دهد.
لِلمُشرِكينَ: ریشه: ش ر ک؛ «لِـ» حرف جر + «المُشرِكينَ» اسم مجرور با لام، جمع مذکر سالم؛ از «مُشرِک» یعنی کسی که برای الله شریک قرار می‌دهد؛ معنا: «برای مشرکان».
أَن: ریشه ندارد؛ حرف مصدری و نصب؛ فعل مضارع پس از خود را منصوب می‌کند و همراه آن معنای مصدری می‌سازد؛ معنا: «که / اینکه».
يَعمُروا: ریشه: ع م ر؛ فعل مضارع منصوب به «أَن»، صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ علامت نصب حذف نون است و «واو» فاعل آن است؛ معنا: «آباد کنند، رسیدگی کنند، اداره کنند، تعمیر و نگهداری کنند».
مَساجِدَ: ریشه: س ج د؛ اسم، جمع مکسرِ «مسجد»، مفعول‌به منصوب؛ معنا: «مسجدها، جایگاه‌های سجده و عبادت».
اللهِ: اسم جلاله؛ مضاف‌الیه مجرور برای «مَساجِدَ»؛ معنا: «الله»، یعنی مسجدهایی که به الله منسوب‌اند.

شاهِدينَ عَلىٰ أَنفُسِهِم بِالكُفرِ

در حالی که بر ضد خودشان به کفر گواهی می‌دهند.

شاهِدينَ: ریشه: ش ه د؛ اسم فاعل، جمع مذکر سالم، منصوب به عنوان حال؛ معنا: «گواهی‌دهندگان، شاهدان، اقرارکنندگان».
عَلىٰ: ریشه ندارد؛ حرف جر؛ در اینجا معنای «بر ضد / علیه / بر» می‌دهد.
أَنفُسِهِم: ریشه: ن ف س؛ «أَنفُسِ» اسم جمعِ «نفس»، مجرور به «عَلىٰ» و مضاف؛ «هم» ضمیر متصل، مضاف‌الیه، جمع مذکر غایب؛ معنا: «خودشان، جان‌هایشان».
بِالكُفرِ: ریشه: ک ف ر؛ «بِـ» حرف جر + «الكُفرِ» اسم مجرور؛ معنا: «به کفر، با کفر، به بی‌ایمانی و انکار حق».

أُولٰئِكَ حَبِطَت أَعمالُهُم

آنان اعمالشان تباه و بی‌اثر شده است.

أُولٰئِكَ: ریشه ندارد؛ اسم اشاره برای جمعِ دور، مبنی؛ در جمله نقش مبتدا دارد؛ معنا: «آنان، ایشان».
حَبِطَت: ریشه: ح ب ط؛ فعل ماضی، مفرد مؤنث غایب؛ تاء برای هماهنگی با «أَعمال» آمده، چون جمع غیرعاقل در عربی می‌تواند با فعل مفرد مؤنث بیاید؛ معنا: «تباه شد، باطل شد، بی‌اثر گشت».
أَعمالُهُم: ریشه: ع م ل؛ «أَعمالُ» اسم جمعِ «عمل»، فاعل مرفوع برای «حَبِطَت» و مضاف؛ «هم» ضمیر متصل، مضاف‌الیه، جمع مذکر غایب؛ معنا: «کارهایشان، اعمالشان، کردارهایشان».

وَفِي النّارِ هُم خالِدونَ

و آنان در آتش جاودانه‌اند.

وَ: ریشه ندارد؛ حرف عطف؛ معنا: «و».
فِي: ریشه ندارد؛ حرف جر؛ معنا: «در».
النّارِ: ریشه: ن و ر؛ اسم مجرور به «فِي»؛ معنا: «آتش»، و در اینجا مقصود آتش دوزخ است.
هُم: ریشه ندارد؛ ضمیر منفصل، جمع مذکر غایب؛ برای تأکید و اختصاص آمده؛ معنا: «آنان / خود آنان».
خالِدونَ: ریشه: خ ل د؛ اسم فاعل، جمع مذکر سالم، مرفوع؛ خبر برای «هُم»؛ معنا: «جاودانگان، ماندگاران همیشگی».