يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُل لِمَن في أَيديكُم مِنَ الأَسرىٰ إِن يَعلَمِ اللَّهُ في قُلوبِكُم خَيرًا يُؤتِكُم خَيرًا مِمّا أُخِذَ مِنكُم وَيَغفِر لَكُم ۗ وَاللَّهُ غَفورٌ رَحيمٌ ای پیامبر! به کسانی که در دست شما از اسیراناند بگو: اگر خدا در دلهای شما نیکی بداند، بهتر از آنچه از شما گرفته شد به شما میبخشد و شما را میآمرزد؛ و خدا بسیار آمرزنده و مهربان است. — — — ۱) جمله: يا أَيُّهَا النَّبِيُّ - ترجمه: ای پیامبر!
- نقشها و ریشه و معانی واژهها:
- يا: حرف ندا (برای خطاب).
- أَيُّهَا: «أيُّ» منادی مبنی بر الضم + «ها» تنبیه؛ ساخت خطاب رسمی. ریشه «أي».
- النَّبِيُّ: بدل یا عطف بیان برای «أيُّها»، مرفوع با ضمه. ریشه «ن ب أ» (خبر مهم). معنی: پیامبر.
۲) جمله: قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الْأَسْرَى - ترجمه: بگو به کسانی که در دست شما هستند از میان اسیران،
- نقشها و ریشه و معانی واژهها:
- قُلْ: فعل امر، ریشه «ق و ل» (گفتن)، فاعل مستتر تقدیره «أنت».
- لِمَنْ: لامِ جر + «مَن» اسم موصول (به کسانی که).
- فِي: حرف جر (در).
- أَيْدِيكُمْ: «أيدي» جمع «يد» (دست) + ضمیر «كم» (شما)، مجرور به «في». کنایه از اختیار/اسارت.
- مِنَ: حرف جر تبعیضیه/بیانیه (از).
- الْأَسْرَى: اسم مجرور به «من»، جمع «أسير» (اسیر)، ریشه «أ س ر» (بستن/اسیر کردن).
۳) جمله: إِنْ يَعْلَمِ اللَّهُ فِي قُلُوبِكُمْ خَيْرًا - ترجمه: اگر خدا در دلهای شما نیکیای بداند،
- نقشها و ریشه و معانی واژهها:
- إِنْ: حرف شرط جازم (اگر).
- يَعْلَمِ: فعل مضارع مجزوم به «إنْ» (بداند)، ریشه «ع ل م» (دانستن). کسرِ میم برای التقاء الساكنين در تلاوت.
- اللَّهُ: فاعل مرفوع (خدا).
- فِي: حرف جر (در).
- قُلُوبِكُمْ: «قلوب» جمع «قلب» + ضمیر «كم»، مجرور به «في». ریشه «ق ل ب» (دل/دگرگون شدن).
- خَيْرًا: مفعولٌ به منصوب؛ نکره برای تعظیم/تنوّع. ریشه «خ ي ر» (نیکی/بهتر).
۴) جمله: يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِمَّا أُخِذَ مِنْكُمْ - ترجمه: بهتر از آنچه از شما گرفته شد به شما عطا میکند،
- نقشها و ریشه و معانی واژهها:
- يُؤْتِكُمْ: فعل مضارع مرفوع، ریشه «أ ت ي» باب إفعال «آتَى/يؤتي» (بخشیدن/دادن)، فاعل محذوف «هو» عائد به «الله»، «كم» مفعولٌ به اول.
- خَيْرًا: مفعولٌ به دوم برای «يؤتي» (چیزی نیک/بهتر).
- مِمَّا: «من» + «ما» موصوله (از آنچه).
- أُخِذَ: فعل ماضی مجهول (گرفته شد)، ریشه «أ خ ذ» (گرفتن).
- مِنْكُمْ: جار و مجرور، نائب فاعل در معنای مفعولعنه (از شما).
توضیح: «خيرًا ممّا أُخِذَ منكم» یعنی «چیزی بهتر از آنچه از شما گرفته شده (مثل فدیهها)».
۵) جمله: وَيَغْفِرْ لَكُمْ - ترجمه: و شما را میآمرزد،
- نقشها و ریشه و معانی واژهها:
- وَ: حرف عطف.
- يَغْفِرْ: فعل مضارع مجزوم معطوف بر جواب شرط «يؤتكم» (بیالف به سبب جزم). ریشه «غ ف ر» (پوشاندن/آمرزیدن).
- لَكُمْ: جار و مجرور (برای شما/شما را).
۶) جمله: وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ - ترجمه: و خدا آمرزنده و مهربان است.
- نقشها و ریشه و معانی واژهها:
- وَ: حرف استئناف یا عطف.
- اللَّهُ: مبتدا مرفوع.
- غَفُورٌ: خبر اول مرفوع؛ صیغهٔ مبالغه از ریشه «غ ف ر» (بسیار آمرزنده).
- رَحِيمٌ: خبر دوم مرفوع؛ صفت مشبّه از ریشه «ر ح م» (مهربان/رحمتگر).
| 