| يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ ۖ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ ۚ إِلَى الله مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ای کسانی که ایمان آوردهاید، مراقب خودتان باشید. هرگاه هدایت یافته باشید، کسی که گمراه شده است به شما زیانی نمیرساند. بازگشت همهٔ شما به سوی الله است؛ پس شما را از آنچه انجام میدادید آگاه میکند. يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواای کسانی که ایمان آوردهاید. يَا
حرف ندا است؛ ریشهٔ فعلی ندارد و برای صدا زدن بهکار میرود. معنایش: «ای». أَيُّهَا
«أَيُّ» اسم ندا و مبنی بر ضم است و «هَا» حرف تنبیه است؛ برای خطاب همراه با توجهدادن میآید. معنایش: «ای، ای آن». الَّذِينَ
اسم موصول، جمع مذکر، مبنی بر فتح در محل نصب بهعنوان صفت یا بدل برای «أَيُّ» است. ریشهٔ فعلی ندارد. معنایش: «کسانی که». آمَنُوا
فعل ماضی، جمع مذکر غایب، از ریشهٔ «أ م ن» و باب إفعال؛ «واو» ضمیر متصل و فاعل است. معنایش: «ایمان آوردند»؛ در خطاب آیه: «ایمان آوردهاید».
عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْبر شما باد که مراقب خودتان باشید. عَلَيْكُمْ
«عَلَى» حرف جر است و «كُمْ» ضمیر متصلِ مخاطبِ جمع، در محل جر به «عَلَى» است؛ این ترکیب در اینجا معنای الزام و سفارش دارد. معنایش: «بر شماست»، «بر شما باد». أَنْفُسَكُمْ
جمع «نَفْس»، از ریشهٔ «ن ف س»؛ اسم منصوب و در این ساخت، مفعولبهِ فعلِ محذوفی مانند «الزموا» یا «احفظوا» دانسته میشود. «كُمْ» ضمیر متصل در محل جر مضافالیه است. معنایش: «خودهایتان»، «خودتان».
لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْاگر هدایت یافته باشید، آنکه گمراه شده است به شما زیانی نمیرساند. لَا
حرف نفی است؛ ریشهٔ فعلی ندارد و برای منفیکردن فعل مضارع میآید. معنایش: «نمی». يَضُرُّكُمْ
فعل مضارع، سومشخص مفرد مذکر، از ریشهٔ «ض ر ر»؛ «كُمْ» ضمیر متصل در محل نصب مفعولبه است. معنایش: «به شما زیان میرساند». مَنْ
اسم موصولِ عام، مبنی بر سکون و در محل رفع فاعلِ «يَضُرُّ» است. ریشهٔ فعلی ندارد. معنایش: «کسی که»، «هر که». ضَلَّ
فعل ماضی، سومشخص مفرد مذکر، از ریشهٔ «ض ل ل»؛ صلهٔ موصول برای «مَنْ» است. معنایش: «گمراه شد»، «راه را گم کرد». إِذَا
ظرف زمان برای آینده و متضمن معنای شرط است؛ ریشهٔ فعلی ندارد. معنایش: «هنگامی که»، «هرگاه». اهْتَدَيْتُمْ
فعل ماضی، دومشخص جمع مذکر، از ریشهٔ «ه د ي» و باب افتعال؛ «تُمْ» ضمیر متصل و فاعل است. معنایش: «هدایت یافتید»، «راه درست را پذیرفتید».
إِلَى الله مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًابازگشت همهٔ شما به سوی الله است. إِلَى
حرف جر است؛ ریشهٔ فعلی ندارد. معنایش: «به سوی». الله
اسم جلاله، مجرور با «إِلَى» است؛ ریشهشناسی آن در میان زبانشناسان و مفسران محل اختلاف است و در کاربرد قرآنی نام خاص الله است. معنایش: «الله». مَرْجِعُكُمْ
«مَرْجِع» اسم مصدر یا اسم مکان از ریشهٔ «ر ج ع» است و مرفوع است؛ «كُمْ» ضمیر متصل در محل جر مضافالیه است. معنایش: «بازگشت شما»، «جای بازگشت شما». جَمِيعًا
حال منصوب، از ریشهٔ «ج م ع». معنایش: «همگی»، «همه با هم».
فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَپس شما را از آنچه انجام میدادید آگاه میکند. فَ
حرف عطف یا تفریع است؛ ریشهٔ فعلی ندارد و بیانگر نتیجه و پیامد است. معنایش: «پس»، «آنگاه». يُنَبِّئُكُمْ
فعل مضارع، سومشخص مفرد مذکر، از ریشهٔ «ن ب أ» و باب تفعیل؛ «كُمْ» ضمیر متصل در محل نصب مفعولبه نخست است. فاعلِ فعل، الله است که از عبارت پیشین فهمیده میشود. معنایش: «شما را آگاه میکند»، «به شما خبر میدهد». بِمَا
«بِ» حرف جر است و «مَا» اسم موصول یا مصدرية است؛ در محل جر با حرف جر قرار دارد. معنایش: «از آنچه»، «به آنچه». كُنْتُمْ
فعل ماضی ناقص، دومشخص جمع مذکر، از ریشهٔ «ك و ن»؛ «تُمْ» ضمیر متصل و اسم «كان» است. معنایش: «بودید»، و همراه با مضارع پس از خود: «انجام میدادید». تَعْمَلُونَ
فعل مضارع، دومشخص جمع مذکر، از ریشهٔ «ع م ل»؛ «واو» ضمیر متصل و فاعل است و جملهٔ فعلی در محل نصب خبر «كان» قرار دارد. معنایش: «انجام میدهید»، و با «كُنْتُمْ»: «انجام میدادید». | 