الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِن كَانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِّنَ اللَّهِ قَالُوا أَلَمْ نَكُن مَعَكُمْ ۖ وَإِن كَانَ لِلكَافِرِينَ نَصِيبٌ قَالُوا أَلَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَنَمْنَعْكُمْ مِنَ المُؤْمِنِينَ ۗ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ القِيَامَةِ ۗ وَلَن يَجْعَلَ اللَّهُ لِلكَافِرِينَ عَلَى المُؤْمِنِينَ سَبِيلًا کسانی که در انتظارِ بد برای شما هستند؛ پس اگر برای شما فتحی از جانب خدا باشد (آنها میگویند:) «آیا ما با شما نبودیم؟» و اگر نصیبی برای کافران باشد (میگویند:) «آیا بر شما مسلط نشدیم و شما را از مؤمنان بازنداشتیم؟» پس خدا میان شما روز قیامت حکم خواهد کرد؛ و خدا هرگز راهی برای کافران بر مؤمنان قرار نخواهد داد.
- الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ
- ترجمه فارسی جمله: کسانی که در انتظارِ (حوادث بد) برای شما هستند.
- توضیح عبارات و واژهها:
- الَّذِينَ: ضمیر موصول جمع برای اشاره به اشخاص (معادل «کسانی که»).
- يَتَرَبَّصُونَ: مصدر باب تَفَعُّل از رَباَص/رَبَص به معنی منتظر بودن، در این صورت به معنی «منتظر (چیزی بد) ماندن» است؛ فعل مضارع جمع مذکر. گاهی در این زمینه به انتظار سوء یا چشمداشت به افتادن بلا برای دیگری دلالت دارد.
- بِكُمْ: حرف جر بِ + ضمیر جمع مخاطب «شما»، یعنی «برای شما/نسبت به شما».
- فَإِن كَانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللَّهِ
- ترجمه فارسی جمله: پس اگر برای شما فتحی از جانب خدا باشد.
- توضیح عبارات و واژهها:
- فَإِن: فاء عطف + إن شرطِ حقيقية (اگر).
- كَانَ: فعل ماضٍ ناسخ است که در ترکیب شرطی/جمله خبری بهکار میرود؛ «باشد/اگر باشد».
- لَكُمْ: لامِ تعلّق + كُمْ ضمیر مخاطب جمع؛ «برای شما».
- فَتْحٌ: اسم به معنی گشایش، پیروزی، فتح؛ اشاره به یاری یا پیروزی الهی.
- مِنَ اللَّهِ: «از جانب خدا»، «به وسیلهٔ خدا».
- قَالُوا أَلَم نَكُن مَعَكُمْ
- ترجمه فارسی جمله: (آنها) گفتند: «آیا ما با شما نبودیم؟»
- توضیح عبارات و واژهها:
- قَالُوا: فعل ماضِ جمع مذکر «گفتند».
- أَلَم: ترکیب است از أ + لم که برای طرح پرسش منفی بهکار میرود، به معنی «آیا … نبود؟».
- نَكُن: فعل مضارع ناسخ (یا فعل ناقص) «باشیم/نباشیم»؛ در این ساختار منفی/استفهامی به صورت «آیا ما نبودیم؟».
- مَعَكُمْ: حرف جر مَعَ + كُمْ ضمیر «با شما».
- وَإِن كَانَ لِلكَافِرِينَ نَصِيبٌ
- ترجمه فارسی جمله: و اگر نصیبی برای کافران باشد.
- توضیح عبارات و واژهها:
- وَإِن: واو عطف + إن شرطی «و اگر».
- كَانَ: همان فعل «باشد/اگر باشد».
- لِلكَافِرِينَ: لِ + ال + كَافِرِينَ (جمعِ مکسر یا جمع مذكرِ منقلب)؛ «برای کافران».
- نَصِيبٌ: اسم به معنی «نصیب، بهره، قسمت»؛ اشاره به بهرهای که نصیب کافران شود (در اینجا احتمالاً از حوادث یا خیراتی که ظاهراً نصیب آنان میشود).
- قَالُوا أَلَم نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَنَمْنَعْكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
- ترجمه فارسی جمله: (آنها) گفتند: «آیا بر شما تسلط نیافتیم و شما را از مؤمنان بازنداشتیم؟»
- توضیح عبارات و واژهها:
- قَالُوا: «گفتند».
- أَلَم: «آیا … نبود؟» پرسش منفی است.
- نَسْتَحْوِذْ: از مادهٔ حَوْذ/استحواز به معنی «تسلط یافتن، چیره شدن، تصرف کردن»؛ فعل مضارع با نونِ استفتاح (در اینجا به صورت سوالی منفی) — «آیا ما بر شما مسلط نشدیم؟»
- عَلَيْكُمْ: حرف جر عَلَى + كُمْ «بر شما/علیه شما».
- وَنَمْنَعْكُمْ: واو عطف + فعل «مَمْنَعَ/مَنَعَ» به معنی «بازداشتن، مانع شدن» با ضمیر مفعولی كُمْ «شما»: «و شما را بازنداشتیم؟»
- مِنَ الْمُؤْمِنِينَ: «از میان مؤمنان» یا «نسبت به مؤمنان»؛ یعنی مانعِ همراهی یا پیوستن شما به مؤمنان شدن.
- فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ القِيَامَةِ
- ترجمه فارسی جمله: پس خدا میان شما روز قیامت حکم خواهد کرد.
- توضیح عبارات و واژهها:
- فَ: حرف عطف علت یا نتیجه «پس».
- اللَّهُ: اسمِ خدا، فاعل.
- يَحْكُمُ: فعل مضارع از حكم به معنی «حکم کردن، داوری کردن، قضاوت کردن».
- بَيْنَكُمْ: بین + كُمْ «میان شما».
- يَوْمَ: «روزِ».
- القِيَامَةِ: قیامت، روزِ برانگیختگی و داوری عمومی.
- وَلَن يَجْعَلَ اللَّهُ لِلكَافِرِينَ عَلَى المُؤْمِنِينَ سَبِيلًا
- ترجمه فارسی جمله: و خدا هرگز راهی برای کافران بر مؤمنان قرار نخواهد داد.
- توضیح عبارات و واژهها:
- وَ: «و».
- لَن: نفيٌ جازم با معنی «هرگز/قطعا نخواهد».
- يَجْعَلَ: فعل مضارع از جعل به معنی «قرار دادن، قرار خواهد داد».
- اللَّهُ: فاعل «خدا».
- لِلكَافِرِينَ: «برای کافران».
- عَلَى: «بر/بر فراز/در برابر».
- الْمُؤْمِنِينَ: «مؤمنان» (مفعول یا مرجعِ تأثیر).
- سَبِيلًا: اسم به معنی «راه، اسباب، وسیله». معنا: «خدا هرگز وسیلهای قرار نخواهد داد که کافران بر مؤمنان تسلط یابند یا به آنها جَور کنند».
| 