إِنَّ الْمُنَافِقِينَ يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ وَإِذَا قَامُوا إِلَى الصَّلَاةِ قَامُوا كُسَالَىٰ يُرَاؤُونَ النَّاسَ وَلَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا
بهدرستی که منافقان خدا را فریب میدهند و او (خدا) آنان را فریب میدهد؛ و هرگاه برای نماز برمیخیزند، تنبلوار برمیخیزند؛ خودنمایی میکنند پیش مردم و جز اندکی خدا را یاد نمیکنند.
- إِنَّ الْمُنَافِقِينَ يُخَادِعُونَ اللَّهَ
- ترجمهٔ فارسی جمله: بهدرستی که منافقان خدا را فریب میدهند.
- توضیح واژهها:
- إِنَّ: حرف توکید و انجام (تاکید معنوی) در عربی که همراه با اسمیّه میآید و معنی «بهدرستی که / همانا» میدهد.
- الْمُنَافِقِينَ (منافِق + جمع مکسّر یا اسم جمع): «منافقان»؛ کسی که نفاق دارد، ظاهر چیزی و باطن چیز دیگر (در اصطلاح قرآنی: ایمان ظاهری ولی کفر یا نفاق باطنی).
- يُخَادِعُونَ: از ریشه خ د ع، فعل مضارع جمع مذکر بالغاب به معنی «فریب میدهند، نیرنگ میزنند». صيغهٔ مضارع جمع برای «آنها فریب میدهند».
- اللَّهَ: مفعول لفظی و منظور خداوند است.
- وَهُوَ خَادِعُهُمْ
- ترجمهٔ فارسی جمله: و او (خدا) آنان را فریب میدهد.
- توضیح واژهها:
- وَ: حرف عطف «و».
- هُوَ: ضمیر غائب مفرد مذکر «او» که به خدا برمیگردد.
- خَادِعُهُمْ: «خادع» اسم فاعل از ریشه خ د ع به معنی «فریبدهنده» بهصورت نَحْوِ «خادِعُ + هُمْ»؛ «آنها را فریبدهنده/فریبشانکننده». نحو در اینجا «هو خادعهم» یعنی «او آنها را فریب میدهد» یا «او فریبشانکنندهٔ آنهاست».
توضیح نحوی/مفاهیم: جمله کوتاه است؛ «و هُوَ خَادِعُهُمْ» معنای قرآنی دارد که خداوند بهگونهای عمل میکند که نقشهها یا فریب منافقان را خنثی یا معکوس میسازد — واژهٔ «خادع» در اینجا به معنای «فریبدهنده» است اما در مراجع تفسیر معمولاً به معنی «موجب رسواییِ آنان، فریبزدن نقشههایشان» شرح داده شده است.
- وَإِذَا قَامُوا إِلَى الصَّلَاةِ قَامُوا كُسَالَىٰ
- ترجمهٔ فارسی جمله: و هرگاه برای نماز برمیخیزند، تنبلوار برمیخیزند.
- توضیح واژهها:
- وَإِذَا: «و اگر/و هنگامی که»؛ «إِذَا» حرف شرط غیرجایز برای امور آینده یا تکراری.
- قَامُوا: از ریشه ق و م، فعل ماضی جمع مذکر «برخاستند/برمیخیزند» (در ترجمهٔ فارسی زمان معمولاً به حال ترجمه میشود: «هرگاه برمیخیزند»).
- إِلَى: حرف جر «بهسوی/برای».
- الصَّلَاةِ: اسم مجرور به معنی «نماز».
- قَامُوا: تکرار فعل برای تاکید در جمله دوم: «برخاستند».
- كُسَالَىٰ: حالت جمع کَسْلان یا صفت مبالغهای از کَسَل به معنی «تنبل، سست، بیحال»؛ به معنی «با کسالت/تنبلی».
توضیح بیشتر: ساختار جمله نشان میدهد هنگام عمل ظاهری (آمدن برای نماز) حالت روحی و رفتاری آنها کسالت و بیعلاقگی است؛ تکرار قَامُوا برای تأکید وصف رفتار در فعل دوم است.
- يُرَاؤُونَ النَّاسَ
- ترجمهٔ فارسی جمله: خودنمایی میکنند پیش مردم.
- توضیح واژهها:
- يُرَاؤُونَ: از ریشه ر و أ یاء المضارع (فعل مضارع جمع) از باب افعل به معنی «ریا میکنند/نمایش میدهند»، مصدر آن رِيَاء به معنی «ریا، تظاهر». صيغهٔ يُرَاؤُونَ در اصل معنای «آنها برای دیگران ریا میکنند» دارد.
- النَّاسَ: «مردم» مفعول فعل (آنها ریا میکنند جلوی مردم).
نکته زبانی: در عربی فعل «رَاءى» (رأى) و باب افعل «یُرَاؤُونَ» به معنی «ریا کردن برای دیگری»؛ یعنی عمل خود را برای جلب نظر مردم انجام میدهند نه برای خدا.
- وَلا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا
- ترجمهٔ فارسی جمله: و جز اندکی خدا را یاد نمیکنند.
- توضیح واژهها:
- وَلا: «و نمیکنند» (نفی).
- يَذْكُرُونَ: از ریشه ذ ک ر، فعل مضارع جمع «ذکر میکنند/یاد میکنند».
- اللَّهَ: مفعول، «خدا را».
- إِلَّا: «مگر/جز»؛ برای استثنا.
- قَلِيلًا: «اندکی، کم»؛ حال یا قید کمیت برای فعل قبل.
توضیح مفهومی: معنی کامل جمله این است که یاد خدا نزد این گروه کم و نادر است؛ اشاره به فقدان توجه و حضور قلب در عبادت و زندگی. | 